Trong kỷ nguyên mới, chuyển đổi số đang mở ra một hướng đi mới, nơi công nghệ trở thành công cụ, vũ khí sắc bén để đấu tranh hiệu quả hơn với những căn bệnh kinh niên của bộ máy hành chính.
Chuyển đổi số, nền tảng thay đổi cách phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực
Chuyển đổi số không chỉ là việc thay giấy tờ bằng máy tính hay xây dựng cổng dịch vụ công trực tuyến. Đó là một quá trình toàn diện để tái thiết cách thức tổ chức, điều hành và quản lý, nhằm hướng tới một nền hành chính minh bạch, hiệu quả và chống được các hành vi trục lợi.
Khi dữ liệu được số hóa, khi giao dịch hành chính được thực hiện công khai trên nền tảng số, cơ hội cho “văn hóa phong bì”, “xin - cho”, “đi cửa sau” bị triệt tiêu dần. Hệ thống điện tử không có sơ hở để bị tác động, không có quan hệ để ưu tiên, ưu ái. Mọi quy trình trở nên rõ ràng, minh bạch và dễ dàng kiểm tra, giám sát.
Minh bạch dữ liệu góp phần chặn đứng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực từ gốc. Một trong những bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số phục vụ công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, tài sản, ngân sách, đầu tư công, đất đai, quy hoạch…
Khi những thông tin này được công khai trên nền tảng số, bất kỳ người dân nào cũng có thể giám sát, báo chí có thể kiểm tra, và các cơ quan thanh tra, kiểm toán có thể dễ dàng phát hiện dấu hiệu bất thường. Việc này giảm thiểu nguy cơ “giấu tài sản”, “thổi giá” trong đầu tư công hoặc “xé rào” trong cấp phép.
Hệ thống quản lý công việc công khai và có kiểm soát khi nhiều địa phương đã triển khai phần mềm theo dõi tiến độ xử lý công việc, qua đó mỗi văn bản, mỗi yêu cầu của người dân đều được định danh, ghi nhận thời gian xử lý, người chịu trách nhiệm… Điều này ngăn chặn tình trạng “ngâm hồ sơ”, “hành dân”, đồng thời tạo áp lực trách nhiệm lên cán bộ thực thi. Có thể nói, công nghệ giúp truy vết trách nhiệm dễ dàng, khi đó một công việc trễ hạn sẽ biết rõ ai là người chậm trễ, ở khâu nào bị ách tắc, từ đó xử lý cán bộ yếu kém hoặc cố tình gây phiền hà, sách nhiễu.
 |
Ứng dụng công nghệ trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. (Ảnh minh họa) |
Những kết quả khả quan bước đầu
Số hóa quy trình đấu thầu, mua sắm công, “vùng cấm” dần bị triệt tiêu. Trong quá khứ, công tác đấu thầu và mua sắm công là một trong những lĩnh vực “nóng” về tham nhũng, với hàng loạt vụ án nghiêm trọng liên quan đến nâng khống thiết bị, thông thầu, chia chác. Tuy nhiên, việc áp dụng hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, nơi mọi bước từ đăng ký gói thầu, mời thầu, chấm thầu đến công bố kết quả đều thực hiện công khai, đã góp phần hạn chế tình trạng này. Các thuật toán đánh giá điểm số, so sánh hồ sơ, ghi nhận mọi thao tác đã giúp giảm đáng kể sự can thiệp của con người trong các quyết định nhạy cảm.
Những tín hiệu tích cực từ thực tiễn tại nhiều tỉnh, thành như Quảng Ninh, Bình Dương, Đà Nẵng…, việc triển khai chính quyền số đã đem lại kết quả rõ rệt. Thời gian giải quyết thủ tục rút ngắn, tỷ lệ hài lòng của người dân tăng cao, phản ánh tiêu cực giảm mạnh. Đây là minh chứng cho việc chuyển đổi số nếu được triển khai nghiêm túc sẽ trở thành công cụ phòng, chống tham nhũng hiệu quả.
Dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng quá trình chuyển đổi số để chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn đối mặt với nhiều rào cản như: tư duy cũ, sự e ngại thay đổi từ chính cán bộ; hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ; thiếu nhân lực vận hành hệ thống; và đặc biệt là sự cố tình lách vào những sơ hở.
Do đó, để chuyển đổi số thật sự trở thành “lá chắn” phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thì cần có quyết tâm chính trị mạnh mẽ, sự đầu tư đồng bộ, và vai trò giám sát xã hội ngày càng rõ ràng hơn của các cấp, các ngành và quần chúng nhân dân. Công nghệ là công cụ mới hữu ích cho công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, tuy nhiên những thủ đoạn mới sẽ xuất hiện để đối phó, để "lách luật" do đó vẫn cần sự tham gia củng cố, hoàn thiện và xây dựng hệ thống này theo dòng chảy của sự phát triển. Để cho công nghệ thực sự trở thành vũ khí quan trọng đo lường và phát hiện dấu hiệu, biểu hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Khi đó thì các cá nhân không dám, không thể và không muốn tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
ThS Tống Duy Ngọc (Học viện An ninh Nhân dân)
& Đỗ Tất Thắng (Phòng An ninh Chính trị Nội bộ - Công an thành phố Hà Nội)
