Khởi động một hệ sinh thái nghệ thuật liên ngành từ Giải thưởng Sáng tạo Lê Bá Đảng

Năm tài năng trẻ xuất sắc thuộc các lĩnh vực sáng tạo thị giác, nghiên cứu và lãnh đạo đã được vinh danh, mở ra những cách tiếp cận mới mẻ, liên ngành với di sản nghệ thuật phong phú của cố danh họa Lê Bá Đảng, người đã mang tinh thần nhân đạo và bản sắc Việt nam ra thế giới qua hội họa, tượng đắp nổi và điêu khắc,

Quỹ sáng tạo lê Bá Đảng được thành lập năm 2015 theo di nguyện của cố nghệ sĩ Lê Bá Đảng (1921-2015), sinh ra tại làng Bích La Đông, Quảng Trị. Với sứ mệnh kết nối và lan tỏa các giá trị nghệ thuật liên ngành trong cả nước, Quỹ tạo điều kiện cho các nghệ sĩ và học giả trẻ có tiềm năng phát triển những công trình tiếp nối di sản của ông.

Năm 2025 đánh dấu cột mốc đặc biệt trong chặng đường phát triển của Quỹ khi công bố Giải thưởng Sáng tạo Lê Bá Đảng 2026 – sáng kiến quan trọng cho giai đoạn mới. Đây là giải thưởng định kỳ nhằm hỗ trợ các nghệ sĩ và học giả trẻ thực hiện các dự án có tính tiếp nối di sản nghệ thuật của cố danh họa.

Trong mùa giải đầu tiên, chương trình đã nhận được nhiều hồ sơ ứng tuyển chất lượng từ các lĩnh vực nghệ thuật thị giác, nghiên cứu, bảo tồn và phát triển cộng đồng. Sau quá trình tuyển chọn và đánh giá chuyên môn, Ban Tổ chức đã công bố các cá nhân xuất sắc.

Kết quả không chỉ tôn vinh cá nhân mà còn phản ánh định hướng rõ nét của Quỹ trong giai đoạn mới. Đó là khuyến khích những thực hành có khả năng đối thoại với di sản không chỉ thông qua sự kế thừa hình thức, mà còn bằng nghiên cứu chuyên sâu, tư duy phản biện, thử nghiệm vật liệu, công tác bảo tồn và các mô hình kiến tạo tri thức khác.

Hạng mục Sáng tạo - Khai phá chất liệu và ký ức không gian

Hai nghệ sĩ thắng giải hạng mục Sáng tạo đều mang đến những dự án đầy cảm hứng, lấy trực tiếp tinh thần đổi mới không ngừng của Lê Bá Đảng làm ngọn nguồn.

Nghệ sĩ Lê Giang, tốt nghiệp Cử nhân tại Đại học Mỹ thuật Việt Nam và Thạc sĩ tại Đại học Nghệ thuật London (UAL), là gương mặt quen thuộc với giới nghệ thuật đương đại. Thực hành của cô xoay quanh việc truy vấn mối quan hệ phức tạp giữa con người, các yếu tố nhân tạo và thế giới tự nhiên. Với những đóng góp tích cực, năm 2018 cô được tạp chí Forbes vinh danh trong danh sách 30 gương mặt dưới 30 tuổi nổi bật nhất Việt Nam. Các triển lãm nổi bật của Lê Giang bao gồm triển lãm nhóm Toả 5 tại VCCA (Hà Nội, 2025), Asia Pacific Triennial tại QAGOMA (Australia, 2024), triển lãm cá nhân “Tương lai hoàn thành” tại VCCA (2022), Art Basel Hong Kong (2022) và Asian Art Biennial “Phantasmapolis” (Đài Loan, 2021).

Nghệ sĩ Lê Giang, tốt nghiệp Cử nhân tại Đại học Mỹ thuật Việt Nam và Thạc sĩ tại Đại học Nghệ thuật London. Ảnh: QSTLBĐ

Trong dự án nhận giải, Lê Giang tập trung nghiên cứu kỹ thuật đồ họa tranh in và hội họa đa chất liệu, lấy cảm hứng từ kỹ thuật tổng hợp giữa dập nổi, in lưới và “kỹ thuật vàng” (gold technique) cùng tinh thần đổi mới không ngừng của danh họa Lê Bá Đảng. Cô dự định khai phá chất liệu giấy như một thực thể đa diện nhằm tôn vinh tư duy về vật chất và hình khối của bậc tiền bối. Qua việc tiếp cận kho lưu trữ tại Không gian Lưu niệm Lê Bá Đảng, dự án của cô hứa hẹn mở ra những tầng địa chất đa chiều mang tính kiến trúc và tâm linh được bồi đắp từ giấy, nơi lịch sử và tương lai cùng hiện hữu.

Cùng hạng mục, kiến trúc sư cảnh quan và nghệ sĩ Lê Tấn Chung chọn cách giao thiệp với không gian để chúng tự bộc lộ nhịp thở và lịch sử của mình. Anh sở hữu bảng thành tích ấn tượng: Giải Nhất Transforming the Runway do Urban Redevelopment Authority (URA) phối hợp cùng Singapore Institute of Planners và Singapore Institute of Architects tổ chức; Giải Nhất Giải thưởng Loa Thành lần thứ 33; Giải Bạc Nghệ sĩ Triển Vọng tại 3rd UOB Painting of the Year.

Nghệ sĩ Lê tấn Chung. Ảnh: QSTLBĐ

Tác phẩm đề xuất của Lê Tấn Chung được truyền cảm hứng từ ngôi nhà nhỏ ẩn mình sau rặng tre của cố họa sĩ tại làng Bích La – đồng thời là nơi hiện diện của tổ tiên, cha mẹ và anh chị em ông. Anh sử dụng các vật liệu tái sinh mang dấu vết thời gian như quặng xỉ, trấu đun, xà cừ… để tạo nên một vòm lớn sắp đặt. Bên ngoài tối nặng; bên trong ánh sáng xuyên qua đỉnh vòm, mở ra trải nghiệm nơi bóng tối, vật chất và ánh sáng cùng tồn tại. Từ đó, ký ức cá nhân được đặt vào bối cảnh rộng lớn hơn của ký ức địa tầng, dẫn dắt người xem vào hành trình tìm về gốc rễ.

Hạng mục Nghiên cứu - Đọc di sản qua lăng kính lý thuyết

Nhà nghiên cứu độc lập Tô Nguyễn Nhật Anh, hiện hoạt động tại Thành phố Hồ Chí Minh, mang đến góc nhìn học thuật sâu sắc. Cô sở hữu bằng Cử nhân chuyên ngành kép Văn học Anh và Truyền thông tại Denison University (Mỹ) và bằng Thạc sĩ Văn học So sánh tại University College London (Anh). Thực hành nghiên cứu của cô tập trung bóc tách các cấu trúc ảnh hưởng hiện đại và đương đại thông qua những hình thức tự sự từ văn học đến điện ảnh và hội họa.

Nhà nghiên cứu độc lập Tô Nguyễn Nhật Anh và một nghiên cứu của cô. Ảnh: QSTLBĐ

Dự án của Tô Nguyễn Nhật Anh đi sâu vào sự dung hợp giữa hình thức đồ họa và ngôn ngữ trong di sản nghệ thuật của Lê Bá Đảng. Dựa trên khung lý thuyết về tính liên trung gian và tư tưởng Deleuze, cô định vị lối tự sự thị giác của cố danh họa như một hành động diễn dịch văn hóa thiết yếu. Nghiên cứu không chỉ làm rõ những thủ pháp độc đáo giúp ông định hình bản sắc phức tạp của một người con xa xứ, mà còn đóng góp một góc nhìn nhân văn và khai phóng cho diễn ngôn của chủ nghĩa hiện đại toàn cầu.

Hạng mục Lãnh đạo trẻ và Giải Myshu 2025 - Kiến thiết nền tảng vững bền

Cử nhân Lê Thị Ngọc Phụng, sinh viên chuyên ngành Nghiên cứu Nghệ thuật và Truyền thông tại Đại học Fulbright Việt Nam, nhận giải Lãnh đạo trẻ. Với kinh nghiệm từ sản xuất phim, trợ giảng đến quản lý chương trình liên hoan phim, cùng các thực hành trình diễn trong Project Đẩy Sàn và chương trình lưu trú tại Birmingham Botanical Gardens (Anh), Phụng mang đến cam kết dài hạn. Trong nhiệm kỳ sắp tới, cô đặt mục tiêu đóng góp vào quá trình ghi chép và phản tư các thực hành nghiên cứu, sáng tác của các học giả và nghệ sĩ khởi nguồn từ Quỹ trong bối cảnh lưu trú nghệ thuật, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản Lê Bá Đảng đến thế hệ trẻ.

Cử nhân Lê Thị Ngọc Phụng, sinh viên chuyên ngành Nghiên cứu Nghệ thuật và Truyền thông tại Đại học Fulbright Việt Nam. Ảnh: QSTLBĐ

Giải Myshu 2025 thuộc về học giả Vũ Đỗ – chuyên gia bảo tồn nghệ thuật và nhà nghiên cứu độc lập. Hiện là Gretchen & David Welch Fellow chuyên ngành Bảo tồn Hiện vật tại Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia Châu Á (Viện Smithsonian), anh nhận học bổng Fulbright bậc thạc sĩ Chương trình Bảo tồn Nghệ thuật tại Đại học SUNY Buffalo State. Vũ Đỗ từng thực tập tại Phòng Trưng bày Quốc gia Hoa Kỳ, Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia, và là người phát hiện, bảo tồn, giám tuyển BST Kho Tàng Ẩn Giấu của họa sĩ Phan Kế An.

Học giả Vũ Đỗ – chuyên gia bảo tồn nghệ thuật và nhà nghiên cứu độc lập. Ảnh: QSTLBĐ

Dự án của Vũ Đỗ đề xuất chương trình khảo sát kỹ thuật và bảo quản phòng ngừa cho một nhóm tác phẩm tiêu biểu tại Không gian Lưu niệm Lê Bá Đảng (Huế). Dự án hướng tới ba mục tiêu: (1) tìm hiểu vật liệu và kỹ thuật chế tác; (2) lập bản đồ hiện trạng và rủi ro; (3) đề xuất giải pháp bảo quản phòng ngừa phù hợp. Qua đó, anh góp phần xây dựng mô hình tham chiếu cho bảo quản sưu tập đa chất liệu tại Việt Nam.

Dù sống xa quê hương nhiều năm, Lê Bá Đảng vẫn thể hiện tình yêu mãnh liệt với Việt Nam qua từng sáng tác. Ngày nay, các thế hệ trẻ tiếp tục lan tỏa di sản ấy qua trung tâm lưu trữ và bảo tàng tại Huế cùng nhiều nơi trên thế giới.

Tác phẩm Mầm Cội (2025) của nghệ sĩ Lê Tấn Chung. Ảnh: QSTLBĐ

Với việc công bố Giải thưởng Sáng tạo Lê Bá Đảng 2026, Quỹ khẳng định cam kết phát triển giải thưởng thành nền tảng dài hạn dành cho nghệ sĩ, học giả và thế hệ thực hành. Trong thời gian tới, Quỹ sẽ mở rộng các chương trình lưu trú, nghiên cứu, hỗ trợ sáng tác và hợp tác chuyên môn, góp phần xây dựng một môi trường nghệ thuật năng động, liên ngành và bền vững hơn tại Việt Nam.