Sóng thần là hiện tượng thiên nhiên có sức tàn phá cực lớn. Chúng thường được kích hoạt bởi động đất, sạt lở dưới đáy biển hoặc phun trào núi lửa. Sau khi hình thành, sóng thần có thể lan truyền với tốc độ rất cao trên khoảng cách hàng trăm đến hàng nghìn kilomet, trước khi dồn toàn bộ năng lượng vào khu vực ven biển dưới dạng những đợt nước dâng đột ngột cùng dòng chảy cực mạnh.
Độ cao của sóng có thể chỉ vài centimet nhưng cũng có thể lên đến nhiều mét. Đặc biệt, sóng thần thường xuất hiện thành nhiều đợt liên tiếp và đợt đầu tiên chưa chắc là đợt lớn nhất. Áp lực do dòng nước tạo ra có thể đạt tới vài tấn trên mỗi mét vuông, đủ sức phá hủy cơ sở hạ tầng ven biển.
Kể từ năm 1970, sóng thần đã cướp đi hơn 250.000 sinh mạng trên toàn thế giới. Trong số những thảm họa nổi tiếng nhất có trận sóng thần ở Ấn Độ Dương năm 2004 và thảm họa Nhật Bản ngày 11/3/2011.
Trong suy nghĩ của nhiều người, sóng thần thường gắn với Thái Bình Dương hay Ấn Độ Dương. Vì vậy, nguy cơ tại Địa Trung Hải thường bị đánh giá thấp. Tuy nhiên, điều này có thể gây hiểu lầm nguy hiểm.
Tháng 6/2022, UNESCO cảnh báo: “Có 100% khả năng Địa Trung Hải sẽ xuất hiện một trận sóng thần cao ít nhất 1 mét trong vòng 30 năm tới”. Sau Thái Bình Dương, khu vực Địa Trung Hải là nơi ghi nhận số lượng sóng thần lịch sử nhiều thứ hai thế giới. Trong đó, nhiều trận đã ảnh hưởng trực tiếp đến vùng Côte d’Azur, bờ biển nổi tiếng phía nam nước Pháp.
Theo dữ liệu hiện có, từ thế kỷ 16 đến đầu những năm 2000 đã có khoảng 20 đợt sóng thần được ghi nhận dọc bờ biển French Riviera, với chiều cao sóng thường vượt quá 2 mét.
Nguồn gốc sóng thần tại Địa Trung Hải có thể ở rất gần hoặc rất xa bờ biển Pháp. Trong một số kịch bản, làn sóng đầu tiên có thể ập vào đất liền chưa đầy 10 phút sau động đất hoặc sạt lở đáy biển, đặc biệt nếu sự kiện xảy ra tại vùng biển Ligurian giữa Corsica và bờ biển Ý. Ngược lại, các trận sóng thần phát sinh xa hơn, chẳng hạn ngoài khơi Bắc Phi, vẫn có thể đến French Riviera trong vòng chưa đầy 90 phút.
Từ năm 2012, Pháp vận hành hệ thống cảnh báo sóng thần quốc gia thông qua Trung tâm Cảnh báo Sóng thần Cenalt, phối hợp với mạng lưới quốc tế do UNESCO điều phối. Hệ thống này có khả năng phát hiện nhanh các trận động đất có nguy cơ gây sóng thần và gửi cảnh báo trong vòng chưa đầy 15 phút tới cơ quan quản lý khủng hoảng cũng như các trung tâm cảnh báo quốc tế. Thông báo sau đó sẽ được chuyển tới người dân, đặc biệt thông qua nền tảng FR-Alert, hệ thống gửi cảnh báo trực tiếp tới điện thoại di động của những người trong vùng nguy hiểm.
Tuy nhiên, hệ thống toàn cầu này chỉ thực sự hiệu quả đối với sóng thần hình thành từ các trận động đất ở xa. Với các trận sóng thần địa phương hoặc do sạt lở dưới biển, thời gian sóng tới bờ có thể ngắn hơn cả thời gian phát cảnh báo. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức cộng đồng là cực kỳ quan trọng.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng khi đối mặt với sóng thần, sơ tán là giải pháp duy nhất giúp bảo vệ người dân hiệu quả. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các kế hoạch sơ tán được chuẩn bị tốt có thể cứu phần lớn dân số trong vùng nguy hiểm. Tại Nhật Bản năm 2011, các biện pháp phản ứng nhanh đã giúp khoảng 96% người dân ở khu vực chịu ảnh hưởng thoát nạn.
Các chuyên gia kết luận rằng trước những con sóng có thể ập đến chỉ trong vài phút, sự chuẩn bị và khả năng sơ tán nhanh chính là yếu tố quyết định giữa sự sống và cái chết.
