Tháng 5/2023, nhiều trang tin tức điện ảnh uy tín trên thế giới đưa tin về một chiến thắng rực rỡ của điện ảnh Việt Nam: Bộ phim “Bên trong vỏ kén vàng” đoạt giải Camera vàng - hạng mục dành cho tác phẩm điện ảnh đầu tay xuất sắc nhất tại Liên hoan phim quốc tế Cannes (Sự kiện điện ảnh danh giá và quy mô nhất hành tinh. Diễn ra thường niên tại thành phố Cannes, Pháp).
Đáng chú ý, tác phẩm không đến từ những đạo diễn quen thuộc trong nước, mà được ra đời từ giấc mơ của một chàng trai học công nghệ thông tin, tự trau dồi kỹ năng điện ảnh bằng nghề quay dựng video đám cưới và xem sự nghiệp làm phim như “một tiếng gọi thiêng liêng”.
Chàng trai trẻ năm đó là đạo diễn Phạm Thiên Ân.
Dấu mốc đặc biệt tại Cannes 2023
Phạm Thiên Ân (sinh năm 1989) là đạo diễn, biên kịch trẻ người Việt Nam. Xuất thân là một IT, sau đó bén duyên với điện ảnh đơn giản từ những buổi tự xem phim tại nhà cùng bạn bè.
Những bộ phim khó xem khiến anh tò mò hơn về điện ảnh. Sau đó, Phạm Thiên Ân tự tìm hiểu, trau dồi kỹ năng làm phim và dần xây dựng phong cách nghệ thuật riêng qua việc tự quay - dựng các tác phẩm của mình.
Tên tuổi Phạm Thiên Ân được biết đến rộng rãi với bộ phim đầu tay “Bên trong vỏ kén vàng”. Tác phẩm được ra mắt tại hạng mục Directors’ Fortnight (Tuần lễ đạo diễn) của Cannes Film Festival năm 2023 và giành giải Caméra d’Or dành cho Phim đầu tay xuất sắc nhất.
Tại sân khấu quốc tế Cannes 2023, đạo diễn Phạm Thiên Ân khi phát biểu trên bục vinh danh đã nói 100% bằng tiếng Việt, ngôn ngữ “mẹ đẻ” của anh.
Phạm Thiên Ân cho biết: “Tôi tự hào khi một bộ phim Việt như "Bên trong vỏ kén vàng" được nhận giải thưởng quan trọng tại một liên hoan phim (LHP) danh giá. Tôi muốn thể hiện sự xúc động và tự hào ấy với tư cách là một người Việt Nam, đại diện cho Việt Nam ở Cannes, giữa rất nhiều đồng nghiệp, bạn bè quốc tế”.
Ở LHP Cannes, Camera d'Or (Camera Vàng) là một giải danh giá dành cho phim đầu tay xuất sắc của đạo diễn trẻ. Giải thưởng do nhà phê bình Pháp Gilles Jacob lập ra, lần đầu được trao cho phim Alambrista của đạo diễn Robert M. Young năm 1978.
Trong lịch sử 79 năm của liên hoan phim, Phạm Thiên Ân là đạo diễn người Việt thứ hai thắng giải thưởng này, sau 30 năm, tiếp nối thành công của đạo diễn Trần Hùng Anh vào năm 1993.
Với cá nhân Phạm Thiên Ân, chiến thắng này là dấu mốc quan trọng trong hành trình sáng tạo điện ảnh của anh, đặc biệt lại với một tác phẩm điện ảnh đầu tay. Đồng thời, đây cũng là ghi nhận đáng tự hào đối với điện ảnh Việt Nam nói chung, khi một câu chuyện mang đậm không, ký ức và tinh thần Việt, được làm bởi người Việt, được đón nhận tại liên hoan phim uy tín thế giới.
“Bên trong vỏ kén vàng” xoay quanh nhân vật Thiện và hành trình đưa hài cốt chị dâu về quê sau một tai nạn xe máy, đồng thời chăm sóc cho người cháu năm tuổi tên Đạo. Trong chuyến đi tìm anh trai - cha của Đạo, Thiện đối diện với quá khứ để tìm kiếm đức tin và lẽ sống.
“Cái khó trong quá trình làm phim này là tôi thường sử dụng các cú máy dài, chậm và đôi lúc chuyển động theo nhân vật. Tôi phải dành nhiều thời gian trên hiện trường để tìm ra sự cân bằng giữa chuyển động của máy quay và diễn viên với nhịp điệu câu chuyện. Việc này khiến tôi mất 2-3 năm mới hoàn thiện quá trình ghi hình bộ phim”, đạo diễn chia sẻ.
Không dừng lại ở Camera Vàng Cannes, hành trình điện ảnh của Phạm Thiên Ân còn được ghi nhận qua nhiều dấu mốc quốc tế đáng chú ý. Trước “Bên trong vỏ kén vàng”, anh từng gây tiếng vang với phim ngắn “Hãy tỉnh thức và sẵn sàng” khi tác phẩm ra mắt tại Directors’ Fortnight – Cannes 2019 và đoạt Illy Short Film Award.
Với phim dài đầu tay “Bên trong vỏ kén vàng”, Phạm Thiên Ân tiếp tục có một hành trình liên hoan phim nổi bật: tác phẩm được trao Young Cinema Award tại Asia Pacific Screen Awards, Roberto Rossellini Best Film Award tại Pingyao International Film Festival, Grand Prize tại Tokyo FILMeX, Silver Screen Award – Best Asian Feature Film tại Singapore International Film Festival, trước khi giúp anh giành giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ II.
Đạo diễn Phạm Thiên Ân làm ban giám khảo tại DANAFF IV
Từ xuất phát điểm là một người làm phim “tay ngang”, Phạm Thiên Ân là minh chứng tiêu biểu cho sức bật của thế hệ đạo diễn Việt Nam, trưởng thành từ môi trường độc lập, các cuộc thi phim ngắn và tinh thần tự học.
Theo Phạm Thiên Ân, điện ảnh Việt những năm gần đây có nhiều chuyển động tích cực, nhờ sự xuất hiện của các quỹ hỗ trợ, các cuộc thi và lớp học làm phim dành cho người trẻ. Đây là cơ hội tốt để các nhà làm phim trẻ thể hiện bản thân, thử nghiệm sáng tạo và bước đầu có tiếng nói điện ảnh cá nhân.
 |
Phân cảnh trong phim "bên trong vỏ kén vàng" |
"Tôi nhận ra khi tạo một thế giới riêng trong điện ảnh thì không có giới hạn. Chúng ta có thể vượt qua mọi rào cản về văn hóa, ngôn ngữ, cuộc sống. Các bộ phim cho phép ta chơi đùa với thời gian, không gian và cảm xúc.
Với tôi, điện ảnh là nơi mà ta được biểu đạt góc nhìn riêng tư về các lát cắt của cuộc sống. Nó cho tôi cơ hội được đối mặt với những vấn đề bản thân từng cố gắng phớt lờ trước đây. Điện ảnh giúp tôi tìm ra con đường, mục đích sống và là cách để tôi cống hiến cho cuộc đời này", đạo diễn chia sẻ.
Theo đó, các tác phẩm của Phạm Thiên Ân thường được nhắc đến với nhịp điệu chậm, các cú máy dài, cách kể chuyện tiết chế và không gian giàu chất chiêm nghiệm.
Anh không lựa chọn lối kể kịch tính thông thường, mà để nhân vật đi qua cảnh vật, ký ức và những khoảng lặng. Trong thế giới điện ảnh ấy, thiên nhiên, làng quê, sương mù, ánh sáng, tiếng động đời thường và những im lặng kéo dài đều trở thành một phần của câu chuyện.
Từ kinh nghiệm của một nhà làm phim đã đi con đường độc lập, từng phát triển dự án từ phim ngắn đến phim dài, được ghi nhận tại Cannes và từng giành giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại DANAFF II, việc Phạm Thiên Ân trở lại DANAFF IV năm nay với vai trò thành viên Ban giám khảo Hạng mục Phim Châu Á dự thi, có ý nghĩa quan trọng.
Phạm Thiên Ân sẽ mang đến một góc nhìn mới về điện ảnh tác giả, về sự kiên trì trong sáng tạo và về khả năng đưa câu chuyện bản địa bước ra thế giới.
Ở hạng mục Phim Châu Á dự thi DANAFF IV, đạo diễn Phạm Thiên Ân sẽ đồng hành cùng đạo diễn Johnnie To (Đỗ Kỳ Phong) – tên tuổi kỳ cựu của điện ảnh Hong Kong, đảm nhận vai trò Chủ tịch Ban Giám khảo, và Julien Rejl – Giám đốc nghệ thuật Directors’ Fortnight của Liên hoan phim Cannes, trong vai trò thành viên Ban Giám khảo.
Sự hiện diện của ba gương mặt “đình đám” này tại DANAFF IV tạo nên một hội đồng giám khảo đa chiều: Kinh nghiệm nghề nghiệp dày dặn của điện ảnh châu Á, góc nhìn tuyển chọn quốc tế từ Cannes và tiếng nói của một thế hệ đạo diễn Việt Nam trẻ đang được thế giới ghi nhận.
Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng diễn ra từ ngày 28/6 đến 4/7 tại Thành phố Đà Nẵng, là liên hoan phim quốc tế thường niên đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam, hội tụ nhiều nghệ sĩ, nhà làm phim, nhà sản xuất tên tuổi của điện ảnh Châu Á và thế giới.
