Đoạt 3 giải thưởng tại Mỹ
Ít ngày trước (29/4) tại Liên hoan phim quốc tế San Luis Obispo 2026, phim Y Vân cũng thắng 2 giải do khán giả bình chọn: Phim thể loại tài liệu hay nhất lẫn Phim xuất sắc nhất của liên hoan. Đây là phim đầu tay của đạo diễn Khoa Hà, nhà thiết kế người Mỹ gốc Việt sinh sống tại miền Nam California.
Y Vân có tựa đầy đủ là Y Vân: The Lost Sounds of Saigon, tái hiện cuộc đời và sự nghiệp nghệ thuật của người nhạc sĩ tài hoa một thời hoàng kim, một trong những nhạc sĩ tiêu biểu nhất của nền tân nhạc Việt Nam từ cuối thập niên 1950 đến 1990 ở Sài Gòn. Y Vân (tên thật Trần Tấn Hậu) nguyên quán Thanh Hóa, sinh ở Hà Nội, di cư vào Nam năm 1954 và lập nghiệp ở Sài Gòn - TPHCM cho đến khi ông xa rời cõi tạm ngày 28/11/1992, hưởng thọ 60 tuổi.
 |
Đoàn làm phim Y Vân được xướng tên đoạt giải tại Liên hoan phim Atlanta 2026 và Liên hoan phim quốc tế San Luis Obispo 2026 |
Thật thú vị khi bộ phim Y Vân do chính cháu ngoại của ông - nữ đạo diễn và giám đốc sản xuất Khoa Hà làm đồng đạo diễn. Khoa Hà là nhân vật trong phim khởi xướng cuộc tìm kiếm về thân thế và sự nghiệp của ông ngoại mình - người cô chưa từng gặp bao giờ. Để rồi nhiều năm qua nỗ lực tìm kiếm, sưu tầm, gom góp tài liệu, băng dĩa, nhạc bản, bút tích… của người ông nổi tiếng.
Khoa Hà nói với Tạp chí Ngày Nay: “Dựa theo những mẩu chuyện gia đình kể lại, tôi đã thực hiện hành trình đi từ Bắc vào Nam, tìm lại cội nguồn gia tộc, gặp gỡ thân bằng quyến thuộc, các bạn hữu cùng thế hệ với ông ngoại Y Vân để tìm hiểu, ráp nối, xâu chuỗi dữ liệu cùng câu chuyện. Bộ phim được thực hiện với tâm nguyện tái hiện được nhiều nhất có thể những hoài niệm và di sản âm nhạc để lại cho hậu thế của ông tôi”.
Cuộc phiêu lưu “tìm ông ngoại”
Chuyện phim trải qua ba thế hệ, được ban giám khảo hạng mục Phim tài liệu của Liên hoan phim Atlanta 2026 đánh giá: “Qua phong thái rạng rỡ, màu sắc nóng bỏng mà mềm dịu, cặp mắt điêu luyện của nhà thiết kế, cùng với cung cách mới mẻ khi dùng các trích đoạn phim tài liệu để kể chuyện thật gần gũi cho khán giả, bộ phim thắng giải này dẫn dắt [khán giả] vào cuộc phiêu lưu nơi [đạo diễn] đào sâu về văn hóa cội nguồn, hòa quyện câu chuyện của gia đình cô vào bối cảnh lịch sử - đôi lúc đau buồn - của đất nước, đồng thời trầm trồ, vui sướng tìm lại được và trao truyền một di sản nghệ thuật cho thế hệ mai sau”.
Suốt bộ phim, Khoa Hà đã rong ruổi khắp Việt Nam để tìm về với quá khứ của gia đình và dấu tích nhạc sĩ Y Vân vốn đang phai mờ dần theo bánh xe thời gian vô tình. Chị nghe lại những bản thu âm, xúc tiến những cuộc phỏng vấn với các ca sĩ, nhạc công, nhà sản xuất sinh hoạt cùng thời với ông ngoại của cô, những câu chuyện từ ông bà đến các dì và mẹ… tâm tình cho cô nghe.
 |
Y Vân là bộ phim đầu tiên tái hiện thân thế và di sản âm nhạc của cố nhạc sĩ Y Vân |
Đạo diễn Khoa Hà thật may mắn khi gặp một nhân vật trong phim là nhà sưu tầm Huỳnh Minh Hiệp (Phó Chánh văn phòng UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam) - người cũng có tình yêu lớn với âm nhạc và di sản để lại của cố nhạc sĩ Y Vân. “Tôi sưu tập được các bản kẽm in nhạc và lời của Y Vân trước năm 1975, trên 100 bài nhạc của Y Vân, trong đó có nhiều bản phối nhạc viết tay bằng bút chì của Y Vân cho nhạc công lúc ông sinh thời” - nhà sưu tầm Huỳnh Minh Hiệp cho biết.
Từ Mỹ, đạo diễn Khoa Hà bày tỏ niềm vui khi bộ phim về ông ngoại của cô được đón nhận. “Nhờ bộ phim này mà âm nhạc của Y Vân bừng sống trong huyết quản của tôi. Những điều đẹp đẽ nhất trên cuộc đời này, tình yêu và gia đình, không bao giờ mất đi mà chỉ đang chờ chúng ta gợi nhớ lại”.
Y Vân: The Lost Sounds of Saigon có độ dài 93 phút, công chiếu ra mắt lần đầu ở Liên hoan phim tài liệu DOC NYC (New York, Mỹ) hồi tháng 11/2025. Đạo diễn Khoa Hà cho biết bộ phim đã và tiếp tục tham gia, trình chiếu tại nhiều liên hoan phim ở Bắc Mỹ như Florida, Georgia, Ohio, Texas, California… “Tôi cũng mong muốn bộ phim về ông ngoại sẽ ra mắt tại các rạp chiếu ở quê hương Việt Nam trong tương lai gần” - Khoa Hà ấp ủ.
