Biển người tiễn đưa
Trịnh Công Sơn sinh ngày 28/2/1939 tại Buôn Ma Thuột, dù quê gốc ở Huế nhưng phần lớn thời gian ông sinh sống, làm việc tại Sài Gòn - TPHCM. Đầu năm 2001, Trịnh Công Sơn bị bệnh nặng và qua đời vào sáng ngày 1/4. Sự ra đi của ông khiến người hâm mộ rúng động. Căn nhà nơi Trịnh sống nằm trong hẻm 47 đường Phạm Ngọc Thạch, quận 1 (nay thuộc phường Xuân Hòa, TPHCM) bỗng chốc chật cứng người và người. Dòng người đến viếng cứ nối dài, kiên nhẫn chờ đến lượt vào bên trong từ sáng sớm đến đêm muộn. Không khí trầm lắng, nhiều người đứng rất lâu trước linh cữu ông, như muốn kéo dài thêm cuộc gặp gỡ cuối cùng. Trong những ngày đầu tháng Tư năm ấy, Sài Gòn đã chứng kiến một biển người lặng lẽ, cùng hội tụ để nói lời từ biệt.
 |
Di ảnh nhạc sĩ Trịnh công Sơn tại lễ tang của ông |
Vào lúc 6 giờ 30 ngày 4/4/2001, Lễ Truy điệu tiễn đưa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn chính thức diễn ra. Nhạc sĩ Trần Long Ẩn thay mặt Hội Nhạc sĩ TPHCM đã đọc điếu văn nói về thân thế sự nghiệp của Trịnh Công Sơn. Điếu văn có đoạn: “Tác phẩm của anh được khán giả đón nhận như chính hơi thở của mình. Sự cống hiến của anh về tình yêu đất nước, về thân phận hữu hạn của kiếp người, Trịnh Công Sơn đã vượt lên cả số phận và định mệnh. Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ lớn đem nhiều tài hoa cống hiến cho đất nước và cho công chúng. Tuy đã rời khỏi cuộc đời này để yên nghỉ nơi "chốn vô thường" nhưng âm nhạc của ông, bây giờ và mãi mãi - luôn ngân nga trong "một cõi đi về" của những người yêu nhạc”.
Đúng 7 giờ sáng ngày 4/4/2001, lễ di quan diễn ra. Hơn 1.500 vòng hoa được gửi viếng, dòng người đã đi theo Trịnh về nơi an nghỉ cuối cùng cứ kéo dài mãi khiến cho một quãng đường tại trung tâm thành phố kẹt cứng. Từ đường Phạm Ngọc Thạch, dòng người đi qua đường Trần Quốc Thảo, nơi có trụ sở Hội Nhạc sĩ TPHCM cùng quán Nghệ sĩ 81, nơi Trịnh thường xuyên cùng bạn bè đối ẩm một thời. Trong dòng người đi đó, nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn réo rắt tiếng kèn với Một cõi đi về, Biển nhớ, Cát bụi, Ướt mi… khiến những người tham dự đám tang và người đi đường cũng dừng lại vì xúc động.
Theo nguyện vọng của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, ông muốn được chôn cất cạnh mộ mẹ tại nghĩa trang Gò Dưa (Bình Chiểu, TPHCM). Ngày hôm đó, nghĩa trang chật kín người. Hàng ngàn đóa hoa hồng, hoa huệ đã được rải xuống mộ cùng tiếng hát các ca khúc Nối vòng tay lớn, Hát cho người nằm xuống, Tôi ơi đừng tuyệt vọng… Nhiều người vừa hát vừa khóc. Vài người bạn rót vội ly rượu lên mộ Trịnh, như muốn được cùng nhạc sĩ uống thêm một lần nữa trước thời khắc chia xa.
Theo phản ánh trên báo chí, tính từ sau ngày đất nước thống nhất, có 3 đám tang nghệ sĩ được đông đảo người hâm mộ đưa tiễn tại TPHCM: đám tang nghệ sĩ sân khấu Thanh Nga, diễn viên điện ảnh Lê Công Tuấn Anh và đám tang nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Những người tham dự đám tang hoàn toàn tự phát và tạo nên một sự kiện có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.
Những đêm nhạc ngàn người tham dự
Từ ngày nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ra đi, đã có hàng ngàn đêm nhạc Trịnh lớn nhỏ được tổ chức khắp Việt Nam. Nhưng đáng chú ý là các đêm nhạc ở Hội quán Hội Ngộ nằm trong Khu Du lịch Bình Quới (phường Bình Quới, TPHCM). Nơi đây họp mặt thường xuyên giới nhạc sĩ, ca sĩ, họa sĩ và những người yêu âm nhạc, mỹ thuật tại TPHCM. Đây cũng là nơi lúc sinh thời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã chọn là nơi gặp gỡ bạn bè, trao đổi về âm nhạc và nghệ thuật. Kể từ ngày Trịnh ra đi, khu du lịch Bình Quới đã trở thành "thánh địa" nhạc Trịnh, cứ tới ngày 1/4 có hàng ngàn "tín đồ" nhạc Trịnh tập trung về đây để đắm chìm trong âm nhạc của ông.
Theo thống kê của Hội quán Hội Ngộ, đã có hơn 50 chương trình quy mô được tổ chức tại đây với nhiều chủ đề lấy từ tên các ca khúc của Trịnh, như: Nối vòng tay lớn, Vết lăn trầm, Diễm xưa, Tuổi đời mênh mông, Hãy yêu nhau đi, Nguời về bỗng nhớ, Phúc âm buồn... Đáng chú ý là các chương trình này không bán vé và ca sĩ hát không nhận thù lao. Điều đó đã tạo nên sức hút ngày càng đông đảo người nghe và tạo điều kiện cho những ca sĩ chuyên hoặc không chuyên đều có thể đóng góp cho các chương trình.
Không chỉ thế, Hội quán Hội Ngộ còn là nơi tìm kiếm những giọng hát mới phù hợp với nhạc Trịnh qua các cuộc thi “Tình khúc Trịnh Công Sơn”. Sự thú vị của cuộc thi là mở rộng cho nhiều đối tượng, chỉ yêu cầu thí sinh trên 15 tuổi, yêu nhạc Trịnh đều có thể tham gia. Qua nhiều năm tổ chức, cuộc thi đã tìm ra nhiều thí sinh có chất giọng hay như Thủy Tiên, Cẩm Nhung, Hoài Nam, Quốc Bảo, Hoàng Trang… Họ không chỉ góp giọng ca cho thị trường âm nhạc Việt Nam mà còn duy trì một không gian văn hóa đặc thù – nơi âm nhạc của Trịnh được tiếp nối bởi thế hệ trẻ.
 |
"Đêm thao thức cùng Trịnh" tại mộ phần của nhạc sĩ |
Nhiều năm sau ngày Trịnh rời cõi tạm, một hiện tượng văn hóa đặc biệt và độc đáo vẫn âm thầm diễn ra: những đêm nhạc kéo dài xuyên đêm, bên phần mộ của Trịnh tại nghĩa trang Gò Dưa. Không sân khấu, không ánh đèn rực rỡ, không kịch bản dàn dựng, những đêm hát trên mộ Trịnh đã trở thành một sinh hoạt văn hóa – nơi âm nhạc, ký ức và niềm tri ân hòa quyện. Anh Hữu Lợi, trưởng Ban tổ chức chương trình "Đêm thao thức cùng Trịnh" - cho biết từ ban đầu, sau 1 năm ngày mất nhạc sĩ, anh và bạn bè đã tổ chức một nhóm nhỏ đến viếng và hát trên mộ Trịnh. Nhưng tại mộ, nhóm của anh gặp rất nhiều người khác cũng đến viếng và họ hình thành nên những đêm nhạc ngay cạnh mộ. Rồi từ đó, năm nào anh cũng sắp xếp thời gian đi từ Huế vào TPHCM để cùng những người bạn yêu mến nhạc Trịnh tổ chức chương trình tưởng nhớ nhạc sĩ.
“Chương trình thường kéo dài từ chiều cho tới sáng hôm sau. Mọi người tham dự ngồi bên nhau, cùng thắp nến, đặt vòng hoa, uống rượu và đàn hát bên mộ Trịnh. Chúng tôi dù không biết nhau, mỗi người đến từ một nơi nhưng tôi cảm nhận được nhạc Trịnh và ca từ của ông đã đưa chúng tôi đến với nhau trên một chuyến đò, mà chuyến đò đó không bao giờ hết chỗ. Cứ thế, ngày càng có nhiều khán giả gần xa cùng tâm tư, tự nguyện đến tham gia cùng chúng tôi. Có những đêm, chương trình thu hút cả ngàn người tham dự, trong đó có cả những nghệ sĩ nổi tiếng và những người thân của Trịnh Công Sơn”, Anh Hữu Lợi nói.
Cũng theo anh Hữu Lợi, kỷ niệm 25 ngày nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mất, chương trình “Đêm thao thức cùng Trịnh” sẽ mang chủ đề “Hát cùng nguồn cội” do ca sĩ Khánh Ly đặt tên. Theo dự kiến Khánh Ly cũng sẽ tham dự đêm nhạc này. Có lẽ trên thế giới không nhiều nhạc sĩ được công chúng dành cho một cách tưởng nhớ đặc biệt như vậy: Thức trắng đêm để hát những bài hát của nhạc sĩ ngay bên nơi người nhạc sĩ nằm lại.
“Ngày xưa, Trịnh đã nói…”
Tại vùng đất xứ sương mù Đà Lạt, nơi Trịnh đã gặp “Người tình âm nhạc” là ca sĩ Khánh Ly, nhiều phòng trà nơi đây vẫn duy trì những đêm nhạc Trịnh trong nhiều năm. Du khách tới Đà Lạt nhiều khi bất ngờ bởi ở nơi dân số đô thị không nhiều nhưng có lúc duy trì tới cả chục phòng trà ca nhạc. Về đêm có những phòng trà chỉ có vài người khách nhưng họ vẫn mở cửa, vẫn tổ chức đêm nhạc.
Trong những đêm nhạc đó, dù đa số là ca sĩ không chuyên nhưng họ đều có chất giọng khá truyền cảm. Và đặc biệt rất nhiều người lựa chọn hát nhạc Trịnh. Với họ, nhạc Trịnh không chỉ là âm nhạc mà còn là một nguồn cảm hứng. Bởi khi giới thiệu một ca khúc của Trịnh, họ thường mở đầu: “Ngày xưa, Trịnh đã nói…” và nhận được sự đồng cảm rất nhiều của khán giả.
Các đêm nhạc tại các phòng trà ở Đà Lạt đã trở thành chốn “hò hẹn” quen thuộc của những tâm hồn yêu nhạc Trịnh da diết, yêu những ca từ đã đi cùng tháng năm, yêu nét nhạc mộc mạc đượm buồn nhưng đẹp đẽ khó quên. Người hát chinh phục khán giả bằng sự chân thành, không cầu kỳ nhưng đọng lại thật sâu nơi tiềm thức.
