Cuộc chiến tâm lý ngoài cổng trường
Ghi nhận tại điểm thi Trường THPT Chuyên Thái Nguyên, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên, hàng trăm phụ huynh đứng chờ con dưới thời tiết nắng nóng gay gắt của tháng 6. Dù thời gian làm bài kéo dài nhiều giờ, phần lớn phụ huynh chọn cách bám trụ lại vỉa hè trước cổng trường thay vì ra về. Sự chờ đợi này không đơn thuần là việc đưa đón, mà phản ánh trực tiếp trạng thái tâm lý căng thẳng tột độ của các gia đình có con thi chuyển cấp.
Ghi nhận trực tiếp tại điểm thi, chị Nguyễn Thị Phương Liên cư trú tại phường Quan Triều, tỉnh Thái Nguyên có con tham gia vào kỳ thi vào 10 cho biết: “Ngay từ đầu năm, con đã bày tỏ mong muốn được thử sức thi vào lớp Chuyên Tiếng Anh, trường THPT Chuyên Thái Nguyên, bản thân tôi cũng biết con đặt nguyện vọng cao, để thực hiện được cần bỏ ra rất nhiều thời gian và công sức nên chỉ biết động viên và hỗ trợ con hết sức có thể. Có những buổi, con học một ngày 3 ca học, tôi và bố cháu đều chủ động đưa đón, sắp xếp thời gian cho con nghỉ ngơi”. Trước áp lực cạnh tranh của kỳ thi, không chỉ học sinh chịu nhiều áp lực, bản thân chị Liên cũng thừa nhận: “Mỗi lần chờ con ngoài phòng thi và một lần hồi hộp, con mình chỉ lo về áp lực điểm số, còn tôi thậm chí không dám để con đi học một mình trong những ngày cuối quan trọng để phòng trừ bất trắc”.
Không chỉ riêng chị Liên, hàng ngàn phụ huynh khác ngoài điểm thi được ghi nhận cũng rơi vào cảnh lo lắng chờ đợi. Giữa cái nắng rát da rát thịt của thời tiết mùa hè khắc nghiệt, nhiều người đã đứng ngồi không yên. Chị chia sẻ: “Có những phụ huynh nhà ở các xã xa đã phải lục đục đánh thức con, chạy xe máy hàng chục cây số từ 4 giờ sáng để kịp giờ tập trung. Hành trình di chuyển vất vả cộng với việc phải bám trụ hàng giờ đồng hồ trên vỉa hè đến tận giữa trưa khiến không ít người rơi vào cảnh kiệt sức, nhức đầu, thậm chí là lả đi vì say nắng.”
Tương tự, chị Bùi Thị Hòa (cư trú tại Thành phố Hải Phòng) cho biết, bản thân chị cũng cảm thấy áp lực nặng nề dù cho lực học của con mình khá ổn. Trạng thái bất an này dẫn đến việc gia đình thiết lập lịch học thêm dày đặc trong tuần. “Thấy con thức đến 12h đêm để cạnh tranh với bạn bè, người làm cha mẹ cũng không thể nhắm mắt làm ngơ. Lúc nào tôi cũng trong trạng thái phải thúc giục, cứ sưu tầm được đề thi mới là lập tức đưa cho con làm”, chị Hòa chia sẻ.
Tình trạng căng thẳng xuất phát từ áp lực tỷ lệ chọi vào trường công lập và tâm lý sợ con thua kém bạn bè đã tác động trực tiếp đến sức khỏe của phụ huynh. Chị Hòa cho biết từng trải qua giai đoạn mất ngủ nghiêm trọng và phải thường xuyên sử dụng thuốc giảm đau đầu.
Bên cạnh việc giám sát học tập, sự lo âu của phụ huynh còn thể hiện qua việc bao bọc và kiểm soát nghiêm ngặt sinh hoạt thường ngày của thí sinh. Để phòng ngừa các rủi ro về sức khỏe trước thời tiết khắc nghiệt, chị Hòa trực tiếp đưa đón con ở mọi ca học. Đồng thời, chế độ dinh dưỡng cũng được gia đình tính toán và kiểm soát chặt chẽ, loại bỏ hoàn toàn thức ăn nhanh nhằm đảm bảo thể trạng an toàn nhất trước kỳ thi.
Sự bất ổn tâm lý của phụ huynh cũng tác động trực tiếp đến nhận thức của thí sinh, vô hình trung hình thành sức ép lớn đối với người học. Chia sẻ về ảnh hưởng từ sự lo âu của gia đình đến hiệu quả ôn tập, em Nguyễn Khánh Linh (học sinh Trường THCS Ngũ Hùng, TP. Hải Phòng) cho biết: "Nhiều lúc thấy mẹ trằn trọc mất ngủ hay lo lắng sau khi nói chuyện với các cô bác có con thi cùng, em lại càng thấy áp lực. Lúc nào trong đầu em cũng nơm nớp nỗi sợ bị điểm kém, sợ thi trượt cấp 3 và sợ nhất là làm bố mẹ buồn lòng".
Tất cả những điều này đều phản ánh một thực trạng chung: Áp lực thành tích đã không còn là câu chuyện riêng của những người trực tiếp dự thi, mà nó đã hóa thành một gánh nặng tâm lý khổng lồ đè trĩu lên vai của cả một thế hệ phụ huynh.
Biến kỳ vọng thành sự đồng hành
Chia sẻ với báo giới, ThS. Hoàng Quốc Lân - Chuyên gia tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, áp lực từ việc nuôi dạy con cái trong bối cảnh hiện đại đang đẩy nhiều phụ huynh vào tình trạng căng thẳng mạn tính.
Do môi trường giáo dục ngày càng cạnh tranh và tâm lý kỳ vọng sự thành đạt, các gia đình có xu hướng đầu tư tối đa tài chính, thời gian và tâm sức cho việc học của con. Thực tế cho thấy, nhiều học sinh phải đối mặt với lịch trình kín đặc từ sáng đến tối với các lớp học thêm, ngoại khóa và kỹ năng. Điều này kéo theo việc phụ huynh cũng gần như đánh mất quỹ thời gian nghỉ ngơi của bản thân.
 |
Sự giám sát và kỳ vọng từ phụ huynh cần được điều chỉnh hợp lý để tránh tạo áp lực ngược lên thí sinh. (Ảnh: Khánh Phương) |
Bên cạnh đó, chuyên gia chỉ ra rằng mạng xã hội cũng là một tác nhân làm gia tăng sức ép. Việc liên tục tiếp xúc với hình ảnh những học sinh đạt thành tích cao khiến phụ huynh hình thành tâm lý so sánh vô thức và nảy sinh nỗi sợ con mình bị bỏ lại phía sau.
Ths. Hoàng Quốc Lân bày tỏ sự lo ngại khi phụ huynh đặt kỳ vọng quá lớn vào con cái nhưng lại xem nhẹ sức khỏe tinh thần của chính mình. Các triệu chứng phổ biến như rối loạn giấc ngủ, lo âu hay cáu gắt kéo dài thường bị bỏ qua. Ở chiều ngược lại, việc liên tục gồng mình đáp ứng những tiêu chuẩn từ gia đình cũng khiến học sinh dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, chịu áp lực tâm lý và suy giảm sự kết nối cảm xúc với cha mẹ.
Về định hướng giáo dục, chuyên gia nhấn mạnh thước đo thành công của một cá nhân không chỉ giới hạn ở điểm số hay thứ hạng. Nền tảng quan trọng hơn nằm ở khả năng tự học, kiểm soát cảm xúc, kỹ năng giao tiếp và năng lực thích nghi với môi trường sống.
"Thay vì cố biến con thành một phiên bản hoàn hảo theo tiêu chuẩn của xã hội, phụ huynh cần tôn trọng năng lực và sở thích riêng của trẻ. Một đứa trẻ hạnh phúc, tự tin và biết thích nghi sẽ quan trọng hơn rất nhiều so với việc luôn phải đứng đầu", Ths. Hoàng Quốc Lân khẳng định.
