Ngày 12/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Nội dung được nhiều đại biểu quan tâm, nêu ý kiến liên quan đến những quy định mang tính đột phá, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền thủ đô.
Đảm bảo minh bạch, gắn trách nhiệm với người đứng đầu
Theo đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng), Hà Nội dự kiến được trao 192 thẩm quyền. Trong đó, 50 thẩm quyền kế thừa Luật Thủ đô cũ và Nghị quyết 115; 57 thẩm quyền là quy định của các cơ quan quản lý nhà nước cấp trên và 85 thẩm quyền mới chưa có trong quy định của pháp luật hiện hành.
“Đây là một sự phân quyền rất mạnh mẽ” - ông Hạ nhấn mạnh.
Tuy nhiên, đại biểu đoàn Đà Nẵng cho rằng đi đôi với phân quyền mạnh thì phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ. “Tôi đề nghị Hà Nội cần đánh giá đầy đủ năng lực thực thi của bộ máy cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ tham mưu xây dựng chính sách pháp luật” - ông Tạ Văn Hạ đề nghị.
Mặt khác, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả, đảm bảo công khai, minh bạch, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Cùng với đó, cần làm rõ cơ chế đánh giá, tổng kết thí điểm, đảm bảo các chính sách được triển khai có kiểm soát, sơ kết, tổng kết kịp thời để hoàn thiện và nhân rộng mô hình cho phù hợp.
Cùng quan tâm nội dung này, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cho rằng đây là lần đầu tiên chúng ta trao một khối lượng thẩm quyền rất lớn cho chính quyền đô thị thủ đô và trung tâm của sự phân quyền, trao quyền đó chính là HĐND TP Hà Nội.
 |
| Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ thêm ý kiến đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: QH |
Theo dự thảo luật, HĐND TP được giao trên 130 thẩm quyền, đầu việc, nhiệm vụ trải rộng trên hầu hết lĩnh vực, từ bộ máy công vụ, quy hoạch đô thị, đầu tư, tài chính, khoa học công nghệ. Đặc biệt, dự thảo luật còn trao cho HĐND được ban hành cơ chế đặc thù và thí điểm rất nhiều chính sách mới.
Đánh giá đây là “hướng đi rất đúng”, tuy nhiên, đại biểu cho rằng khi trao cho HĐND thủ đô một khối lượng công việc như của một cơ quan lập pháp đô thị thì thiết chế thực hiện quyền lực đó phải được nâng cấp tương xứng, nếu không sẽ rất khó bảo đảm được chất lượng quyết nghị, thẩm định và giám sát, đặc biệt là việc kiểm soát quyền lực.
Muốn thực hiện tốt được quyền lực được giao, ông Trịnh Xuân An kiến nghị luật cho phép HĐND được nâng tỉ lệ ĐBQH chuyên trách và phải có những bộ máy đầy đủ. Đồng thời, phải tăng mạnh năng lực của bộ máy tham mưu, giúp việc và phản biện chính sách cho HĐND TP và phải có những cơ chế để HĐND TP chủ động trong việc kiểm soát, giám sát và thực hiện chức năng kiểm soát của mình.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM) bày tỏ trăn trở về điều khoản tại dự thảo cho phép Hà Nội được “quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ”.
Ông đề nghị chỉ giới hạn trong một số lĩnh vực như tổ chức bộ máy, văn hóa, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ để đảm bảo kiểm soát an toàn.
“Ngoài ra, có một bất lợi là dù có nghị định, thông tư hướng dẫn của Chính phủ, doanh nghiệp, người dân Hà Nội vẫn chờ xem HĐND TP Hà Nội có ban hành hướng dẫn khác hay không để triển khai” - ông Trần Hoàng Ngân phân tích.
Không gian thể chế rộng mở để Hà Nội phát triển
Theo Đại biểu Quốc hội chuyên trách Nguyễn Ngọc Việt (Đoàn Hà Nội), Luật Thủ đô sửa đổi dự kiến hơn 190 thẩm quyền mới được giao cho thành phố, tạo không gian thể chế rộng mở để Hà Nội chủ động trong quản trị và phát triển.
Trên cơ sở tổng hợp tiếp thu ý kiến của Bộ Tư pháp, ông Nguyễn Ngọc Việt, Đại biểu Quốc hội chuyên trách đoàn Hà Nội trao đổi, làm rõ một số nội dung về Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi. Cụ thể, việc sửa đổi luật lần này được xác định là bước tiến mang tính lịch sử, thiết lập mô hình thể chế phát triển mới, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo và quản trị phát triển.
Quan điểm xuyên suốt của Dự thảo Luật Thủ đô là tăng cường trao quyền, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với xác định rõ trách nhiệm tài chính, gắn với phương châm “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”.
Dự luật thể hiện đột phá mạnh mẽ trong phân cấp, phân quyền cho chính quyền Thủ đô. Đây là bước ngoặt quan trọng về tư duy pháp lý khi chuyển từ cơ chế thực thi chính sách sang thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách. Dự kiến có hơn 190 thẩm quyền mới được giao cho thành phố, tạo không gian thể chế rộng mở để Hà Nội chủ động trong quản trị và phát triển.
 |
| Ông Nguyễn Ngọc Việt, Đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn Hà Nội. |
Việc phân quyền được thiết kế theo hướng: đối với các lĩnh vực phát triển, chỉ quy định các nguyên tắc cốt lõi, gắn với mục tiêu và lộ trình thực hiện. Qua đó, tạo điều kiện để Thủ đô phát huy tính tự chủ, sáng tạo, chủ động thiết kế và triển khai chính sách phù hợp thực tiễn, theo đúng tinh thần “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”.
Dự thảo Luật đã thiết kế cơ chế giao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực một cách chặt chẽ, đồng bộ. Cơ chế giám sát được thực hiện đa tầng, từ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đến Chính phủ và các bộ, ngành.
Đồng thời, áp dụng nguyên tắc quản trị hiện đại với “sáu rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả và rõ hiệu quả, qua đó chuyển từ giao việc sang giao trách nhiệm gắn với kết quả đầu ra, khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy hoặc lạm quyền.
Dự thảo cũng tăng cường trách nhiệm giải trình và tính minh bạch thông qua cơ chế báo cáo, công khai để Nhân dân giám sát; đồng thời quy định không cho phép phân cấp, ủy quyền tiếp đối với các thẩm quyền đặc biệt, nhằm bảo đảm trách nhiệm tài chính tập trung và rõ ràng.
Dự thảo đã thiết lập khung pháp lý cho phép Thủ đô chủ động thực hiện thông qua các quy định về áp dụng pháp luật, thẩm quyền ban hành văn bản và cơ chế thí điểm, đồng thời đi kèm với các ràng buộc chặt chẽ như quy định lĩnh vực loại trừ, quy trình ban hành nghiêm ngặt, đánh giá tác động toàn diện và cơ chế hậu kiểm của các cơ quan trung ương.
Về cơ chế tài chính ngân sách đặc thù, điều 21 của dự thảo luật kế thừa quy định của Luật Thủ đô năm 2024. Theo đó ngân sách thành phố được bổ sung có mục tiêu toàn bộ phần tăng thu ngân sách trung ương từ các khoản thu phân chia và phần tăng thu vượt 100% dự toán trên địa bàn, qua đó tạo thêm nguồn lực chủ động cho phát triển.
“Mặc dù Kết luận 18 của Hội nghị Trung ương 2 đặt ra yêu cầu không điều chỉnh phân cấp nguồn thu khác với Luật Ngân sách Nhà nước, nhưng Luật Ngân sách Nhà nước năm 2025 đã quy định rõ Hà Nội được thực hiện cơ chế tài chính ngân sách đặc thù theo Luật Thủ đô. Vì vậy, trong trường hợp có khác biệt, áp dụng theo Luật Thủ đô, bảo đảm cơ sở pháp lý và không trái Luật Ngân sách Nhà nước”, ông Nguyễn Ngọc Việt cho hay.
