Tình cảm sâu đậm nơi xóm nhỏ
Tác giả Nguyễn Minh Hải quê ở Bến Tre (nay là Vĩnh Long), làm báo từ năm 1998, hiện công tác tại Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM. Ông đã có nhiều tác phẩm được xuất bản.Tập truyện ngắn Xóm Giá Tỵ gồm 13 truyện ngắn kể những câu chuyện về đất, về người… trải dài suốt từ những năm đầu đất nước thống nhất cho đến hiện tại.
Xóm Giá Tỵ là cái tên giả định trong tập truyện nhưng thực tế là một xóm nhỏ có thật ngoài đời ở ven Quốc lộ 20, huyện Định Quán (nay thuộc phường Phú Vinh, TP. Đồng Nai). Xóm nhỏ này có vị trí đặc biệt khi nằm giữa rừng giá tỵ ở Đồng Nai, diện tích khoảng 150ha. Hàng ngàn cây giá tỵ (còn gọi là gỗ teak/tếch) được trồng từ những năm 1958-1960, nghĩa là có tuổi đời trên 65 năm.
Rừng giá tỵ mang vẻ đẹp lãng mạn, thơ mộng (nhất là vào mùa trút lá tháng 11-12 hàng năm). Những hàng cây cổ thụ dày đặc, cao 30-40m, tạo không gian huyền ảo, phong cảnh cuốn hút. Đây là điểm dừng chân thú vị trên tuyến đường Quốc lộ 20 từ TPHCM đi Đà Lạt, thu hút nhiều khách dừng chân chụp ảnh lưu niệm với cảnh quan “đẹp như phim điện ảnh”.
Trong lời tựa, tác giả Nguyễn Minh Hải chia sẻ từ hơn mười năm nay, Xóm Giá Tỵ là chủ đề ông “ấp ủ đã khá lâu và cố gắng viết bằng cả tình cảm và tâm trí” bởi tình cảm sâu đậm dành cho vùng đất này. Đây là vùng đất tác giả xem là “quê hương thứ hai đã từng cưu mang tôi và gia đình hơn ba mươi năm trước”, là nơi chở che cho tuổi thơ và chứng kiến sự lớn lên của tác giả.
 |
Vào những kỳ nghỉ Lễ, tác giả Nguyễn Minh Hải vẫn thường trở về “xóm Giá Tỵ” ở Định Quán (phường Phú Vinh, TP. Đồng Nai) để nghỉ ngơi, nạp năng lượng tình thân, thiên nhiên trong lành |
Bạn đọc có thể nhận ra một điều thú vị xuyên suốt tập truyện: cây giá tỵ qua hai mùa mưa và mùa khô chính là “nhân vật chính” gắn liền với con người, sự phát triển của đời sống địa phương qua từng năm tháng. Giá tỵ góp phần cải thiện cuộc sống người dân, đồng thời cũng là hình ảnh tượng trưng cho sự kiên cường của một miền đất, của người dân ở đó. Từ những mầm xanh, giá tỵ lớn mạnh qua bao năm tháng vươn mình trước nắng gió, trở thành gốc cây chắc khỏe, thân cây cao lớn, tàn lá xanh rậm. Mỗi mùa thay lá là một lần “tái sinh”, mỗi độ ra hoa là một lần khoe sắc mang đến sự rực rỡ cho không gian.
Lớn lên nơi những hàng cây và tình xóm nhỏ
Tác phẩm Xóm Giá Tỵ tựa sự tri ân đến với làng quê thơ ấu và miền ký ức bình yên đầy hoài niệm và cũng nhiều đổi thay của nhà báo Nguyễn Minh Hải. Những đoạn đối thoại nhân vật bằng từ ngữ địa phương Nam Bộ dân dã, những con đường mòn hoang sơ, mùa giá tỵ ra chồi, lá non xanh mướt đầy sức sống… tất cả tựu trung một vẻ đẹp kỳ vỹ, trong trẻo giữa thiên nhiên và con người.
Là một nhà báo lâu năm, ông Minh Hải cho hay: “Tôi cố gắng viết truyện bằng phương pháp và góc nhìn báo chí. Mười ba truyện ngắn là những câu chuyện khác nhau nhưng trong một bối cảnh tương đồng nhau, ở cùng một không gian, có những nhân vật xuất hiện trở lại ở các truyện khác nhau, ít nhiều vẽ nên bức tranh của cái xóm nhỏ trong khoảng hai mươi năm, từ khi đất nước bắt đầu đổi mới”.
Vậy nên ở một số truyện hay đoạn văn trong sách thiên về bút ký quan sát chân thực hơn là văn chương bay bổng, mang đến cho bạn đọc cảm nhận đang đọc các bút ký, thiên phóng sự về một vùng đất “phảng phất dấu ấn của vùng nông thôn, với những con người mộc mạc, chất phác, chân thành”. Tác giả cố gắng ghi lại các ký ức, nhớ lại các hình ảnh xưa cũ, các mảnh ghép của những câu chuyện, dựng lại các nhân vật… và chuyển thành các truyện ngắn chân phương, thấm đậm tình quê, tình người.
 |
Xóm Giá Tỵ chứa những câu chuyện nhân văn và bao dung về một vùng đất mà cũng có thể là một quê hương |
Người dân ở Xóm Giá Tỵ sinh ra trong gian khó, trong nhiều giai đoạn khó khăn, trải qua những chuyện vui buồn, được mất, lam lũ mưu sinh. Có người gánh vác công việc nặng nhọc để nuôi thân và nuôi gia đình. Dẫu vậy, họ vẫn ngày ngày nỗ lực vươn lên thoát nghèo theo sự vươn lên thời đại, sự phát triển của đất nước. Đáng quý nữa là, họ vẫn sống vững chãi trong sự chở che đùm bọc giữa bà con lối xóm và tình người nông thôn.
Tác phẩm còn truyền tải những câu chuyện giản dị mà sống động, lặng lẽ mà đầy tính nhân văn, cho thấy vẻ đẹp ấm áp tình người và sự phong phú vô cùng của cuộc đời, của những số phận lay động. Ở Xóm Giá Tỵ, có ông Lý Ba từng “nhúng chàm” cưa trộm gỗ nhưng sau lại trở thành tỷ phú nhờ trồng và thu hoạch giá tỵ (trang 30); có vợ chồng anh Nẫu “người làm mướn số một” được yêu mến vì họ “làm không ngơi tay mà việc nào cũng thạo, cũng chăm chút như việc đó làm cho chính họ chứ không phải làm mướn cho người khác” (trang 55); có “thằng Tèo” thích đọc sách Nguyễn Hiến Lê (trang 89), có ông Thanh giàu nhất xóm lại cưới người đàn bà bán vé số và hạnh phúc viên mãn (trang 93); có những người thầy giáo suốt đời tận tụy dạy học và chăm lo cho học sinh như thầy Minh (trang 207)…
Tác giả Nguyễn Minh Hải thổ lộ: “Từ chuyện ở một vùng đất, tôi hy vọng sẽ phần nào khái quát được sự vươn lên của đất nước trong mấy mươi năm qua. Với tập truyện ngắn này, tôi hy vọng có thể kể cho quý bạn đọc những câu chuyện giản dị ở một vùng quê, không phải điển hình nhưng đã có sự đổi mới có tính điển hình như nhiều nơi khác ở đất nước này. Để rồi khi gấp sách lại, chúng ta thấy mình thật may mắn vì đã trải qua những bước chuyển thật tuyệt vời của xã hội, thấy mình thêm yêu đất, yêu người, thêm rung cảm với những câu chuyện, những số phận mà chúng ta có thể gặp, biết ở đâu đó, cũng như chúng ta đã học thêm được những bài học về yêu thương, về vượt khó, về sự bao dung…”.
