Phát biểu khai mạc, ông Lê Đức Nhượng, Chủ tịch UBND xã Trần Thương (Ninh Bình) cho biết, lễ phát lương đã trở thành nét đẹp truyền thống, tôn vinh các anh hùng có công dựng nước và giữ nước, đồng thời lan tỏa giá trị lịch sử dân tộc; nhắc nhở hậu thế trân trọng quá khứ, bày tỏ lòng kính trọng với các bậc tiền nhân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và tiếp nối tư tưởng "Thời bình, phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc". Lễ hội mang ý nghĩa cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, phúc lộc dồi dào, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, thể hiện khát vọng về một đất nước hưng thịnh, phát triển bền vững.
Thông qua lễ hội để giới thiệu, quảng bá đến với nhân dân, du khách trong và ngoài tỉnh về giá trị, ý nghĩa, nét văn hóa đặc sắc Lễ hội phát lương Đền Trần Thương tỉnh Ninh Bình; đồng thời quảng bá di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Trần Thương. Lễ hội trở thành điểm đến du lịch tâm linh đặc sắc, hấp dẫn, thu hút nhân dân, du khách trong tỉnh và mọi miền đất nước tham quan, chiêm bái, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương phát triển bền vững.
Theo sử sách, vào thế kỷ XIII, trên đường tiến đánh quân Nguyên - Mông, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đi qua vùng đất nay thuộc tỉnh Hà Nam (cũ). Nhận thấy địa hình hiểm trở, thuận lợi cho việc lập căn cứ bí mật, cùng vị trí giao thông đường thủy thuận tiện, là cửa ngõ nối Kinh thành Thăng Long với Cố đô Hoa Lư, ông đã cho xây dựng tại đây 6 kho lương thực để nuôi quân, tiến công đánh trận.
Đến thời Hậu Lê, nhằm lưu giữ dấu tích kho lương và tưởng nhớ công lao to lớn của Hưng Đạo Đại Vương cùng các tướng sỹ nhà Trần, nhân dân đã lập đền thờ ngay trên nền kho lương cũ, đặt tên là Đền Trần Thương.
Đền Trần Thương là một di tích có giá trị lịch sử, nổi bật với kiến trúc độc đáo và linh thiêng. Tọa lạc trên thế đất "hình nhân bái tướng", "ngũ mã thất tinh", với kiến trúc "Tứ thủy quy Đường", Đền Trần Thương có tổng thể phong thủy hài hòa, lưu giữ nhiều giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tiêu biểu, đặc sắc.
Với những giá trị lịch sử và văn hóa to lớn, Đền Trần Thương được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 1989. Đến năm 2010, UBND tỉnh Hà Nam (cũ) phối hợp cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phục dựng Lễ phát lương Đức Thánh Trần.
Năm 2015, Đền Trần Thương chính thức được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Năm 2017, Lễ hội Đền Trần Thương được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Lễ hội phát lương Đức Thánh Trần 2026 tại Đền Trần Thương được bắt đầu từ 23 giờ ngày 2/3 (tức 14 tháng Giêng năm Bính Ngọ), sau nghi lễ tâm linh, Ban Tổ chức sẽ tổ chức phát lương tại 12 cửa phía ngoài Nghi môn ngoại cho du khách thập phương. Dự kiến sẽ kết thúc phát lương vào ngày 20 tháng Giêng năm Bính Ngọ.
Bên cạnh phần lễ, phần hội được tổ chức với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao hấp dẫn như: Giao lưu Thơ Xuân – Đền Trần Thương; chương trình nghệ thuật trong Nghi lễ phát lương; Giải cờ tướng, thi kéo co, Giải bóng chuyền hơi...
* Linh thiêng Lễ khai ấn Đền Trần Xuân Bính Ngọ năm 2026
Đêm 2/3 (nhằm 14 tháng Giêng), Lễ khai ấn Đền Trần Xuân Bính Ngọ năm 2026 đã diễn ra tại tại Khu di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đặc biệt Đền Trần - Chùa Tháp, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình. Năm nay, Lễ khai ấn diễn ra vào ngày đầu tuần nhưng vẫn đón đông đảo người dân, du khách thập phương về dự hội.
Ông Phạm Xuân Thụ, Phó Chủ tịch UBND phường Nam Định cho biết, Lễ khai ấn Đền Trần là một tục lệ không chỉ mang đậm giá trị văn hóa tâm linh truyền thống mà còn có ý nghĩa giáo dục lịch sử sâu sắc, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc; tri ân công đức đối với các bậc tiền nhân, ghi nhớ công lao to lớn của Vương triều Trần đã có công dựng nước và giữ nước, với hào khí Đông A sáng ngời, ba lần đánh thắng giặc Nguyên - Mông. Đây cũng là dịp để quảng bá, giới thiệu những nét đẹp về văn hóa, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương ngày càng phát triển.
Theo kế hoạch, đúng 22 giờ 45 phút, Lễ khai ấn được tiến hành với nghi lễ dâng hương trước ban thờ Trung Thiên tại đền Thiên Trường, sau đó là nghi lễ rước kiệu ấn từ đền Cố Trạch thờ Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo sang đền Thiên Trường. Các nghi lễ được cử hành trang trọng theo nghi thức truyền thống với sự tham gia của các bậc cao niên - những người uy tín trong dòng họ Trần tại Tổ dân phố Tức Mặc.
Từ 23 giờ 15 phút, 14 cụ cao niên Tổ dân phố Tức Mặc và đại diện một số ban, ngành, đoàn thể chứng kiến nghi lễ đóng dấu khai ấn (14 cánh ấn bằng giấy màu vàng). Trưởng từ Đền Trần có trách nhiệm cất giữ những lá ấn này để dâng lên các đình, chùa thuộc phường Lộc Vượng, đền Thiên Trường, đền Cố Trạch, đền Trùng Hoa, chùa Phổ Minh, Văn chỉ Hiền Đàn, đình Tức Mặc, đình Kênh, đình Bái, đình Vĩnh Trường và lưu tại hòm đựng ấn nhà đền. Sau khi kết thúc nghi lễ khai ấn, Đền Trần sẽ được mở cửa để nhân dân, du khách vào lễ đầu năm. Từ 5 giờ ngày Rằm tháng Giêng, Ban tổ chức sẽ phát ấn cho nhân dân, du khách thập phương tại các địa điểm: Nhà Giải Vũ, Nhà trưng bày và Đền Trùng Hoa.
Ông Nguyễn Đức Bình, Trưởng Ban quản lý Khu di tích phường Nam Định cho biết, Ban tổ chức đã chuẩn bị đủ số lượng ấn để phát cho nhân dân, du khách khi về tham dự lễ hội. Vì vậy, nhân dân, du khách khi về với Lễ hội Đền Trần không nên chen lấn, xô đẩy để tránh gây mất an ninh trật tự, đặc biệt là không nên mua ở bên ngoài để tránh mua phải ấn giả. Ấn sẽ được nhà đền phát đến hết tháng Giêng hoặc tháng Hai (âm lịch) nếu người dân có nhu cầu.
Theo ghi nhận, để bảo đảm trang nghiêm cho buổi Lễ khai ấn, Ban Tổ chức đã làm hàng rào an ninh cách xa khu vực kiệu ấn đi qua để tránh trường hợp người dân cố tình ném tiền vào kiệu ấn tạo nên hình ảnh phản cảm. Công an tỉnh Ninh Bình đã huy động khoảng 2.000 cán bộ, chiến sĩ chia thành 5 vòng bảo vệ, trong đó có 4 vòng trực tiếp làm nhiệm vụ tại khu vực Đền Trần với hàng chục chốt và nhiều tổ tuần tra nhằm bảo đảm tuyệt đối an toàn về người, tài sản; bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy; phân luồng, điều tiết giao thông.
