Một sự chuyển mình âm thầm đang diễn ra trong các lớp học trên toàn cầu. Thay vì chỉ xuất hiện trong các bài học lý thuyết, các vấn đề về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững đang được đưa vào những hoạt động học tập hằng ngày, giúp học sinh hiểu và trải nghiệm trực tiếp. Từ Brazil, Campuchia, Indonesia đến Rwanda, nhiều giáo viên đang dẫn dắt sự thay đổi này bằng cách biến tính bền vững thành một phần của cuộc sống học đường thay vì chỉ là một chủ đề riêng lẻ trong chương trình giảng dạy.
Những nỗ lực này nhận được sự hỗ trợ từ chương trình Giáo dục vì Phát triển Bền vững của UNESCO. Chương trình giúp các quốc gia kết nối kiến thức về khí hậu với những hành động thực tiễn, đồng thời đào tạo giáo viên để xây dựng môi trường học tập nơi phát triển bền vững trở thành trọng tâm của mọi hoạt động giáo dục.
Một trong những thách thức lớn nhất của giáo dục khí hậu là làm sao biến những khái niệm trừu tượng như "phát triển bền vững" hay "khả năng chống chịu" thành những điều gần gũi, dễ hiểu và có thể áp dụng trong cuộc sống hằng ngày.
Tại Cambodia, UNESCO đã phối hợp với Bộ Giáo dục, Thanh niên và Thể thao triển khai sáng kiến Hệ thống Giáo dục Thông minh về Khí hậu (Climate Smart Education Systems Initiative). Thông qua chương trình này, giáo viên được hướng dẫn thiết kế lại bài giảng để các khái niệm về khí hậu gắn liền với thực tế địa phương.
Một giáo viên lịch sử tên Vuthy đã khuyến khích học sinh tìm hiểu cách hạn hán hoặc lũ lụt từng ảnh hưởng đến các xã hội trong quá khứ, từ đó liên hệ với những thách thức mà cộng đồng của các em đang đối mặt ngày nay. Trong khi đó, một bài học toán về phép nhân được chuyển thành bài tập tính toán lượng khí CO₂ mà một cây xanh có thể hấp thụ.
Tại Rwanda, UNESCO cùng sáng kiến Greening Education Partnership và Foundation for Environmental Education đã hỗ trợ xây dựng các "trường học xanh", trong đó có trường GS Murambo School.
Các giáo viên được đào tạo để lồng ghép nhận thức về khí hậu vào mọi hoạt động của nhà trường. Kết quả dễ nhận thấy nhất đến từ chính khuôn viên trường học. Học sinh tự tay trồng và chăm sóc cây xanh, tạo bóng mát trong những ngày nắng nóng và cải thiện đáng kể môi trường học tập.
Ông Rwamarenga Theoneste, hiệu trưởng trường tiểu học GS Murambo, chia sẻ: "Trước đây, trường chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn. Chẳng hạn, không có cỏ nên vào mùa khô bụi bặm khiến học sinh khó học tập. Giờ đây, chúng tôi biết cách giải quyết những vấn đề hiện có, đồng thời dạy trẻ em những bài học thiết thực. Các em được quan sát, trải nghiệm và học hỏi từ chính những gì diễn ra xung quanh”.
Ở Brazil, một ngôi trường nằm giữa rừng đã biến thiên nhiên thành không gian học tập thực sự. Tại đây, môi trường không phải là một môn học riêng mà chính là lớp học. Học sinh tham gia vận hành hệ thống tái chế, quản lý rác thải, quan sát sự thay đổi của các mùa và thực hiện các dự án giám sát môi trường. Mọi bài học đều gắn với trải nghiệm thực tế.
"Tôi đã có cơ hội chứng kiến sự thay đổi mà thiên nhiên mang lại cho trẻ em”, cô Cíntia Valente Ruiz, giáo viên mỹ thuật của trường cho biết. Theo cô, học sinh không học về môi trường từ khoảng cách xa mà được sống trong môi trường ấy, có trách nhiệm với nó và trưởng thành cùng nó. Ngôi trường này là một trong hơn 110.000 trường học trên toàn thế giới hiện đã áp dụng bộ tiêu chuẩn trường học xanh của UNESCO.
Thông điệp mà UNESCO gửi gắm trong Ngày Môi trường Thế giới năm nay rất rõ ràng: giáo dục không chỉ giúp con người hiểu về biến đổi khí hậu mà còn góp phần xây dựng các cộng đồng có khả năng thích ứng lâu dài và trao quyền cho thế hệ tương lai kiến tạo một thế giới bền vững hơn.
Chủ đề của Ngày Môi trường Thế giới năm nay nhấn mạnh: "Biến đổi khí hậu – những tín hiệu khẩn cấp mà Trái Đất đang gửi đi và những tín hiệu mà chúng ta lựa chọn gửi lại”.
Thông điệp đó nhắc nhở rằng phản ứng trước cuộc khủng hoảng khí hậu phải diễn ra ngay lập tức, dựa trên tri thức và sự chung tay của toàn xã hội. Và ở trung tâm của nỗ lực ấy chính là những người thầy, người cô đang từng ngày gieo mầm ý thức môi trường cho thế hệ tương lai.
