Bộ phim có sự tham gia của Xuân Hinh trong vai ông Mùi – người cha, người ông, người giữ nghề phở gia truyền. Xung đột bề mặt xoay quanh câu chuyện truyền nghề: truyền cho con trai dòng chính, hay mở lòng với chàng rể có tâm. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, khán giả sẽ bỏ lỡ lớp ẩn phía sau – thân phận người đàn ông trong gia đình truyền thống Việt Nam.
Người đàn ông cũng có áp lực "đặt đâu ngồi đấy"
Trong văn học và điện ảnh Việt, áp lực “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” thường được kể từ góc nhìn người phụ nữ hoặc người con gái. Ở Mùi Phở, quỹ đạo ấy được đặt lên vai người đàn ông.
Với ông Mùi, gánh phở không chỉ là sinh kế. Đó là thanh xuân của hai vợ chồng, là những buổi sáng tinh mơ, là tiếng dao thớt, là mồ hôi và niềm tự hào. Nghề phở ở đây là danh dự, là ký ức, là thứ bảo chứng cho vị thế của một người đàn ông trong gia đình.
Nhưng chính điều đó cũng trở thành áp lực truyền đời.
Con trai ông Mùi (Tiến Lộc thủ vai) là một tâm hồn nghệ sĩ mắc kẹt giữa bảng màu và trách nhiệm gia đình. Anh đam mê hội họa nhưng bất đắc chí, lửng lơ giữa ước mơ và thực tế, không dám bước trọn vẹn theo đuổi điều mình muốn. Và như một hệ quả, áp lực ấy dồn xuống vai đứa cháu nhỏ - Sá Sùng.
Điểm đáng chú ý là phim không biến ông Mùi thành một hình tượng bảo thủ một chiều. Nhờ diễn xuất của Xuân Hinh, nhân vật hiện lên cộc cằn nhưng dễ tổn thương. Sau lớp vỏ nóng nảy là nỗi sợ: sợ mất nghề, sợ mất gốc, sợ một ngày không còn ai nhắc đến tên mình qua một bát phở.
Đây là nỗi sợ của nhiều người đàn ông lớn tuổi trong xã hội chuyển mình nhanh chóng: khi giá trị họ gây dựng cả đời có thể không còn là lựa chọn hiển nhiên của thế hệ sau.
Ở tầng này, “Mùi Phở” chạm tới một khủng hoảng lớn hơn: nhiều nghề truyền thống Việt Nam đang dần mai một vì không có người kế thừa. Phở chỉ là một ẩn dụ. Câu chuyện có thể đúng với làng nghề, với nghệ thuật truyền thống, với cả những tiệm gia đình lâu năm giữa phố cổ Hà Nội.
Phở trong phim không đơn thuần là món ăn. Nó là biểu tượng của một mô hình gia đình - nơi nghề nghiệp, danh dự và trách nhiệm gắn chặt với nhau.
Đạo diễn Minh Beta chia sẻ rằng khi viết kịch bản, anh suy nghĩ nhiều về khủng hoảng kế thừa trong các làng nghề truyền thống Việt Nam khi viết phần truyện cho "Mùi Phở": "Tôi muốn kể câu chuyện về một thời kỳ mới của xã hội, nơi con người được tận hưởng thành quả của sự phát triển, nhưng đồng thời cũng đối diện với sự mài mòn của các giá trị truyền thống. Cùng với đó, những đứt gãy giữa các thế hệ trong cùng một gia đình sẽ liên tiếp nảy sinh."
Nhiều nghề truyền thống đang dần mai một vì thiếu người nối nghiệp. Phở chỉ là một ví dụ gần gũi. Câu chuyện có thể đúng với làng nghề thủ công, với nghệ thuật truyền thống, với những cửa hàng gia đình tồn tại qua nhiều thập kỷ ở phố cổ Hà Nội.
Khi xã hội hiện đại đề cao cá nhân, câu hỏi đặt ra không còn là “ai sẽ kế nghiệp”, mà là “liệu có ai còn muốn kế nghiệp”.
 |
Người mẹ của thời đại mới
Song song với ông Mùi là người con dâu (do Thu Trang thủ vai) - một người mẹ mong con được bay xa hơn quỹ đạo gia đình.
Nhân vật này không chống lại truyền thống. Bà chỉ không muốn đứa trẻ lặp lại vòng xoáy vất vả mà thế hệ trước từng trải qua. Người mẹ yêu con bằng cách muốn trao cho con quyền chọn lựa, nhưng mặt khác, bà cũng chưa từng hỏi con mình rằng liệu cậu bé có muốn kế nghiệp phở hay không.
Sự đối lập giữa hai thế hệ không bị đẩy lên quá kịch tính, mà lồng ghép vào một chuỗi những tình huống hài kịch. Phim tiết chế, để mâu thuẫn âm ỉ như nước dùng phở ninh lâu trên bếp. Không bùng nổ ồn ào, nhưng đủ sâu để ngấm.
Đứa trẻ trong phim trở thành điểm hội tụ của hai luồng áp lực. Em không chỉ chứng kiến mà còn cảm nhận rõ những rạn nứt trong gia đình. Có một phân đoạn khi em rơi nước mắt trước những câu hỏi quá lớn với tuổi thơ của mình - một khoảnh khắc khiến rạp chiếu lặng đi.
 |
Cách các nhân vật “tháo gỡ” xung đột có phần ngô nghê và mang tính điện ảnh (một tình huống bắt cóc được xử lý theo tinh thần hài hước). Nhưng chính sự phi thực tế ấy giúp bộ phim giữ được không khí Tết - xung đột tồn tại để hàn gắn, chứ không phải để đẩy mọi thứ vào bế tắc.
Đạo diễn Minh Beta tâm sự: "Tôi nghĩ “Mùi Phở” có nhiều lớp lang, khán giả có trải nghiệm thế nào, họ sẽ cảm nhận câu chuyện của tôi thế đó. Trước mắt, đây là một câu chuyện gia đình, một gia đình còn rất… tình hình nữa. Câu chuyện gia đình của tôi có nhiều nhân vật, mỗi nhân vật có một màu sắc, cá tính riêng. Khi viết kịch bản và hình dung, tôi thấy bát phở cũng có điểm chung với các nhân vật của tôi: Nhiều màu sắc, hương vị. Phở như gợi điều gì đó về sự no đủ, về niềm sung sướng khi được thưởng thức, tôi mong khán giả cũng sẽ có cảm nhận vừa thật thân quen, vừa như món "lạ" trong thực đơn Tết, và cảm thấy thật tròn đầy về cảm xúc khi xem phim."
Một điểm cộng đáng kể của Mùi Phở là phần hình ảnh. Những khuôn hình phố cổ Hà Nội được xử lý chỉn chu. Không ít khán giả có thể nhận ra một góc phố quen, một mái nhà cũ, một con ngõ từng đi qua. Hà Nội trong phim không chỉ là bối cảnh. Nó là ký ức tập thể – nơi nghề truyền thống và nhịp sống hiện đại va vào nhau mỗi ngày.
Việc đặt câu chuyện khủng hoảng kế thừa giữa lòng Hà Nội tạo nên một tầng nghĩa bổ sung: đô thị phát triển càng nhanh, khoảng cách thế hệ càng rõ.
 |
Phim Tết không "dễ dãi"
Khi được hỏi liệu việc khai thác áp lực của người đàn ông trong gia đình truyền thống có khiến phim trở nên “căng” so với không khí Tết, đạo diễn Minh Beta cho biết anh đã cùng ê-kíp chỉnh sửa kịch bản trong hai năm để cân bằng yếu tố xung đột và giải trí.
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình miền Bắc, anh cho rằng những người đàn ông, đặc biệt là những người cha, thường mang nhiều nỗi niềm nhưng ít khi bộc lộ. Họ làm vì trách nhiệm, vì gia đình, nhưng hiếm khi được thấu hiểu. Bề ngoài có thể gai góc, nhưng bên trong là những tổn thương không dễ gọi tên.
 |
Đạo diễn Minh Beta cho biết: "Tôi là người cầu toàn, kỳ vọng khá cao ở mọi thứ, nên tôi sẽ giống ông Mùi ở chỗ tôi trăn trở. Tôi cũng sẽ lo lắng nhiều, cũng hơi “giận” một chút chứ vì mất rất lâu để gây dựng mà." |
Khi được hỏi sẽ làm gì nếu rơi vào tình huống tương tự ông Mùi, đạo diễn Minh Beta chia sẻ: "Ngay từ đầu, tôi đã nghĩ tôi xây dựng tổ chức là để phụng sự cho xã hội, cộng đồng chứ không phải chỉ là tạo ra thứ gì đó cho riêng mình. Thành ra con cái tôi có đi theo hướng nào thì, định hướng ra sao thì tôi cũng sẵn lòng cởi mở đón nhận. Tôi là người cầu toàn, kỳ vọng khá cao ở mọi thứ, nên tôi sẽ giống ông Mùi ở chỗ tôi trăn trở. Tôi cũng sẽ lo lắng nhiều, cũng hơi “giận” một chút chứ vì mất rất lâu để gây dựng mà. Nhưng là một người cũng hiểu thế hệ trẻ, tôi muốn con mình được tự do. Người trẻ họ phải thoải mái với cái họ làm thì họ mới làm tốt, mới dễ thành công hơn được."
Anh cười: "Nên là, tôi sẽ có một cuộc nói chuyện thẳng thắn và giải quyết thôi. Dù gì thì cũng như trong phim “Mùi Phở” đó, bất kể mâu thuẫn nào cũng cần đôi bên bình tĩnh để “tha thứ, hòa giải” mà."
111 phút của Mùi Phở không đơn thuần là một bữa tiệc tiếng cười, dù có sự tung hứng duyên dáng giữa Xuân Hinh và Thu Trang. Cốt lõi của bộ phim là những câu hỏi:
Gia đình có quyền quyết định tương lai của một người đến đâu? Giữ gìn di sản có đồng nghĩa với buộc thế hệ sau phải tiếp nối? Và nếu buông tay, liệu ta có đánh mất chính mình?
Mùi Phở không đưa ra câu trả lời triết lý. Phim chọn cách đặt những câu hỏi ấy lên bàn ăn ngày Tết – nơi mọi gia đình đều từng ít nhất một lần im lặng trước lựa chọn của nhau.
Có thể đó mới là “dư vị” quan trọng nhất mà bộ phim để lại.
