Tối 6/3, tại khu Di sản thế giới Côn Sơn-Kiếp Bạc, phường Trần Hưng Đạo, Thành ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng tổ chức Lễ tưởng niệm 692 năm ngày viên tịch của Đệ Tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang Tôn giả và khai hội mùa Xuân Côn Sơn-Kiếp Bạc năm 2026.
Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng Lê Tiến Châu; Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu - Ủy viên Ban Thường trực Hội đồng Chứng minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cùng đại diện lãnh đạo các Bộ, Ban, ngành Trung ương và lãnh đạo thành phố Hải Phòng, đông đảo tăng ni, phật tử, nhân dân và du khách thập phương đã về dự hội.
Tại chương trình, các đại biểu và nhân dân đã ôn lại thân thế, sự nghiệp của Đệ Tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang Tôn giả. Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng cho biết, Huyền Quang tên thật là Lý Đạo Tái, sinh tháng Giêng, năm Giáp Dần, niên hiệu Nguyên Phong thứ 4, tức năm 1254.
Đương thời, Huyền Quang là một trí thức tài năng, nổi tiếng thơ văn, đỗ Tiến sĩ từ năm 21 tuổi, từng làm quan tại Viện Hàn lâm. Ông đã từ bỏ chốn quan trường, quyết chí tu hành, học đạo, được Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông giao chuyên tâm biên soạn kinh sách về Phật học.
Huyền Quang đã cùng Phật Hoàng Trần Nhân Tông và Pháp Loa đi đến mọi miền đất nước để thuyết pháp, giảng kinh và trở thành vị tổ thứ ba của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm.
Những năm tháng cuối đời, ông về trụ trì tại chùa Côn Sơn, hoằng dương Phật pháp, dựng Cửu Phẩm Liên Hoa, biên soạn kinh sách để truyền lại cho đời sau, có công lớn trong việc phát triển thiền phái Trúc Lâm, tôn tạo Côn Sơn thành tăng viện Kỳ Lân - một chốn tổ của Phật giáo Trúc Lâm, đương thời sánh ngang với Vĩnh Nghiêm, Yên Tử, Quỳnh Lâm...
Từ thế kỷ 14, Côn Sơn đã trở thành một trong những trung tâm Phật giáo lớn của Thiền phái Trúc Lâm - một Thiền phái nhập thế của người Việt góp phần làm nên sức mạnh “Đông A”, điểm tựa tinh thần cho quân dân Đại Việt giữ vững nền độc lập chủ quyền trước âm mưu xâm lược của các thế lực ngoại xâm.
Ngày 23 tháng Giêng năm Khai Hựu thứ 6, tức năm 1334, Tổ Huyền Quang viên tịch tại Chùa Côn Sơn, được Thái Thượng Hoàng Trần Minh Tông ban Thụy hiệu: Trúc Lâm thiền sư Đệ tam đại, đặc phong tự pháp Huyền Quang Tôn giả. Ngày giỗ Tổ Huyền Quang trở thành cội nguồn của Lễ hội truyền thống mùa Xuân Côn Sơn-Kiếp Bạc.
Mỗi độ xuân về, nhân dân khắp nơi về Côn Sơn trẩy hội, tưởng nhớ vị Tổ thứ ba của Phật giáo Trúc Lâm.Với những giá trị đặc biệt, Khu di tích Côn Sơn- Kiếp Bạc đã được xếp hạng di tích quốc gia vào năm 1962, Lễ hội truyền thống Côn Sơn-Kiếp Bạc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia năm 2012.
Tháng 7/2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh là Di sản thế giới. Các báu vật trong Khu Di tích như: Bia “Thanh Hư Động,” Bia “Côn Sơn Tư Phúc tự bi,” Bộ tượng “Tam Thế Phật” chùa Côn Sơn đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia vào các năm 2015, 2017, 2024.
Đó là minh chứng cho các giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản Côn Sơn-Kiếp Bạc trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc, minh chứng về cách một tôn giáo được hình thành từ nhiều tín ngưỡng khác nhau, bắt nguồn và phát triển từ Yên Tử, có ảnh hưởng tới xã hội thế tục, góp phần củng cố quốc gia, đảm bảo cho hòa bình và hợp tác khu vực.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng cho biết, thành phố xác định bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là nhiệm vụ trọng tâm, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, vừa tạo động lực phát triển ngành du lịch và kinh tế địa phương.
Thực hiện nhiệm vụ và giải pháp phát triển văn hóa Việt Nam theo Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị, Hải Phòng đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn, tôn tạo các công trình văn hóa, hệ thống di tích, danh lam thắng cảnh có giá trị để gìn giữ cho muôn đời sau.
Các di sản thế giới như: Côn Sơn-Kiếp Bạc, Thanh Mai, Kính Chủ, Nhẫm Dương, Quần đảo Cát Bà và các di tích tiêu biểu khác trên địa bàn thành phố sẽ tiếp tục được đầu tư, tu bổ, tôn tạo, trở thành điểm nhấn quan trọng trong phát triển du lịch văn hóa của địa phương.
Nhân dân và du khách tham dự chương trình đã được thưởng thức chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Côn Sơn, Kiếp Bạc - mạch nguồn di sản” tái hiện hình ảnh các anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới đã từng in dấu tích thiêng liêng trên mạch nguồn di sản từ Lục Đầu Giang qua Kiếp Bạc Côn Sơn tới Thanh Mai, Trúc Lâm Yên Tử.
Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn-Kiếp Bạc 2026 diễn ra từ ngày 26/2-11/3 với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, không gian di sản, hoạt động trải nghiệm di sản.
Bên cạnh những nghi lễ truyền thống là các hoạt động: Ngày hội sách Di sản và Trưng bày chuyên đề “Khoảnh khắc di sản,” Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại, Liên hoan pháo đất, Giải vật dân tộc… Thông qua đó, nhằm giới thiệu, quảng bá các giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản thế giới tài nguyên du lịch, thúc đẩy phát triển du lịch, dịch vụ của Khu di sản Côn Sơn, Kiếp Bạc và thành phố; định hướng xây dựng Khu di sản Côn Sơn-Kiếp Bạc trở thành khu du lịch mang tầm quốc tế.
