Hạ tầng TP.Thủ Đức bây giờ ra sao? - Bài 2: Người dân khốn khổ chống đỡ ngập nước quanh chợ

“Chèo thúng được luôn”

Xế chiều tắt nắng bầu trời có những đám mây, bà N.D đang lúi cúi rửa ráy một chồng ghế nhựa màu đỏ… thì người quen chìa tay mời vé số trong trạng thái vô cùng vội vã. Bà D. lấy mấy tờ, trả tiền, nói vài câu chia sẻ rồi lại ngồi xuống cầm vòi nước phun xung quanh cho sạch sẽ vỉa hè. Người phụ nữ bán vé số cũng nán lại tâm sự dăm câu đôi chuyện rồi đạp xe đi “xả lỗ”.

Bên trong tiệm ăn kéo hờ cánh cửa sắt, bàn ghế, chén bát, xoong nồi, đũa muỗng… không được gọn gàng. Bà đang sắp xếp chuẩn bị trả mặt bằng không buôn bán nữa. “Hai năm nay gồng lỗ, tháng nào cũng bỏ tiền túi ra trả tiền thuê mặt bằng 15 triệu đồng… Kinh tế khó khăn, bây giờ thêm cảnh ngập nước, buôn bán không được”, bà ngậm ngùi.

Người phụ nữ sắp sửa đến tuổi lục tuần vừa dọn dẹp vừa kể bản thân sinh ra ở Long An nhưng gắn bó hết hai phần ba đời người ở mảnh đất Sài Gòn khi theo chân ba rời quê lên thành phố. Mười lăm năm trước, gia đình nhỏ chuyển về Thủ Đức và bà thuê mặt bằng ở góc đường Đặng Thị Rành bán đồ ăn trong ngày.

Vị trí tiệm ăn nằm sát bên chợ Thủ Đức đông đúc người qua kẻ lại nên việc kinh doanh diễn ra thuận lợi. Bà đều đặn dọn hàng lúc tờ mờ sáng, phục vụ khách đến trưa rồi tạm nghỉ, chiều rồi tối có khi đồng hồ gần điểm giữa đêm mới dọn hàng. Bà chủ tiệm phở, hoành thánh, hủ tiếu… cách đây khoảng hai ba năm, mỗi ngày hơn 200 tô không có gì là khó.

Bà N.D đang dọn dẹp quán để trả mặt bằng vì kinh tế khó khăn cộng thêm ngập nước.

Nhưng từ thời điểm sau dịch, kinh tế suy thoái đến nay buôn bán thua lỗ, bà phải móc ra những phần tiết kiệm bấy lâu để trả tiền thuê mặt bằng. “Bây giờ mỗi ngày bán không tới 100 tô, mỗi tô trung bình 35.000 - 40.000 đồng, tô đặc biệt là 50.000 đồng”, buôn bán ế ẩm còn gặp phải ngập nước ngày càng nặng, ngày nào mưa to là khách vắng hoe buộc lòng bà phải đưa ra quyết định như hiện tại.

Theo người phụ nữ, việc ngập nước quanh khu vực chợ Thủ Đức nói chung và đường Đặng Thị Rành nói riêng không phải chỉ bây giờ mới xảy ra. Trong ký ức của bà, khi bắt đầu bán vào năm 2010 đã ngập nhưng tình trạng ngày một tệ hơn, trước nước lúp xúp cổ chân, giờ ngập lên cỡ nửa mét. Bà đưa ống nước đang cầm trên tay dí vào mép nền gạch của tiệm, áng chừng: “Tôi không hiểu tại sao họ làm đường xong thì ngập nặng, như cơn mưa đầu mùa mới đây có thể chèo thúng được luôn?!”.

“Thành phố biển”

Khu vực quanh chợ Thủ Đức bị ngập nước sau mỗi cơn mưa đã trở nên quen thuộc với cư dân và người buôn bán nơi đây. Vô số hình ảnh nước ngập lênh láng xuất hiện trên khắp các mặt báo, những thước phim mênh mông sóng vỗ phổ biến trên nhiều nền tảng mạng xã hội. “Họ ví von là thành phố biển…”, ông N.V.T nhắc lại những bình luận trêu chọc của cộng đồng mạng sau cơn mưa ngày 10/5/2025.

Cơn mưa kéo dài trong sáng hôm ấy được ghi nhận lớn nhất kể từ đầu mùa ở TPHCM. Nhiều tuyến đường giao thông quan trọng quanh chợ Thủ Đức như: Dương Văn Cam, Đặng Thị Rành, Kha Vạn Cân, Hồ Văn Tư và Tô Ngọc Vân… ngập sâu, có nơi cao hơn nửa mét làm giao thông tê liệt cục bộ, nhiều xe máy và ô tô chết máy giữa đường, cuộc sống sinh hoạt và buôn bán của người dân bị đảo lộn.

Cống rạch Cầu Ngang nhỏ, hẹp làm nước không thể thoát kịp ra sông lớn và tràn lên hai bên gây ngập.

Một số nắp cống nước bị bung lên như những gì đã xảy ra ở dự án hệ thống thoát nước đường Võ Văn Ngân vào đầu mùa mưa năm 2024. Người dân kể lại, từ khoảng 6 giờ sáng, khắp nơi chìm trong nước và gần ba tiếng sau vẫn chưa rút hết, trong khi đó, Đài Khí tượng Thuỷ văn Nam Bộ và Tây Nguyên ngày 10/5 ghi nhận lượng mưa ở TP.Thủ Đức là 103,8mm.

Ông T. lững thững đi từ nhà dọc theo bờ kè ra rạch Cầu Ngang, đến vị trí cống giao với đường Kha Vạn Cân thì chỉ tay vào mép nước mà rằng: “Nước lên chỉ còn 5cm nữa là tràn bờ. Nhà tôi ở dưới kia thấp nên nên ngập sâu. Vợ chồng phải dùng ván chặn lại ở cửa, đến lúc chặn xong thì phát hiện ra quên dắt chiếc xe máy vào, nước ngập chỉ còn thấy hai cái tay lái thôi. Tôi đành để vậy luôn chứ không dám rút ván để ra ngoài cứu xe…”.

Theo người dân, trước đây rạch Cầu Ngang rộng lắm chứ không phải như bây giờ bị bồi lắng và cây cối mọc tùm lum chặn dòng nước. Khu vực chợ Thủ Đức là vùng thấp trũng nên nước từ các nơi đổ về, dồn hết vào rạch Cầu Ngang. Nước chảy tới cống nhỏ hẹp nên không thoát kịp, ứ lại, dâng lên tràn sang hai bên. “Từ khi có cống hộp đường Võ Văn Ngân đổ nước vào rạch thì tình trạng ngập càng nặng hơn”, ông nói và cho biết: “Họ đang đào mở rộng cống ra đó”.

“Thấy trời kéo mây là hoang mang”

Ông Bùi Tấn Công Minh là một trong số ít những người không ngại nêu lên ý kiến của bản thân cũng như mấy chục hộ dân trong tổ dân phố ở P.Linh Tây, TP.Thủ Đức. Ông là tổ trưởng nên nhiều lần lắng nghe bức xúc của bà con và trình bày tâm tư nguyện vọng với khu phố, với phường. Nhưng đề xuất nạo vét các rạch nhiều năm vẫn chưa thực hiện được, mà theo ông là do không có kinh phí.

Người đàn ông sinh năm 1958 cho biết tất cả những hộ dân quanh khu vực chợ Thủ Đức khi thấy trời kéo mây là vô cùng hoang mang, lo lắng. Ông cũng nhắc về trận mưa ngày 10/5 vừa qua với đầy vẻ ám ảnh. Nước dâng lên gần nửa mét, ô tô chạy qua sóng đánh ầm ầm vào tiệm sửa xe máy nhỏ của ông: “Dụng cụ bằng sắt thì không sao nhưng đồ điện tôi phải dọn lên cao hết…”.

Ông Minh áng chừng mực nước trong cơn mưa lớn đầu mùa ở TP.HCM ngày 10/5/2025.

Ông về quận Thủ Đức trước kia và bây giờ là TP.Thủ Đức làm ăn sinh sống khoảng 25 năm nay, cũng là quãng thời gian ông thuê mặt bằng gần 10m2 hành nghề sửa xe máy ở góc đường Dương Văn Cam - Đặng Thị Rành. Đây là nơi hứng chịu cảnh ngập nước nặng nề bậc nhất khu vực sau mỗi cơn mưa to, đặc biệt khi kết hợp triều cường. Mấy chục năm sinh sống ở đây, chứng kiến bao sự đổi thay, ông nhận định: “Ngập ngày càng nặng hơn”.

Ông kể, trước đây xung quanh chợ Thủ Đức là đồng ruộng và đất trống, còn bây giờ bê tông, nhà cửa, đường xá mọc lên nên không còn chỗ thoát nước, chứa nước nữa. Hệ thống cống hộp đường Võ Văn Ngân là nguồn thứ ba đổ ra rạch Cầu Ngang, cùng với cống Tô Ngọc Vân và Kha Vạn Cân dẫn về nên nước thoát không kịp ra.

“Ở phía đầu Đặng Thị Rành người ta trả mặt bằng là do bán ế và có lý do ngập. Nhưng ở Dương Văn Cam này, người ta trả mặt bằng đi nơi khác là do ngập quá không chịu nổi”, ông chỉ về phía ngôi nhà đóng cửa im lìm, nơi trước đây từng là văn phòng làm việc của công ty điện lực.

Ngay chính tiệm sửa xe của ông cũng bị ảnh hưởng ít nhiều, một phần do kinh tế suy thoái, phần còn lại do nước ngập. Hai mươi mấy năm làm nghề, mấy năm gần đây tiệm ngày càng vắng, mỗi tháng ông đều âm tiền mặt bằng và những hôm mưa to ngập nước, ông đóng cửa tiệm sớm hơn vì không hoạt động được.

Bao giờ hết ngập?

Trao đổi với phóng viên Ngày Nay, nhiều người dân cho rằng việc ngập ngày càng nặng có lý do rất lớn từ Hệ thống thoát nước đường Võ Văn Ngân và quy hoạch “tệ”. Còn theo lãnh đạo Phòng giao thông công chánh thuộc UBND TP.Thủ Đức thông tin trong buổi họp báo tình hình kinh tế - xã hội ngày 15/5/2025, nguyên nhân chủ yếu gây ngập là do khu vực chợ Thủ Đức có địa hình lòng chảo, trũng thấp và quá trình đô thị hoá dẫn đến bê tông hoá cao. Nhiều dự án thoát nước đều tập trung về nguồn chính là rạch Cầu Ngang gây quá tải.

Cống rạch Cầu Ngang đang được mở rộng.

Một số dự án liên quan để giải quyết tiêu thoát nước cho khu vực chợ Thủ Đức chưa hoàn thành gây khó khăn trong công tác giải quyết ngập. Tuy nhiên, ngay cả những công trình đã hoàn thành cũng không hiệu quả, gây bức xúc trong dư luận như Hệ thống thoát nước đường Võ Văn Ngân - một trong những dự án quan trọng được cả chính quyền và người dân thành phố kỳ vọng nhưng chỉ mang lại thất vọng.

Dự án được thông qua chủ trương vào năm 2017, giao cho Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Thủ Đức làm chủ đầu tư với tổng vốn ngân sách hơn 248 tỷ đồng. Ban đầu, nhà thầu xây lắp chính với giá trị gói thầu 100 tỷ đồng là Công ty Cổ phần Tập đoàn Anh Vinh. Công trình khởi công vào tháng 12/2020 nhưng sau đó tạm dừng, đến tháng 6/2023 thì ngưng hẳn.

Chủ đầu tư sau đó chấm dứt hợp đồng với nhà thầu Công ty Anh Vinh khi khối lượng đạt 50%. Tiếp đó, Công ty TNHH Đầu tư xây dựng Thịnh Phát trúng thầu hơn 56 tỷ đồng thi công hoàn thành những phần việc còn lại. Dự án được khánh thành chào mừng Lễ 30/4 năm 2024 nhưng sau 20 ngày, cơn mưa cách đây một năm vào chiều 15/5/2024 làm nước chảy thành sông, nắp cống bung lên, hàng quán ngập sâu, nhà dân chặn cửa, nước xiết xô ngã người đi đường, giao thông tê liệt trong hàng chục phút.

Thời điểm đó, người dân quanh chợ Thủ Đức thảng thốt: “Trước khi dự án thoát nước đường Võ Văn Ngân khánh thành, khu vực có ngập nhưng rút nhanh, lần này nước ngập diện rộng và sâu chưa từng có”. Và tròn một năm sau, người dân và tiểu thương một lần nữa bức xúc với hệ thống thoát nước đường Võ Văn Ngân cơn mưa chiều 10/5/2025.

Người dân nói rằng: "Ngập ngày càng nặng hơn" kể từ khi cống hộp của hệ thống thoát nước đường Võ Văn Ngân hoàn tất.

Theo UBND TP.Thủ Đức, thành phố đang triển khai nhiều giải pháp chống ngập. Trong đó, một số đang thực hiện các thủ tục nghiệm thu, dự kiến hoàn thành trong tháng 7 để đưa vào sử dụng. Dự án cải tạo hệ thống thoát nước khu vực Chợ Thủ Đức đang đấu thầu, dự kiến thi công trong quý IV/2025.

Dự án xây dựng mới cống rạch Cầu Ngang đã khởi công, dự kiến hoàn thành trong tháng 9 để tăng khả năng thoát nước. TP.Thủ Đức có chủ trương trình TP.HCM chấp thuận xây dựng hệ thống thoát nước theo mương Ngọc Thủy (P.Trường Thọ) để chia sẻ nước cho lưu vực đường Võ Văn Ngân với mức đầu tư 85,7 tỷ đồng. Nước mưa nước thải sẽ thoát ra rạch Thủ Đức.

Ngoài ra, TP.Thủ Đức cũng kiến nghị Sở Xây dựng sớm lập báo cáo trình UBND TP.HCM chấp thuận chủ trương dự án xây dựng kè, cải tạo, nạo vét rạch Thủ Đức kết hợp xây dựng trạm bơm công suất 120.000 mét khối/giờ với tổng mức đầu tư hơn 5.170 tỷ đồng.

Những năm qua, TP.HCM đã chi hàng trăm tỷ đồng để chống ngập cho Q.Thủ Đức, bây giờ là TP.Thủ Đức nói chung và quanh khu vực chợ Thủ Đức nói riêng nhưng hiệu quả chưa tương xứng. Câu hỏi bao giờ hết ngập đến nay vẫn còn bỏ ngỏ?! Tới đây, dự kiến lại có thêm hàng ngàn tỷ đồng đổ xuống để giải quyết ngập úng. Liệu rằng lần này, người dân có được thở phào nhẹ nhõm như những dự báo từ cơ quan quản lý hay không?! Và giả như vẫn tiếp tục ngập thì trách nhiệm thuộc về ai?

Con kênh ở P.An Phú không ai quan tâm?

Khoảng hai năm trở lại đây, con kênh dài chừng 1,5km nằm dọc đường song hành Xa lộ Hà Nội thuộc Khu đô thị An Phú – An Khánh (P.An Phú, TP.Thủ Đức) không còn nước ra vào như thuở trước.

Người dân đi từ trung tâm Quận 1 theo hướng đường Điện Biên Phủ qua cầu Sài Gòn phát ngán với đám lục bình, cây bụi, cỏ dại xanh um tùm kéo dài hàng cây số. Không một cơ quan, đơn vị nào của TP.Thủ Đức thèm quan tâm nạo vét, trục vớt cỏ cây và rác sinh hoạt. Không ai còn có thể nhận ra con kênh êm ả nước trôi ngày nào bởi giờ đây chỉ còn trơ lại một dòng “kênh chết”.

Con kênh dọc đường song hành Xa lộ Hà Nội không cơ quan, đơn vị nào chăm sóc.

Kênh dài khoảng 1,5km toàn lục bình, rau muống, cỏ dại...