Sau một tuần giao tranh căng thẳng, xung đột tại Trung Đông không chỉ làm gia tăng bất ổn trong khu vực mà còn kéo theo sự nhập cuộc ngày càng rõ rệt của các cường quốc, từ việc triển khai lực lượng quân sự đến gia tăng các nỗ lực ngoại giao.
Một trong những diễn biến đáng chú ý nhất là việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự quy mô lớn. Washington đã điều động hai nhóm tác chiến tàu sân bay, gồm tàu USS Abraham Lincoln và USS Gerald R. Ford, cùng nhiều tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, nâng tổng số tàu chiến Mỹ trong khu vực lên ít nhất 16 chiếc.
Trên không, Mỹ đã điều động hơn 100 máy bay chiến đấu từ các căn cứ ở Mỹ và châu Âu. Ngoài ra, 12 tiêm kích tàng hình F-22 được triển khai tới Israel và nhiều máy bay được tăng cường tới các căn cứ ở Jordan và Saudi Arabia.
Theo giới phân tích, đợt tăng cường lực lượng tới Trung Đông này được đánh giá là lớn nhất trong nhiều thập kỷ, đồng thời gửi đi một thông điệp rằng Washington cam kết bảo vệ lợi ích của mình và các đồng minh trong khu vực.
Tuy nhiên, việc Mỹ quay lại Trung Đông cũng làm dấy lên lo ngại rằng khu vực này có thể một lần nữa trở thành trung tâm của cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc.
Trong khi Mỹ gia tăng hiện diện quân sự tại khu vực, Nga và Trung Quốc lựa chọn cách tiếp cận chủ yếu thông qua các kênh ngoại giao. Nga và Trung Quốc đều kêu gọi các bên kiềm chế và nhấn mạnh tầm quan trọng của giải pháp ngoại giao nhằm giảm căng thẳng.
Bắc Kinh ngày 5/3 thông báo sẽ cử đặc phái viên của chính phủ về vấn đề Trung Đông đến khu vực này nhằm tìm kiếm biện pháp giảm leo thang căng thẳng, trong khi Moskva tuyên bố sẵn sàng đóng vai trò trung gian nhằm thúc đẩy đối thoại giữa Iran và Mỹ.
Các nước châu Âu cũng kêu gọi giảm leo thang căng thẳng và thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm tránh một cuộc khủng hoảng nhân đạo và năng lượng mới.
Dù ảnh hưởng quân sự trực tiếp đối với diễn biến tại khu vực còn hạn chế, Anh đã điều động tàu khu trục HMS Dragon tới Cyprus, còn Pháp triển khai tàu sân bay hạt nhân Charles de Gaulle cùng phi đội tiêm kích Rafale xuống Địa Trung Hải.
Những bước đi này được cho là nhằm ngăn chặn một cuộc chiến toàn diện có thể gây thảm họa nhân đạo cho "Lục địa Già".
Căng thẳng gia tăng cũng đặt nhiều quốc gia Trung Đông vào tình thế khó khăn khi Iran tiến hành nhiều đợt tập kích nhằm vào các căn cứ quân sự và mục tiêu liên quan đến Mỹ trong khu vực. Theo Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Tehran đã phóng hơn 500 tên lửa và 2.000 UAV nhằm các mục tiêu ở Trung Đông.
Hiện Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) phải đối mặt với bài toán khó khi vừa phải tìm cách tránh bị cuốn sâu vào vòng xoáy đối đầu trực tiếp với Iran, vừa phải duy trì quan hệ an ninh với Mỹ, đồng thời nỗ lực ổn định khu vực nhằm bảo vệ các chiến lược phát triển kinh tế dài hạn.
Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang theo đuổi một chiến lược cân bằng phức tạp. Ankara đang cố gắng giữ vai trò độc lập, vừa duy trì quan hệ với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), vừa bảo vệ các lợi ích chiến lược của mình.
Trong bối cảnh các cường quốc gia tăng hiện diện và các nước khu vực phải thận trọng điều chỉnh chiến lược, cục diện Trung Đông đang bước vào một giai đoạn đặc biệt nhạy cảm. Nguy cơ xung đột lan rộng không chỉ phụ thuộc vào diễn biến trên chiến trường mà còn vào khả năng kiểm soát khủng hoảng của các bên liên quan.
Nếu những kênh đối thoại và nỗ lực ngoại giao không sớm phát huy hiệu quả, bất kỳ sự cố quân sự ngoài ý muốn nào cũng có thể trở thành “mồi lửa” châm ngòi cho một vòng xoáy đối đầu mới.
Trong bối cảnh Trung Đông giữ vai trò then chốt đối với an ninh năng lượng và các tuyến thương mại toàn cầu, việc kiềm chế căng thẳng và thúc đẩy giải pháp ngoại giao không chỉ là yêu cầu cấp bách của khu vực, mà còn là lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.
