Giải thưởng do Charlotte Aguttes-Reynier, chuyên gia nghệ thuật hiện đại và Chủ tịch Hiệp hội các Nghệ sĩ châu Á tại Paris, khởi xướng nhân dịp kỷ niệm 100 năm chương trình đào tạo mỹ thuật chính quy đầu tiên tại Việt Nam. Trong bối cảnh lịch sử ấy, Trường Mỹ thuật Đông Dương thường được nhắc đến như một cột mốc khai mở mỹ thuật hiện đại Việt Nam. Giải thưởng Con đường Thiên Lý (Prix de la route Mandarine) vì thế được đặt vào vị trí vừa mang ý nghĩa tưởng niệm, vừa hướng đến hiện tại, tập trung vào các sinh viên đang trực tiếp đối diện với bài toán nghề nghiệp.
Theo ban tổ chức, giải thưởng mở cho sinh viên mỹ thuật trên toàn quốc. Hai người đoạt giải sẽ có cơ hội trưng bày tác phẩm tại Neuilly-sur-Seine, ngoại ô Paris, vào tháng 4 năm 2026, cùng một chương trình tiếp cận hệ sinh thái nghệ thuật quốc tế bao gồm tham quan bảo tàng, gặp gỡ các cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật đương đại, và hỗ trợ lưu trú trị giá 1.000 euro. Ở đây, trọng tâm không nằm ở phần thưởng vật chất, mà ở việc tạo ra một điểm chạm ban đầu với cơ chế vận hành của triển lãm và thị trường nghệ thuật.
Trao đổi với Ngày Nay bên lề lễ trao giải, ông Nicola Baudo, Chủ tịch danh dự của Giải thưởng Con đường Thiên Lý, cho rằng sáng tác nghệ thuật không thể tách rời môi trường tiếp nhận. Theo ông, cảm hứng và kỹ thuật chỉ thực sự có ý nghĩa khi tác phẩm được đặt trong một không gian đối thoại, nơi nghệ sĩ có thể nhìn thấy phản hồi của công chúng và giới chuyên môn. Giải thưởng, vì thế, không nhằm bảo đảm một con đường sự nghiệp, mà mở ra khả năng tiếp xúc và học hỏi.
Ông Baudo cũng nhắc đến thế hệ nghệ sĩ được đào tạo tại Trường Mỹ thuật Đông Dương như một nguồn ánh sáng có sức lan tỏa lâu dài. Tuy nhiên, điều ông nhấn mạnh không phải là việc lặp lại di sản ấy, mà là khả năng phát triển ngôn ngữ cá nhân trên nền tảng truyền thống. Theo ông, ảnh hưởng chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa, thay vì giữ nguyên như một khuôn mẫu bất biến.
 |
Tác phẩm Trốn tìm của Nguyễn Nguyệt Anh. Ảnh: Nguyệt Linh |
Hội đồng giám khảo của giải thưởng gồm các chuyên gia và nghệ sĩ đến từ Việt Nam và Pháp, trong đó có Charlotte Aguttes-Reynier, Guillaume Piens, nghệ sĩ Lê Huy Tiếp và nhà sưu tầm Hà Mạnh Thắng. Các tác phẩm được đánh giá dựa trên chất lượng nghệ thuật và tiềm năng phát triển, không bị ràng buộc bởi chủ đề hay xu hướng cụ thể. Với một giải thưởng dành cho sinh viên, ban giám khảo cho biết họ đặc biệt lưu tâm đến khả năng tiếp tục hình thành và mở rộng thực hành nghệ thuật của người dự thi.
Hai tác phẩm được trao Giải thưởng Con đường Thiên Lý năm 2026 là Trốn tìm của Nguyễn Nguyệt Anh và Nguyện đường An Nam của Lâm Gia Huấn. Cả hai đều cho thấy một thái độ làm việc nghiêm túc và nỗ lực xác lập tiếng nói cá nhân trong giai đoạn đầu của hành trình sáng tác. Tuy vậy, sự khác biệt giữa hai tác phẩm cũng mở ra những cách đọc khác nhau.
Nếu Trốn tìm nghiêng về cảm thức nội tại, với cách tổ chức không gian mang tính gợi mở, thì Nguyện đường An Nam lại gợi nhớ khá rõ đến phong cách của Lê Phổ, một trong những gương mặt tiêu biểu của mỹ thuật Đông Dương. Sự tương đồng nằm ở tạo hình, bảng màu và nhịp điệu thị giác, những dấu hiệu nhận diện quen thuộc của danh họa.
 |
Tác phẩm mang "hơi hướm" Lê Phổ của Lâm Gia Huấn. Ảnh: Nguyệt Linh |
Dưới góc nhìn chuyên môn, đây có thể được xem là minh chứng cho ảnh hưởng bền bỉ của mỹ thuật Đông Dương đối với các thế hệ sau. Đồng thời, nó cũng đặt ra một bài toán quen thuộc trong đào tạo và thực hành nghệ thuật hiện nay, đó là ranh giới mong manh giữa tiếp nối truyền thống và lệ thuộc vào phong cách đã định hình.
Với một giải thưởng hướng tới sinh viên, việc ghi nhận những tìm tòi ban đầu là cần thiết. Chính những lựa chọn còn đang trong quá trình hình thành ấy cũng phản ánh những thách thức mà nghệ sĩ trẻ sẽ phải đối diện khi bước ra môi trường rộng hơn, nơi yêu cầu về bản sắc sáng tạo cá nhân ngày càng trở nên khắt khe.
