Nhận định về thực tế nhiều bạn trẻ hiện nay dành rất nhiều thời gian cho mạng xã hội như lướt TikTok, đăng ảnh Instagram, theo dõi các KOL (người nổi tiếng có sức ảnh hưởng trên mạng), cập nhật xu hướng (trend) rầm rộ… Tiến sĩ văn học Nguyễn Thị Quốc Minh cho rằng việc sống trong một “dòng chảy thông tin” liên tục như vậy có thể giúp Gen Z mở rộng tư duy song cũng vô tình khiến các bạn dễ bị cuốn theo và đánh mất khả năng suy nghĩ độc lập.
Học cách biến FOMO thành JOMO
Tiến sĩ Quốc Minh phân tích: “Mặt tích cực là các bạn trẻ ngày nay mở rộng góc nhìn và khả năng tiếp cận tri thức do được tiếp cận thông tin nhanh và đa chiều hơn. Điều này cũng kích thích sự sáng tạo và khả năng học hỏi của các bạn. Tuy vậy mặt tiêu cực cần nhận diện rõ để hạn chế tác hại đó là đôi khi một bộ phận nhiều bạn dễ bị cuốn theo “hiệu ứng đám đông, tư duy bầy đàn”. Dần dần quan điểm cá nhân dễ bị thay thế bởi quan điểm của cộng đồng mạng. Như vậy vấn đề không nằm ở mạng xã hội mà ở cách sử dụng. Các bạn trẻ nên xem mạng xã hội như một dòng sông thông tin cần được chọn lọc giữa tin tốt và tin xấu, nội dung tích cực hay tiêu cực, biến những điều bổ ích tốt đẹp trở thành nguồn tri thức giá trị cho mình phát triển bản thân chứ không để “dòng chảy cuốn mình đi”.
 |
Tiến sĩ văn học Quốc Minh đề cao thói quen đọc sách trong thời đại công nghệ. Ảnh: Trung Nghĩa |
Một vấn đề trong buổi tọa đàm chủ đề "Gen Z hiện nay: Khai phóng tư duy hay bị thao túng tâm lý?" còn là hiện tượng văn hóa - tâm lý FOMO (sợ bị bỏ lỡ). Các bạn dễ tự so sánh liên tục bản thân với những người nổi tiếng, KOL có hình ảnh, cuộc đời “hoàn hảo” trên mạng khiến nhiều bạn cảm thấy tự ti trong vô thức, so sánh và tự tạo áp lực với chính mình.
Tiến sĩ Quốc Minh cho rằng FOMO không phải là vấn đề cá nhân yếu đuối, mà là một phản ứng tâm lý rất tự nhiên khi con người liên tục tiếp xúc với cuộc sống "được chọn lọc" của người khác. Tiến sĩ chia sẻ: “Tâm lý học gọi hiện tượng này là social comparison (so sánh xã hội). Con người luôn so sánh để định vị bản thân. Điều này vốn dĩ không xấu. Vấn đề là mạng xã hội khiến chúng ta thường so sánh "hậu trường của mình" với "sân khấu của người khác".
 |
TS Nguyễn Thị Quốc Minh (phải) gợi mở những cách thức, kỹ năng kiểm chứng thông tin và tư duy phản biện của giới trẻ để chọn lọc thông tin tích cực. Ảnh: Trung Nghĩa |
Trong khi đó mỗi người sinh ra đều có một "thời khắc cuộc đời" khác nhau. Cuộc sống không phải là một đường đua mà là một hành trình cá nhân với nhịp độ khác nhau. “Cho nên tôi học cách biến FOMO thành JOMO (Joy of Missing Out - nghĩa là niềm vui khi chấp nhận bỏ lỡ một số thứ) để tập trung vào những điều thực sự có ý nghĩa với bản thân thay vì chạy theo tiêu chuẩn bên ngoài. Mỗi người chỉ cần đi con đường phù hợp nhất với mình, và điều đó đã đủ ý nghĩa rồi!” - Tiến sĩ Quốc Minh khẳng định.
Đọc sách giúp bạn tránh bị thao túng tâm lý
Không ít sinh viên cho rằng mình khó tập trung khi đọc sách hoặc học tập lâu, vì quen với những nội dung ngắn, nhanh trên mạng xã hội. Từ góc nhìn của một người làm nghiên cứu ngữ văn, Tiến sĩ Quốc Minh cho rằng “việc đọc và tiếp xúc với tri thức sâu có thể giúp người trẻ rèn luyện tư duy và sự tỉnh táo trước thông tin”.
 |
Các bạn trẻ trong số gần 1.000 sinh viên ĐH Quốc gia TPHCM tham dự chương trình. Ảnh: Trung Nghĩa |
Tiến sĩ nói: “Đọc sách và tri thức sâu giúp bạn trẻ phát triển "tư duy chậm", biết phân tích, suy ngẫm, kết nối nhiều ý tưởng với nhau. Đọc sách, đặc biệt là những cuốn sách có chiều sâu nội dung, buộc não bộ chúng ta phải tập trung lâu hơn, hình dung và suy luận, liên kết nhiều ý tưởng phức tạp. Nhờ đó, khả năng phân tích, lập luận và suy nghĩ độc lập được rèn luyện”.
Theo Tiến sĩ Quốc Minh, trong thời đại bùng nổ thông tin, thông tin có thể lan truyền rất nhanh và đôi khi chưa được kiểm chứng, khiến nhiều bạn trẻ dễ bị dẫn dắt, thao túng bởi dư luận hoặc “hiệu ứng đám đông” trên mạng. Lời “trao gửi tâm huyết” của tiến sĩ Quốc Minh được nhiều bạn trẻ, sinh viên ngồi dự khán tán thành: “Một người quen với việc đọc và học sâu thường có khả năng phân biệt thông tin đúng - sai tốt hơn, không bị cuốn theo các quan điểm cực đoan hoặc trend nhất thời, có thể tiếp nhận thông tin một cách tỉnh táo và có chính kiến riêng. Việc nhìn vấn đề ở nhiều góc độ bằng tri thức sâu giúp chúng ta giữ được sự tỉnh táo trước dòng thông tin nhanh, hời hợt và cảm tính trên mạng xã hội”.
