Chuyện chưa kể về bộ phim Việt với kinh phí 400 triệu đồng

Vào đầu những năm 2000, việc đưa phim Việt ra nước ngoài còn vướng nhiều rào cản về kinh phí lẫn truyền thông, NSND Phạm Nhuệ Giang đã làm một việc ít ai dám nghĩ tới ở thời điểm đó, chính là tự xách cuốn phim nhựa từ Hà Nội sang California (Mỹ) để dự Liên hoan phim Việt Nam quốc tế (ViFF). Không có hãng vận chuyển chuyên nghiệp, nữ đạo diễn vừa là người bảo quản, vừa là người nâng niu cuộn phim suốt chuyến bay dài, để hành trình ấy thành một kỷ niệm đáng nhớ về sự trân trọng thành quả lao động của cả ê-kíp.

Chắt chiu từng mét phim nhựa

Hậu trường Thung lũng hoang vắng là những câu chuyện về sự tiết kiệm đến mức khắc nghiệt của một đoàn làm phim. Toàn bộ kinh phí sản xuất tại hiện trường chỉ vỏn vẹn khoảng 400 triệu đồng. Cả e-kíp phải cân nhắc từng khung hình, từng mét phim để tránh lãng phí. Áp lực ấy đè nặng lên vai diễn viên khi mỗi lần quay hỏng đều là tổn thất thực sự.

Để có được sự chân thực tối đa, đạo diễn chọn làm việc với diễn viên quần chúng là người dân địa phương Sa Pa. Đáng nhớ nhất là cảnh quay của bác nông dân người Tả Giàng Phình trong vai người bố của nhân vật Mị. Bác phải tập đi tập lại đến 20 lần dưới sự hướng dẫn kiên nhẫn của đạo diễn, đến lần thứ 21 mới hoàn thành không vấp một chữ. Cả đoàn lúc đó vỡ òa trong niềm vui. Nhờ đó, phim giữ được hơi thở đời thực của vùng cao, thay vì dùng diễn viên miền xuôi đóng giả một cách gượng ép.

Diễn viên Hồng Ánh và đạo diễn, NSND Phạm Nhuệ Giang. Ảnh: VFDA

Về nội dung, Thung lũng hoang vắng không đi theo lối mòn của dòng phim tuyên truyền mà lật ngược góc nhìn, tập trung vào cuộc sống sau bục giảng của các thầy cô giáo ở những ngôi trường trên rẻo cao. Thầy Tành (cố NSND Nguyễn Hậu), cô Giao (Hồng Ánh) và cô Minh (Tuyết Hạnh) vừa hồn nhiên reo lên khi nhận món quà là con cá khô, vừa thở dài vì đồng lương ít ỏi và những khó khăn hàng ngày.

Đặc biệt, đạo diễn Phạm Nhuệ Giang đã dành cho nhân vật nữ một góc nhìn tinh tế và táo bạo. Giữa khung cảnh hoang sơ của xã Tả Giàng Phình, cô Giao dám sống thật với khát khao yêu đương của mình qua những buổi hò hẹn bên dòng suối với chàng kỹ sư địa chất. Sự nhạy cảm ấy giúp phim tránh được lối “lên gân”, gỡ bỏ lớp áo “cao quý” mà xã hội thường áp đặt lên nghề giáo, trả lại cho họ hình ảnh con người có cảm xúc và bản năng bình thường.

Tiếng vang từ những cảnh phim chân thực

Chính sự chân thực và nhân văn ấy đã khiến khán giả quốc tế bất ngờ. Họ ngưỡng mộ cách những người làm phim Việt Nam tạo nên một tác phẩm chỉ với số vốn ít ỏi và tinh thần lăn xả hết mình. Tiếng vang còn kéo theo một nhà sản xuất Hàn Quốc tự nguyện hỗ trợ 50.000 USD để đạo diễn sang Hàn Quốc hòa âm theo chuẩn surround. Bản nâng cấp kỹ thuật này không chỉ giúp phim đủ điều kiện tham dự Hội chợ phim Cannes mà còn khẳng định giá trị của tác phẩm.

Từ giải Bông sen bạc trong nước đến giải FIPRESCI dành cho đạo diễn trẻ châu Á tại Liên hoan phim Melbourne, Thung lũng hoang vắng chứng minh rằng sự thật – dù đôi khi khắc nghiệt – vẫn là cách ngắn nhất để chạm đến trái tim khán giả khắp nơi.

Cảnh trong bộ phim Thung lũng hoang vắng. Ảnh: VFDA

Sau hơn 20 năm, NSND Phạm Nhuệ Giang vẫn giữ nguyên niềm tin vào giá trị của sự nghiêm túc trong nghệ thuật. Chị quan niệm điện ảnh không chỉ là giải trí mà phải là những trải nghiệm khiến người xem suy ngẫm và trăn trở. Chỉ những tác phẩm đi sâu vào thực tế phức tạp của con người và xã hội mới đủ sức tồn tại theo thời gian.

Nhân dịp phim được chiếu lại tại Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần IV trong khuôn khổ chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm Đổi Mới”, NSND Phạm Nhuệ Giang chia sẻ: “Trong dòng chảy của 40 năm ấy, tôi tin rằng tác phẩm của mình đã đáp ứng được tiêu chí về những tìm tòi, đổi mới của điện ảnh Việt Nam. Đây là một trải nghiệm thú vị khi tôi có cơ hội gặp lại khán giả hôm nay để xem họ suy nghĩ gì về một bộ phim phản ánh hình ảnh đất nước từ 20 năm trước”.