Khu tưởng niệm này là chứng tích cuối cùng còn lại trên địa bàn toàn miền Bắc, sau nạn đói lịch sử năm 1944-1945, là thành phần không thể tách rời chứng tích lịch sử. Khu tưởng niệm đã được UBND thành phố Hà Nội xếp hạng Di tích lịch sử cấp thành phố năm 2001.
Trong không khí trang nghiêm, các đại biểu và nhân dân đã dâng hương, tưởng niệm đồng bào tử nạn, tri ân những mất mát to lớn của dân tộc trong những năm tháng đen tối nhất của lịch sử. Lễ tưởng niệm là cơ hội để tuổi trẻ ngày nay hiểu hơn về cuộc cách mạng vĩ đại của các thế hệ cha anh đã giành lại độc lập, tự do cho đất nước. Khi nhân dân bị dồn ép đến tận cùng đói khổ, bất công và ngọn cờ độc lập dân tộc của Việt Minh đã trở thành niềm hy vọng sống còn. Đó là những vết thương không thể nào quên trong lịch sử dân tộc Việt Nam.
Trong những năm 1944-1945, hàng vạn người dân từ các tỉnh lân cận tìm đến Hà Nội tránh đói, song nhiều người không qua khỏi. Người dân Thủ đô khi ấy đã tự nguyện quy tập hài cốt của những nạn nhân về chôn cất tại nghĩa trang Hợp Thiện. Đến năm 1951, Hội Hợp Thiện xây dựng khu tưởng niệm nhằm quy tập các hài cốt bị oanh tạc và chết đói ở khu vực lân cận. Năm 1963, một số mộ vô thừa nhận tại số 2B Quang Trung cũng được đưa về đây, hợp nhất trong hầm mộ tập thể, bia đá được dựng để khắc ghi sự kiện.
Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch UBND phường Vĩnh Tuy Vũ Văn Hoạt khẳng định: Việc tổ chức tưởng niệm hàng năm không chỉ thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” mà còn góp phần giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, củng cố niềm tin, trách nhiệm của nhân dân vào sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển đất nước.
“Thời gian tới, phường Vĩnh Tuy tiếp tục phát huy, triển khai thực hiện tốt công tác quản lý, giữ gìn di tích, gắn với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, chủ động huy động các nguồn lực trong xã hội để trùng tu, bảo tồn hệ thống di tích luôn khang trang, sạch đẹp”, ông Vũ Văn Hoạt nhấn mạnh.
Trong niềm xúc động và tự hào, ngọn lửa tri ân hôm nay sẽ tiếp tục thắp sáng tinh thần đoàn kết, khát vọng vươn lên, đồng thời, tiếp thêm động lực, góp phần xây dựng Thủ đô giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với truyền thống ngàn năm văn hiến.
Khu tưởng niệm đồng bào chết vì oanh tạc và nạn đói năm 1944-1945 hiện nằm tại phường Vĩnh Tuy, Hà Nội. Trước đây, khu đất này thuộc tổng Hoàng Mai, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông, được Hội Hợp Thiện Hà Thành mua từ năm 1906 để lập nghĩa trang Hợp Thiện.
