Thử nghiệm trên động vật từ lâu đã là mục tiêu của phong trào “Make America Healthy Again” dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ngày 18/03, FDA đã công bố dự thảo hướng dẫn mới nhằm hỗ trợ các nhà phát triển thuốc chuyển sang các phương pháp thử nghiệm thay thế, thay vì mặc định sử dụng động vật như trước đây khi xin cấp phép.
Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ, ông Robert F. Kennedy Jr., khẳng định: “Dự thảo này là cam kết của chúng tôi trong việc thay thế thí nghiệm động vật bằng các phương pháp khoa học nghiêm ngặt, bám sát đặc tính sinh học của con người”.
Tuy vậy, điều đó không đồng nghĩa với việc thử nghiệm trên động vật tại Mỹ sẽ sớm chấm dứt.
Các chuyên gia cảnh báo rằng công nghệ hiện nay chưa thể giải đáp toàn bộ những câu hỏi mà giới khoa học vẫn cần trên động vật. Hướng dẫn mới cũng chưa đề cập đến việc sử dụng động vật trong các nghiên cứu nội bộ của chính phủ liên bang, cũng như chưa làm rõ số lượng động vật đang được dùng trong các thử nghiệm.
Bà Delcianna Winders, Giám đốc Viện Luật và Chính sách Động vật kiêm Phó Giáo sư luật tại Trường Luật và Cao học Vermont, nhận định rằng: “Khối lượng công việc phía trước còn rất lớn. Chúng ta đang tiến hành vô số thí nghiệm trên nhiều loài khác nhau, và con số là cực kỳ khổng lồ. Dù vậy, những tiến triển bước đầu đã xuất hiện, và tôi tin rằng sẽ còn nhiều hơn nữa”. Bà cũng cho biết thêm: “Đây là thời điểm cơ hội chưa từng có”.
Cả ba người đoạt giải Nobel Y học năm 2025 đều sử dụng chuột để giúp phát triển các lý thuyết đột phá về hệ thống miễn dịch, mở đường cho các phương pháp điều trị ung thư mới và những tiến bộ trong cấy ghép nội tạng. Theo Quỹ Nghiên cứu Y sinh, hàng trăm thử nghiệm lâm sàng đang được tiến hành dựa trên công trình này.
Mặc dù phần lớn công chúng tin rằng nghiên cứu trên động vật là hữu ích, người Mỹ đang ngày càng ít chấp nhận việc thử nghiệm trên động vật. Năm 2001, 65% người Mỹ được khảo sát cho biết họ thấy việc thử nghiệm trên động vật là có thể chấp nhận được về mặt đạo đức. Tuy nhiên, trong cuộc khảo sát của Gallup vào tháng 9/2025, tỷ lệ ủng hộ đã giảm xuống còn 47%, trong đó 47% khác cho rằng nghiên cứu đó là sai trái về mặt đạo đức. Số còn lại không có ý kiến hoặc nói rằng điều đó "tùy thuộc vào từng trường hợp".
Dù vậy, trong vòng bốn năm qua, hơn 3,18 triệu động vật đã được sử dụng trong các cơ sở nghiên cứu được cấp phép tại Mỹ. Con số thực tế còn cao hơn nhiều, bởi chuột, chim và cá, những loài không nằm trong phạm vi bảo vệ của luật, do đó không được thống kê đầy đủ. Tổng số có thể vượt thêm ít nhất 111 triệu cá thể.
Phần lớn các thử nghiệm trên động vật được thực hiện cho các quy trình thử nghiệm nhằm mục đích như nghiên cứu cơ bản, phát triển phương pháp điều trị các vấn đề sức khỏe ở động vật và con người, nghiên cứu theo quy định và kiểm tra an toàn đối với dược phẩm và các chất khác. Ngoài ra, động vật còn được sử dụng trong các thí nghiệm lai tạo, nghiên cứu bảo vệ môi trường tự nhiên và bảo tồn loài.
Dù nhiều cơ quan chính phủ Mỹ đã cam kết giảm dần việc sử dụng động vật, các chuyên gia cho rằng FDA là một trong những đơn vị phản ứng chậm nhất trong việc chấp nhận và triển khai các phương pháp thay thế. Cho đến năm 2022, thử nghiệm trên động vật là điều kiện bắt buộc để cấp phép thuốc. Đạo luật Hiện đại hóa FDA 2.0 đã gỡ bỏ yêu cầu này và mở đường cho các phương pháp thay thế.
Theo Tiến sĩ Emma Robinson, giáo sư tâm lý dược học tại Đại học Bristol, nghiên cứu trên động vật vẫn sẽ còn cần thiết trong tương lai gần, bởi các phương pháp thay thế chưa thể tái hiện đầy đủ sự tương tác phức tạp trong cơ thể sống.
Bà chia sẻ thêm rằng: “Rất khó để mô phỏng cách não bộ thích nghi với cảm xúc trên các mô hình nhân tạo. Động vật vẫn là mắt xích quan trọng để hiểu về cơ chế bệnh lý”.
Chính phủ liên bang đã bắt đầu điều chỉnh một số cách tiếp cận. Năm 2025, FDA thông báo kế hoạch loại bỏ dần thử nghiệm trên động vật bằng mô hình thay thế khi các công ty phát triển kháng thể đơn dòng, và Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) ra mắt sáng kiến giảm sử dụng động vật trong các nghiên cứu do cơ quan này tài trợ.
Các nhà khoa học tại Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) được cho là đã nhận chỉ thị từ chính quyền ông Trump về việc loại bỏ hoàn toàn mọi thử nghiệm liên quan đến khỉ. CDC cho biết đây là “thông lệ lâu đời của cơ quan” khi họ “thường xuyên đánh giá danh mục các dự án nghiên cứu của mình, bao gồm cả các nghiên cứu trên động vật linh trưởng không phải con người, và nỗ lực sử dụng các phương pháp nghiên cứu không dùng động vật bất cứ khi nào có thể, đồng thời đảm bảo tính toàn vẹn của nghiên cứu nhằm bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của cộng đồng”.
Vào tháng 7/2025, NIH tuyên bố sẽ không còn phát triển các cơ hội tài trợ mới chỉ tập trung vào mô hình động vật và hứa sẽ khuyến khích rộng rãi hơn các phương pháp nghiên cứu khác nhau. Trong tuần này, cơ quan này cũng cho biết sẽ thành lập bảy trung tâm phát triển công nghệ để thúc đẩy các phương pháp tiếp cận mới và chia sẻ dữ liệu, đồng thời hợp tác với ngành công nghiệp để xây dựng các lựa chọn thay thế cho thử nghiệm động vật.
Theo Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ, Viện Y tế Quốc gia đã cung cấp 2,2 tỷ USD dưới dạng hợp đồng hoặc tài trợ cho các tổ chức nước ngoài để thực hiện nghiên cứu liên quan đến động vật trong năm tài chính 2011 đến năm tài chính 2021 .
Khoản đầu tư 150 triệu USD cho các phương pháp thay thế cũng chỉ chiếm chưa đến 1% ngân sách thường niên dành cho nghiên cứu trên động vật của NIH.
Theo ông Chris Magee, phụ trách chính sách và truyền thông của tổ chức phi lợi nhuận Understanding Animal Research (Anh) chuyên cung cấp thông tin công khai về nghiên cứu động vật, có một số lĩnh vực nghiên cứu khoa học cơ bản vẫn cần đến động vật và chưa thể thay thế hoàn toàn. Dù vậy, trong những năm gần đây đã có nhiều bước tiến đáng kể trong việc tạo ra các lựa chọn thay thế.
Dự thảo của FDA được kỳ vọng sẽ định hướng các hãng dược chuyển sang áp dụng các “Phương pháp tiếp cận mới” (New Approach Methodologies), thay vì phụ thuộc vào nghiên cứu trên động vật như trước đây. Một quan chức FDA cho biết sự thay đổi này thậm chí có thể giúp rút ngắn thời gian phát triển thuốc. Người này chia sẻ trong buổi họp báo rằng: “Những dữ liệu này có khả năng dự báo tốt hơn và cũng là lựa chọn mang tính đạo đức hơn”.
Công nghệ cơ quan trên chip, thiết bị vi lỏng mô phỏng cấu trúc và chức năng của các cơ quan như gan, phổi hay tim, có thể hỗ trợ sàng lọc giai đoạn đầu, nghiên cứu cơ bản và kiểm tra an toàn tiền lâm sàng, từ đó giảm nhu cầu dùng động vật. Tuy nhiên, công nghệ này vẫn chưa mô phỏng được toàn bộ sự phức tạp của cơ thể người, chẳng hạn như phản ứng của hệ miễn dịch hay hệ nội tiết, tương tác đa cơ quan và các tác động dài hạn.
Các “vật liệu” sinh trắc học như da và giác mạc tái tạo của con người có thể được sử dụng để kiểm tra kích ứng da và mắt, cũng như sự ăn mòn, nhưng chúng chỉ có giá trị đối với các tác động cục bộ và không thể mô phỏng độc tính toàn thân hoặc quá trình chuyển hóa. Chúng cũng không thể dự đoán tác hại từ các hợp chất, mặc dù an toàn trên da, nhưng lại độc hại sau khi hấp thụ.
Các cơ quan nhân tạo, là những phiên bản thu nhỏ ba chiều của các cơ quan người được nuôi cấy từ tế bào gốc trong phòng thí nghiệm, có thể mô phỏng các cơ chế bệnh lý đặc thù của con người và cho phép thử nghiệm trên từng bệnh nhân cụ thể. Chúng cũng rất hữu ích cho việc nghiên cứu nhiễm trùng, thoái hóa thần kinh và ung thư, nhưng các cơ quan thu nhỏ này thiếu các thành phần miễn dịch và sự tương tác đầy đủ giữa các cơ quan, và ít nhất là ở thời điểm hiện tại, chúng kém tin cậy hơn trong việc đánh giá an toàn toàn thân.
Một số mô phỏng máy tính có thể được sử dụng để nghiên cứu các hệ thống sinh học và đưa ra dự đoán. FDA cho biết họ có kế hoạch sử dụng nhiều mô hình tính toán dựa trên trí tuệ nhân tạo hơn cho một số thí nghiệm về độc tính. Các mô hình có thể dự đoán một số điều liên quan đến độc tính, nhưng điều này đòi hỏi các tập dữ liệu lớn mà hiện vẫn còn hạn chế, ông Magee nói, và vẫn chưa rõ các thuật toán nắm bắt được sự biến đổi sinh học thực sự tốt đến mức nào.
Tiến sĩ Fiona Sewell, Trưởng bộ phận độc chất học tại Trung tâm Quốc gia về Thay thế, Cải tiến và Giảm thiểu việc sử dụng động vật trong nghiên cứu (có trụ sở tại Anh), cho biết tổ chức của bà đã hợp tác với các công ty dược phẩm và hóa chất rất quan tâm đến việc tìm kiếm các giải pháp thay thế cho động vật.
Ở hầu hết các quốc gia, thuốc thường được thử nghiệm trên loài gặm nhấm và các loài không phải gặm nhấm như khỉ hoặc chó. Nhóm nghiên cứu của Anh đang hợp tác với ngành công nghiệp để tài trợ cho việc tạo ra một chú chó ảo phục vụ cho việc thử nghiệm dược phẩm theo quy định. Bằng cách sử dụng máy học để mô phỏng các cơ quan quan trọng
Bà Sewell cho biết: “Chúng ta đang đi đúng hướng và điều này rất thú vị”, đồng thời bày tỏ hy vọng các quy định có thể theo kịp những tiến bộ khoa học và cho rằng các cơ quan quản lý cần phải linh hoạt. Các quan chức ở Anh đã đề xuất những cách thức mới để giảm thiểu thử nghiệm trên động vật, vì chính phủ Lao động, giống như chính quyền ông Trump, đã tuyên bố muốn loại bỏ dần hình thức này.
Mặc dù vẫn còn những yêu cầu pháp lý và quy định đối với các thí nghiệm trên động vật, nhưng cũng có những cách để sử dụng ít động vật hơn và thúc đẩy việc chăm sóc tốt hơn cho chúng.
Bà Sewell nói thêm rằng: “Vẫn còn những cơ hội để đảm bảo rằng họ chỉ sử dụng chúng khi thực sự cần thiết và khi sử dụng thì số lượng động vật được sử dụng phải ở mức tối thiểu và các động vật được chăm sóc theo cách tốt nhất có thể để đảm bảo mức độ phúc lợi cao cho động vật và tránh gây ra sự đau khổ không cần thiết”.
