DANAFF IV tôn vinh di sản điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới

Tôn vinh và kết nối di sản điện ảnh Việt Nam tại DANAFF IV

Năm 2026 đánh dấu 40 năm công cuộc Đổi mới từ sau Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI, tháng 12/1986 – một bước ngoặt lịch sử đã tác động sâu sắc đến chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước Việt Nam. Điện ảnh, với tư cách là một loại hình nghệ thuật, đã song hành cùng những chuyển động của đất nước qua từng giai đoạn, thể hiện rõ qua những đổi mới trong phong cách sáng tác, cách tiếp cận đề tài và điều kiện sản xuất…

Với định hướng tôn vinh và lan tỏa các giá trị di sản điện ảnh Việt Nam, Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) qua mỗi kỳ tổ chức đều lựa chọn những cách tiếp cận khác nhau, nhằm mang đến cho công chúng, giới làm nghề trong nước và quốc tế về những góc nhìn đa dạng về điện ảnh dân tộc.

Sau ba mùa tổ chức, DANAFF đã chứng minh được sức hút và vị thế kết nối các nền điện ảnh trong khu vực. Ảnh: BTC

Chương trình “Diện mạo Điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới” được xây dựng, trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV). Chương trình gồm: các suất chiếu phim, hoạt động giao lưu giữa nhà làm phim cùng khán giả và Hội thảo “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm Đổi Mới” - một không gian trao đổi học thuật quy tụ các nhà làm phim, nhà nghiên cứu và chuyên gia trong nước và quốc tế.

Tại đây, các diễn giả cùng nhìn lại những chuyển biến quan trọng của điện ảnh Việt Nam qua từng giai đoạn, từ thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tiếp cận hiện thực đến sự hình thành các khuynh hướng thẩm mỹ mới. Đồng thời, hội thảo cũng đặt ra những đối thoại đa chiều về vai trò và đóng góp của các thế hệ nhà làm phim trong việc định hình diện mạo điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới, qua đó góp phần mở rộng góc nhìn và kết nối điện ảnh Việt Nam với bối cảnh khu vực và quốc tế.

Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới qua 17 tác phẩm tiêu biểu

Trong chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới”, Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) lựa chọn 17 bộ phim tiêu biểu, trải dài từ cuối thập niên 1980 đến những năm 2000.

Từ giữa thập niên 1980, điện ảnh Việt Nam bắt đầu xuất hiện những chuyển động đáng chú ý trong tư duy sáng tạo. Một số phim truyện đã bước đầu rời khỏi lối tiếp cận minh họa hiện thực quen thuộc, chuyển sang cách nhìn giàu tính phát hiện hơn, chú ý đến những biến đổi trong đời sống xã hội và tâm thế con người thời kỳ chuyển đổi.

Hình ảnh trích trong phim Thời xa vắng. Ảnh: BTC

Sự đổi mới này không diễn ra đột ngột, mà biểu hiện qua những thử nghiệm ban đầu về giọng điệu và cấu trúc tự sự. Các phim như Thị trấn yên tĩnh (1986), Thằng Bờm (1987) cho thấy nỗ lực làm mới thể loại hài, từ chỗ thiên về minh họa sang gợi mở những sắc thái châm biếm xã hội. Đáng chú ý hơn, Tướng về hưu (1988), Gánh xiếc rong (1988) đã trực diện đặt ra những vấn đề gai góc của đời sống đương thời, qua đó tạo nên các tranh luận học thuật về giới hạn phản ánh và trách nhiệm xã hội của điện ảnh.

Bước sang giai đoạn chuyển đổi cơ chế, điện ảnh Việt Nam đối mặt với nhiều khó khăn mang tính cấu trúc khi hệ thống bao cấp chấm dứt. Sự thiếu hụt về nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất và hệ thống phát hành khiến hoạt động sản xuất phim rơi vào tình trạng thu hẹp. Tuy nhiên, từ giữa thập niên 1990, với các chủ trương chấn hưng, điện ảnh dần ổn định trở lại. Điều kiện sản xuất được cải thiện, hệ thống rạp từng bước được khôi phục, tạo tiền đề cho những tìm kiếm mới về mô hình phát triển.

Hình ảnh trích trong phim Tướng về hưu. Ảnh: BTC

Trong bối cảnh đó, xu hướng hướng tới khán giả ngày càng rõ nét, kéo theo sự hình thành của một dòng phim giàu tính giải trí nhưng vẫn giữ được những yếu tố thẩm mỹ nhất định. Vị đắng tình yêu (1990) có thể xem như một trường hợp tiêu biểu, khi dung hòa được yếu tố hấp dẫn của đề tài đời sống sinh viên với cách kể chuyện tương đối tiết chế, gần gũi. Song song với đó, các tác phẩm khai thác đời sống nông thôn như Thung lũng hoang vắng (2001) góp phần duy trì mạch quan tâm đến những không gian và thân phận ít được chú ý trong quá trình đô thị hóa.

Đầu những năm 2000 đánh dấu bước chuyển quan trọng với sự tham gia ngày càng rõ của khu vực tư nhân. Sự xuất hiện của Gái nhảy (2002) cho thấy tiềm năng thị trường của điện ảnh nội địa, đồng thời đặt ra những vấn đề mới về thị hiếu và định hướng thẩm mỹ. Bên cạnh đó, các phim như Hãy tha thứ cho em (1992), Lưới trời (2002) tiếp tục mở rộng biên độ phản ánh, cho thấy nỗ lực tiếp cận trực tiếp hơn với các vấn đề xã hội trong bối cảnh đổi thay.

Hình ảnh trích trong phim Mùa len trâu. Ảnh: BTC

Từ giữa thập niên 2000 trở đi, diện mạo điện ảnh Việt Nam trở nên đa dạng hơn về thể loại và khuynh hướng sáng tác. Các phim như Mùa len trâu (2004), Thời xa vắng (2004), Dòng máu anh hùng (2006), Chơi vơi (2009) cho thấy những tìm tòi khác nhau về ngôn ngữ điện ảnh, từ việc tái hiện không gian văn hóa, lịch sử đến khám phá đời sống nội tâm cá nhân. Ở đây, dấu ấn tác giả bắt đầu được xác lập rõ hơn, đồng thời mở rộng khả năng biểu đạt của điện ảnh trong tương quan với các xu hướng khu vực và quốc tế.

Những năm sau đó ghi nhận sự xuất hiện của các tác phẩm có khả năng dung hòa giữa yếu tố nghệ thuật và tiếp cận công chúng như Cánh đồng bất tận (2010). Đồng thời, một dòng phim mang tính cá nhân rõ nét hơn tiếp tục phát triển qua các tác phẩm như Bi, đừng sợ! (2010), Đập cánh giữa không trung (2014), hay Đảo của dân ngụ cư (2017). Các bộ phim này không chỉ mở rộng giới hạn biểu đạt mà còn từng bước đưa điện ảnh Việt Nam tham gia sâu hơn vào hệ thống liên hoan phim quốc tế, qua đó khẳng định một hướng đi dựa trên bản sắc và tiếng nói riêng của nhà làm phim.

Trong 17 phim thuộc chương trình, có phim khi ra đời hoàn toàn được sử dụng để thực hiện nhiệm vụ chính trị, được sử dụng để nghiên cứu, chưa được chiếu thương mại. Vì vậy, đây là một cơ hội hiếm có để khán giả, những người yêu điện ảnh có dịp tiếp cận thêm nhiều dòng phim khác nhau, phong cách sáng tác khác nhau, nhóm vấn đề, nội dung phản ánh đa dạng.

Xem lại 17 bộ phim từ nhiều năm trước, cùng những cuộc gặp gỡ, trò chuyện trực tiếp với các nghệ sĩ làm phim, trong khuôn khổ chương trình “Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới”, khán giả sẽ có dịp nhìn lại toàn diện tiến trình phát triển của điện ảnh Việt Nam trong hành trình 40 năm đổi mới của đất nước. VFDA và Ban Tổ chức DANAFF hy vọng mang tới cho quý khán giả những trải nghiệm tích cực, tươi mới cùng hồi ức thâm trầm khi thưởng thức Chương trình đặc biệt “Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới” trong DANAFF IV.

Các hoạt động nổi bật của DANAFF IV

Chia sẻ về DANAFF IV, TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến và Phát triển Điện ảnh Việt Nam kiêm Giám đốc Liên hoan phim cho biết, liên hoan vẫn duy trì khung chương trình ổn định nhưng tiếp tục tạo dấu ấn riêng với hai trọng tâm lớn là chương trình "Diện mạo Điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới" và "Tiêu điểm điện ảnh Hoa Kỳ".

Theo đó, Hoa Kỳ là nền điện ảnh có sức ảnh hưởng toàn cầu từ thời phim câm cuối thế kỷ XIX đến nay. Sau tiêu điểm điện ảnh Pháp và Hàn Quốc được tổ chức vào những năm trước, DANAFF IV không chỉ giới thiệu các bộ phim Hollywood giải trí mà còn khái quát bức tranh toàn diện qua các dòng phim chính thống, phim độc lập, tác phẩm mang dấu ấn cá nhân của đạo diễn cùng những bom tấn thành công vang dội.

TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến và Phát triển Điện ảnh Việt Nam kiêm Giám đốc Liên hoan phim. Ảnh: BTC

Bên cạnh hai chương trình nói trên, DANAFF IV đẩy mạnh hoạt động phát hiện và bồi dưỡng tài năng trẻ theo hướng chuyên nghiệp. Ban tổ chức dự kiến xây dựng các khóa đào tạo căn bản trước liên hoan, giúp nhà làm phim trẻ xây dựng và phát triển dự án. Các khóa học do chuyên gia quốc tế uy tín từ Hàn Quốc, Pháp và Mỹ trực tiếp hướng dẫn, tập trung sâu vào kỹ năng xây dựng kịch bản, yếu tố quyết định thành công của một bộ phim.

Chương trình đào tạo được thiết kế như một “lò đào tạo” thực thụ, nơi tài năng trẻ trao đổi kinh nghiệm, được hướng dẫn sát thực tiễn để nâng cao chất lượng dự án. Sau khóa học, các nhà làm phim trẻ sẽ có thêm năng lực tham gia sự kiện quốc tế, tiếp cận quỹ hỗ trợ và hoàn thiện phim chất lượng.

DANAFF IV cũng nâng cao các hoạt động kết nối công nghiệp điện ảnh với sự kiện chuyên ngành quy tụ nhà làm phim, nhà sản xuất, các buổi trình chiếu và giới thiệu dự án. Những nỗ lực này góp phần thúc đẩy điện ảnh Việt Nam phát triển an toàn, chuyên nghiệp, hướng tới xây dựng nền công nghiệp điện ảnh vững mạnh, đồng thời hỗ trợ điện ảnh Việt Nam hội nhập sâu hơn vào khu vực và thế giới, phù hợp với chủ đề “Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới”.