Cụ thể, Ngoại trưởng Antony Blinken khẳng định chính quyền Washington sẽ không cố gắng thay đổi hệ thống chính trị của Trung Quốc, nhưng sẽ bảo vệ luật pháp và thể chế quốc tế nhằm duy trì hòa bình và an ninh cũng như tạo điều kiện cho các nước cùng tồn tại.
"Chúng tôi không tìm kiếm xung đột hay một cuộc Chiến tranh Lạnh mới. Ngược lại, chúng tôi quyết tâm tránh cả hai", ông Blinken phát biểu tại Đại học George Washington hôm thứ Năm.
Quan hệ Mỹ - Trung đã chìm xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump và không có dấu hiệu khởi sắc dưới Tổng thống Joe Biden, người đã duy trì chính sách thuế quan sâu rộng của người tiền nhiệm đối với hàng hóa Trung Quốc, trong khi theo đuổi quan hệ chặt chẽ hơn với các đồng minh để đẩy lùi sức ảnh hưởng của Bắc Kinh trong khu vực.
Sau 17 tháng cầm quyền, ông Biden đã vấp phải sự chỉ trích từ Đảng Cộng hòa và một số nhà theo dõi chính sách đối ngoại vì không công bố chiến lược chính thức về Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là đối thủ chiến lược chính của Washington.
Các cuộc khủng hoảng nước ngoài, bao gồm cả việc Mỹ rút lui khỏi Afghanistan vào năm ngoái và cuộc chiến của Nga ở Ukraine, đã tạo ra sự phân tâm cho Biden, người đã thề sẽ không để Trung Quốc vượt qua Mỹ với tư cách là nhà lãnh đạo toàn cầu.
Nhưng chính quyền của ông đã tìm cách tận dụng tình đoàn kết mới mẻ với các đồng minh được thúc đẩy bởi cuộc khủng hoảng ở Ukraine và quan hệ đối tác "không có giới hạn" mà Bắc Kinh công bố với Moscow chỉ vài tuần trước khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự vào ngày 24/2.
Thử thách dài hạn nghiêm trọng nhất
Trong bài phát biểu dài 45 phút, ông Blinken cho biết Trung Quốc đặt ra "thách thức lâu dài nghiêm trọng nhất đối với trật tự quốc tế."
Ông đã vạch ra các đường nét của chiến lược đầu tư vào khả năng cạnh tranh của Mỹ và liên kết với các đồng minh cùng đối tác để cạnh tranh với Trung Quốc, gọi sự cạnh tranh đó là "phần thắng của chúng ta."
Ngoại trưởng Mỹ cho biết chính quyền Biden sẵn sàng tăng cường liên lạc trực tiếp với Bắc Kinh về nhiều vấn đề và sẽ "phản ứng tích cực" nếu các quan chức Trung Quốc có hành động giải quyết các mối quan ngại.
"Nhưng chúng tôi không thể dựa vào Bắc Kinh để thay đổi quỹ đạo của mình. Vì vậy, chúng tôi sẽ định hình môi trường chiến lược xung quanh Bắc Kinh để thúc đẩy tầm nhìn của chúng tôi về một hệ thống quốc tế rộng mở và bao trùm", ông Blinken nói.
Đáp lại, đại sứ quán Trung Quốc tại Washington cho biết Mỹ và Trung Quốc chia sẻ "lợi ích chung rộng rãi và tiềm năng hợp tác sâu sắc" và "sự cạnh tranh không nên được sử dụng để xác định bức tranh tổng thể của mối quan hệ Mỹ-Trung."
Cụ thể, người phát ngôn Đại sứ quán Liu Pengyu cho biết: “Trung Quốc và Mỹ đều có lợi khi hợp tác và thiệt khi đối đầu.''
Ông Liu cũng nhắc đến hội nghị thượng đỉnh trực tuyến Mỹ-Trung diễn ra vào tháng 11 năm ngoái và nói rằng mối quan hệ song phương đang ở "ngã ba đường quan trọng".
“Chúng tôi hy vọng phía Mỹ sẽ làm việc với Trung Quốc để thực hiện nghiêm túc hiểu biết chung mà hai nhà lãnh đạo đạt được nhằm tăng cường giao tiếp, giải quyết sự khác biệt và tập trung vào hợp tác", ông Liu nhấn mạnh.
Quay trở lại bài phát biểu hôm thứ Năm, Ngoại trưởng Blinken dù ghi nhận sự chăm chỉ của người dân Trung Quốc đối với quá trình chuyển đổi kinh tế lịch sử của đất nước trong bốn thập kỷ qua, ông vẫn chỉ trích Chủ tịch Tập Cận Bình.
"Dưới thời Chủ tịch Tập, Đảng Cộng sản Trung Quốc cầm quyền đã trở nên đàn áp hơn ở trong nước và hung hăng hơn ở nước ngoài", ông Blinken nói.
Bài phát biểu của ông Blinken trùng với thời điểm bắt đầu chuyến công du sâu rộng của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới các quốc đảo Thái Bình Dương, một mặt trận ngày càng căng thẳng trong cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa Bắc Kinh và Washington.
Bài phát biểu đã bị hoãn lại trước đó vào tháng 5 sau khi ông Blinken mắc COVID-19 và sau một tháng tập trung vào hoạt động ngoại giao của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, bao gồm cả chuyến công du châu Á đầu tiên của Tổng thống Biden.
Ngoại trưởng Blinken nhắc lại cam kết của Mỹ đối với chính sách "Một Trung Quốc", mặc dù Tổng thống Biden hồi đầu tuần nói rằng Mỹ sẽ can thiệp quân sự nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan.
Chính quyền Washington từ lâu đã có một chính sách mơ hồ chiến lược về việc liệu họ có bảo vệ Đài Loan về mặt quân sự hay không và ông Biden cùng các trợ lý sau đó cho biết tuyên bố của ông không phản ánh sự thay đổi chính sách.
Theo chính sách "Một Trung Quốc", phía Washington chính thức công nhận Bắc Kinh về mặt ngoại giao, mặc dù luật pháp ràng buộc phải cung cấp cho chính quyền Đài Bắc các phương tiện để tự vệ. Ông Blinken cho biết điều này không thay đổi và Mỹ không ủng hộ sự độc lập của Đài Loan.
“Điều đã thay đổi là sự ép buộc ngày càng tăng của Bắc Kinh, như cố gắng cắt đứt quan hệ của Đài Loan với các nước trên thế giới và ngăn chặn tham gia vào các tổ chức quốc tế", Ngoại trưởng Mỹ khẳng định, đồng thời cho rằng hoạt động của quân đội Trung Quốc gần hòn đảo này “gây bất ổn sâu sắc ”.
