Sommelier không chỉ là người rót rượu, họ mở ra cả một thế giới tri thức - mỗi chai rượu là một câu chuyện, mỗi ngụm rượu là một bài học về lịch sử, nghệ thuật và văn hóa. Có thể nói, nghề sommelier là sự kết hợp giữa nghệ thuật và khoa học, nơi kiến thức về nguồn gốc, quy trình sản xuất, và văn hóa đằng sau từng chai rượu được truyền tải qua từng cử chỉ. Ở Việt Nam, nghề này còn mới, thường gắn với nhà hàng sang trọng hay quán bar. Còn với Lan, sommelier như một cầu nối tri thức, đặc biệt với sake Nhật Bản, linh hồn của xứ sở hoa anh đào.
 |
 |
Hành trình từ Hà Nội đến Sake
Xuân Lan sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nơi giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Từ nhỏ, cô bị cuốn hút bởi văn hóa Nhật Bản – những bộ phim của Studio Ghibli, điệu múa yosakoi, nét tỉ mỉ của trà đạo, và sự hòa hợp trong ẩm thực. “Tôi yêu cách người Nhật trân trọng từng chi tiết nhỏ, từ cách họ làm sake đến cách họ thưởng thức nó trong tĩnh lặng,” cô chia sẻ. Hành trình đến với sake bắt đầu rất tình cờ trong thời gian cô làm truyền thông cho một chuỗi nhà hàng Nhật Bản, và lần đầu thử một ly sake tại một nhà hàng Nhật ở Hà Nội. Hương vị thanh nhẹ, phức tạp của nó đã khơi dậy trong cô niềm đam mê khám phá.
Lan cho biết, sommelier thường gắn liền với hình ảnh những chuyên gia rượu vang, nhưng với cô, đây lại là một con đường lý tưởng để kết nối với công chúng. Nhận thấy sự phát triển mạnh mẽ của ẩm thực và văn hóa Nhật tại Việt Nam, Lan xem vai trò sommelier không chỉ là cách để khám phá sâu hơn về sake mà còn là cầu nối mang tinh hoa Nhật Bản đến gần hơn với mọi người. Trong bối cảnh người Việt ngày càng tò mò và yêu thích trải nghiệm Nhật Bản, việc trở thành một sake sommelier không chỉ thỏa mãn đam mê cá nhân mà còn là một hướng đi đúng đắn để chia sẻ kiến thức và cảm hứng với cộng đồng.
Lan tự học, nghiên cứu tài liệu quốc tế, và tham gia các khóa đào tạo, cấp chứng chỉ sommelier quốc tế. Cô trở thành một trong ít người Việt hiểu sâu về sake, từ quy trình lên men tỉ mỉ đến cách kết hợp với ẩm thực. Năm 2024, cô hợp tác với bà Komeno Mariko, Giám đốc Hiệp hội Sommelier Nhật Bản (J.S.A), tổ chức Sake Master Class tại TP. Hồ Chí Minh. Tại đây, Lan không chỉ hướng dẫn mà còn truyền tải kiến thức, giúp bartender Việt hiểu sake không chỉ là rượu, mà là một di sản văn hóa.
 |
 |
Thiên Ưng và sứ mệnh tri thức
Là Giám đốc Công ty Thiên Ưng, đơn vị phân phối độc quyền sake từ Takamasamune – nhà sản xuất 188 năm tuổi ở Kurume, Fukuoka, Nhật Bản – Xuân Lan mang đến Việt Nam các dòng sake như Chikusui 17 Dai Ginjo và Sake Gin (Yuzu, Wasabi). Cô chọn Takamasamune vì chất lượng và triết lý bền vững: mỗi chai rượu bán ra góp phần trồng rừng tại Kurume. “Tôi muốn Thiên Ưng không chỉ bán rượu, mà còn chia sẻ câu chuyện về trách nhiệm và văn hóa,” cô nói.
Lan tổ chức nhiều workshop tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, nơi bartender học về sake qua những buổi trò chuyện tri thức. Cô giải thích sự khác biệt giữa các loại sake, cách dùng ấm truyền thống, và gợi ý kết hợp với món Việt như bún chả – “vị thanh của sake làm nổi bật hương khói thịt nướng”. Cô cũng biến quán cà phê Here.Hanoi (545 Lạc Long Quân) ở Hà Nội thành “phòng triển lãm” sake hàng tháng, nơi khách trải nghiệm rượu và lắng nghe những câu chuyện về Nhật Bản.
 |
| Một buổi workshop tại TP. Hồ Chí Minh. |
 |
Đỉnh cao của sứ mệnh tri thức là sự kiện Guest Shift Tokyo tháng 12/2023, khi Thiên Ưng và Takamasamune đưa Liam Dương và Đạt Nguyễn – hai bartender Việt – đến Bar Composition và The Hikasa. Họ sáng tạo cocktail từ Sake Gin, kết hợp Yuzu, Wasabi, và gia vị Việt, thu hút gần 300 khách. “Đây là lần đầu bartender Việt đứng quầy tại Nhật, một cơ hội kết nối văn hóa nhân 50 năm quan hệ Việt-Nhật,” Lan chia sẻ với Ngày Nay. Sự kiện không chỉ quảng bá sake mà còn nâng tầm kiến thức pha chế Việt trên trường quốc tế.
Tầm ảnh hưởng qua kiến thức và chánh niệm
Xuân Lan tạo ảnh hưởng thầm lặng nhưng sâu sắc. Các workshop và Guest Shift không chỉ nâng cao kỹ năng bartender, mà còn thay đổi cách họ nhìn nhận nghề pha chế – từ việc làm nhanh một ly rượu thành việc kể một câu chuyện. Thiên Ưng mở thị trường ngách cho sake, khuyến khích văn hóa uống rượu lành mạnh. “Sake nhẹ nhàng, mời gọi người ta chậm lại,” cô nhận định.
Cô đồng cảm với triết lý “uống trong chánh niệm” – thưởng thức rượu bằng sự nhận thức đầy đủ, từ nguồn gốc đến cảm giác cơ thể. “Khi uống sake, tôi muốn mọi người tự hỏi: Rượu này từ đâu? Nó khiến mình cảm thấy thế nào? Có đáng để uống thêm không?” cô chia sẻ. Với Lan, sake không chỉ là thức uống, mà là cách để chúng ta sống chậm, cảm nhận sâu, thay vì chạy theo số lượng. Triết lý này hòa quyện với mục tiêu của cô: lan tỏa kiến thức để nâng cao trải nghiệm.
Thiên Ưng được Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam vinh danh Doanh nghiệp Văn hóa năm 2022 nhờ kết hợp kinh doanh và bảo tồn thiên nhiên. Là phụ nữ trong ngành đồ uống, cô nhắn nhủ: “Kiến thức là chìa khóa. Nếu bạn đam mê, hãy học và kiên trì – mọi cánh cửa sẽ mở.”
 |
Nguyễn Xuân Lan không tìm kiếm ánh hào quang. Từ workshop, Guest Shift Tokyo, đến “phòng triển lãm” sake tại quán cà phê, cô dùng tri thức và sự am hiểu để mang sake đến người Việt. Với cô, mỗi chai rượu là một cuốn sách, mỗi ngụm là một bài học. Trong mắt bartender và khách hàng, cô không chỉ là sommelier – cô là người gìn giữ tri thức, chứng minh rằng nghề này không chỉ phục vụ, mà còn khai sáng.
