Trí tuệ nhân tạo (AI) từng được kỳ vọng sẽ giúp con người giảm tải công việc, tiết kiệm thời gian và thoát khỏi những tác vụ lặp đi lặp lại. Tuy nhiên, thực tế đang diễn ra tại nhiều công ty lại hoàn toàn trái ngược.
Một hiện tượng mới mang tên “AI brain fry”-tạm dịch là “não bộ bị trí tuệ nhân tạo thiêu cháy” - đang ngày càng phổ biến, kéo theo nguy cơ về một làn sóng kiệt sức chưa từng có trong môi trường làm việc hiện đại.
Paul, một lập trình viên 33 tuổi, kể rằng anh thường xuyên làm việc đến 2 hoặc 4 giờ sáng mà không nhận ra thời gian đã trôi qua. Có hôm anh quên cả ăn tối, ngủ gục trên bàn phím sau nhiều giờ kiểm tra hàng chục nghìn dòng mã do AI tạo ra.
Dù năng suất tăng lên đáng kể kể từ khi sử dụng AI, Paul cảm thấy bản thân ngày càng dễ cáu gắt, kiệt sức và khó tách mình khỏi công việc.
Câu chuyện của Paul không còn là trường hợp cá biệt. Nhiều lao động tự do, kỹ sư công nghệ, quản lý hay nhân viên văn phòng đều đang trải qua trạng thái tương tự.
Đầu năm 2025, công ty tư vấn quản trị Boston Consulting Group (BCG) có trụ sở ở Mỹ đã gọi hiện tượng này là “AI brain fry” trong một nghiên cứu đăng trên tạp chí Harvard Business Review, mô tả đây là dạng mệt mỏi tinh thần xuất phát từ việc sử dụng và giám sát các công cụ AI vượt quá khả năng nhận thức của con người.
Nghịch lý nằm ở chỗ AI giúp con người làm việc nhanh hơn, nhưng lại khiến khối lượng công việc tăng lên nhiều hơn trước. Trước đây, một kỹ sư phần mềm có thể dành cả ngày để giải quyết một vấn đề duy nhất, có thời gian suy nghĩ, đi dạo hoặc nghỉ ngơi giữa chừng.
Giờ đây, với AI, cùng một người có thể xử lý 6 dự án trong cùng khoảng thời gian. Công việc hoàn thành nhanh hơn, nhưng não bộ gần như không có cơ hội phục hồi.
Nhiều chuyên gia cho rằng đây là hệ quả quen thuộc của logic năng suất trong thời đại công nghệ. Mỗi lần xuất hiện một công cụ mới, thay vì giảm thời gian làm việc, xã hội lại tận dụng nó để yêu cầu nhiều sản lượng hơn.
Điều từng xảy ra với email, điện thoại thông minh hay làm việc từ xa nay tiếp tục lặp lại với AI. Nếu một báo cáo trước đây mất 2 giờ để hoàn thành, giờ chỉ cần 30 phút, nhưng đổi lại người lao động phải làm gấp 3 hoặc gấp 5 lần khối lượng cũ.
Áp lực càng tăng mạnh với sự xuất hiện của thế hệ “AI agents”- các tác nhân AI có thể tự hoạt động sau khi nhận chỉ dẫn ban đầu. Thay vì chỉ trả lời câu hỏi như chatbot thông thường, chúng tự chia việc, tự ra quyết định và phối hợp với các hệ thống khác để hoàn thành mục tiêu. Trên lý thuyết, điều này giúp tiết kiệm thời gian. Nhưng trên thực tế, con người lại trở thành “người quản lý” cho một đội ngũ AI không bao giờ ngủ.
Nhiều nhân viên mô tả công việc mới chẳng khác gì “trông trẻ liên tục.” Họ phải theo dõi, sửa lỗi và can thiệp khi AI đi sai hướng. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến toàn bộ quy trình phải làm lại từ đầu. Theo nghiên cứu của BCG, những người rơi vào trạng thái “AI brain fry” mắc lỗi nghiêm trọng nhiều hơn tới 39%.
Các chuyên gia tâm lý cho rằng AI làm trầm trọng thêm tình trạng mệt mỏi của người lao động vốn đã tồn tại nhiều năm qua.
Sau đại dịch COVID-19, ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân ngày càng bị xóa nhòa. Tin nhắn công việc xuất hiện vào buổi tối, cuối tuần hay kỳ nghỉ trở thành điều bình thường. AI tiếp tục đẩy nhanh nhịp độ ấy khi mọi thứ đều phải phản hồi ngay lập tức.
Theo các nhà tâm lý học, AI hiện đang làm gia tăng 3 dạng kiệt sức phổ biến. Đầu tiên là “mệt mỏi ra quyết định,” khi con người phải xử lý quá nhiều lựa chọn trong thời gian quá ngắn. Thứ hai là “kiệt quệ cảm xúc,” đặc biệt ở các ngành nghề cần tương tác con người như giáo dục, y tế hay công tác xã hội, nơi AI khiến các mối quan hệ trở nên lạnh nhạt và cứng nhắc hơn. Cuối cùng là “fatigue of shame”-cảm giác xấu hổ vì không theo kịp công nghệ, khi nhiều nhân viên âm thầm lo sợ mình đang tụt lại phía sau.
Một nỗi lo khác cũng đang xuất hiện tại nhiều doanh nghiệp khi AI được dùng để giám sát nhân viên theo thời gian thực. Các cuộc gọi chăm sóc khách hàng, cách nói chuyện, lời chào hay giọng điệu đều có thể bị trí tuệ nhân tạo đánh giá và chấm điểm tự động.
Theo giới chuyên gia, điều này tạo ra cảm giác bị kiểm soát liên tục và làm suy giảm nghiêm trọng sự tự chủ-yếu tố vốn được xem là nền tảng của sức khỏe tinh thần nơi làm việc.
Trong bối cảnh tỷ lệ nghỉ việc dài hạn và các trường hợp kiệt sức tiếp tục tăng, nhiều nhà nghiên cứu lo ngại trí tuệ nhân tạo có thể trở thành chất xúc tác cho một cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần quy mô lớn trong môi trường lao động toàn cầu.
Điều đáng sợ nhất không chỉ là sự mệt mỏi hiện tại, mà còn là cảm giác bất an thường trực khi những kỹ năng học hôm nay có thể trở nên lỗi thời chỉ sau vài tháng.
Trí tuệ nhân tạo có thể thay đổi rất nhanh, nhưng con người thì không thể “khởi động lại hệ điều hành” của chính mình liên tục như máy móc.
Và có lẽ đó mới là gương mặt thật sự của “AI brain fry” – không chỉ là sự kiệt sức vì công việc, mà còn là cảm giác bị cuốn vào một guồng quay công nghệ quá nhanh đến mức con người không còn đủ thời gian để thích nghi.
