“Khuyến học” - cuốn sách gối đầu giường của biết bao thanh niên Nhật Bản những thế hệ trước vẫn luôn là một trong những tác phẩm có ảnh hưởng sâu rộng đến ngày nay khi nói đến học vấn của cá nhân, hay nhìn rộng ra chính là sự phát triển của một đất nước.
Với 17 phần là những ghi chép của tác giả trong hơn 5 năm liền, nội dung cuốn sách bàn luận đến những vấn đề bao trùm mọi mặt: chính trị, kinh tế, văn hóa, lịch sử, luân lý, ngoại giao …
Tuy nhiên, tựu trung lại có thể thấy nội dung cơ bản nhất, mối bận tâm lớn nhất của Yukichi thể hiện trong “Khuyến học” là làm thế nào để quốc gia - dân tộc Nhật Bản trở thành một quốc gia - dân tộc văn minh, có vị thế ngang bằng, cạnh tranh được, tồn tại bình đẳng được với các quốc gia phương Tây. Câu trả lời mà ông đưa ra nếu nhìn bằng nhãn quan của người hiểu biết ở thời đại nay thật đơn giản: Phải học!
Góp mặt trong tọa đàm, TS. Nguyễn Tiến Dũng – Phó Viện trưởng Viện Văn hóa cho biết giá trị của tác phẩm nằm ở việc Fukuzawa Yukichi viết cuốn "Khuyến học" trong thời điểm "ngàn cân treo sợi tóc" của Nhật Bản, khi đất nước này phải đối diện với những tình thế nguy ngập về mặt chính trị. Sự xâm lược và hiện hữu của con người và hệ tư tưởng phương Tây khiến Nhật Bản dần mất đi những giá trị truyền thống.
Điều này rất giống với Việt Nam và các quốc gia Đông Á trong thể kỷ 18 và có thể trở thành điểm chạm để độc giả Việt hiểu sâu sắc hơn về cuốn sách cũng như suy tư của tầng lớp tri thức Nhật Bản thời bấy giờ trước mối lo thường trực làm thế nào để thoát ách ngoại xâm, gây dựng nền độc lập dân tộc và xây dựng một quốc gia độc lập tự cường.
 |
Bìa cuốn sách Khuyến học của Fukuzawa Yukichi được Omega+ giới thiệu trong tháng 4/2023. |
Tán thành với ý kiến của TS. Nguyễn Tiến Dũng, nhà phê bình văn học Mai Anh Tuấn cho biết "Khuyến học" là tác phẩm bàn đến rất nhiều khái niệm như quyền cá nhân, khoa học, tư duy hoài nghi... Đây là những vấn đề cho thấy Fukuzawa Yukichi chịu ảnh hưởng, tiếp thu rất lớn từ phương Tây. Những khái niệm này về sau trở thành trục xoay cho những bàn luận của ông khi tác giả cho rằng cần học tập, chuyển hóa những tri thức này để lấy đó làm chất liệu cho sự cách tân đất nước.
"Một trong những nội dung gây ấn tượng của Khuyến học là việc Fukuzawa Yukichi bàn luận trong việc so sánh giữa cái nhìn về nền văn minh phương Tây và những tập tục truyền thống của Nhật Bản. Tôi cho rằng chúng ta dù bất cứ dân tộc nào cũng đều cần giữ thái độ tỉnh táo và hoài nghi như vậy, dù có thể chịu ảnh hưởng rất lớn của thuyết dĩ Âu vi trung nhưng luôn nhìn nhận ra những điểm có thể khai thác trong hệ giá trị dân tộc, bình tĩnh trong việc đón nhận và sáng tạo", ông Mai Anh Tuấn nhận định.
Có thể nói với nhiều độc giả Việt Nam hiện nay, tư tưởng của Fukuzawa Yukichi trong “Khuyến học” có lẽ không còn là điều mới mẻ gây chấn động lòng người như đối với người dân Nhật Bạn ở thời Minh Trị. Tuy nhiên, cách đặt vấn đề của ông thì vẫn còn nguyên ý nghĩa thời sự đối với những ai đang muốn tiến thân lập nghiệp, với những quốc gia đang trên con đường hiện đại hoá.
Đây chính là một tác phẩm mà tất cả các bạn trẻ đều cần để tạo dựng ý thức tinh thần công dân, phát xuất là công dân quốc gia và tột cùng là công dân toàn cầu.
Điểm đặc biệt trong ấn bản "Khuyến học" của Omega+:
Cuốn sách được dịch theo bản gốc, Fukuzawa Yukichi soạn, Tomita Masafumi giới thiệu (学問のすすめ, Gakumon no susume), Nihon Hyoronsha [Nhật Bản bình luận xã], Tokyo, xuất bản năm 1941
Dịch giả trong quá trình dịch cuốn sách đã đối chiếu với bản tiếng Anh và tiếng Trung, bổ sung thêm một số phần làm rõ nghĩa, một số hình ảnh minh họa và hệ thống chú thích để độc giả có thể hiểu tường tận hơn nội dung được đề cập.
