Theo Wall Street Journal ngày 26/1, trước chính sách thương mại khó lường của Tổng thống Donald Trump, nhiều đối tác truyền thống của Mỹ đang tìm cách thắt chặt quan hệ với Trung Quốc nhằm giảm sự phụ thuộc vào Washington.
Làn sóng xích lại gần Bắc Kinh
Từ Canada đến châu Âu và Hàn Quốc, các đồng minh của Mỹ đang rà soát khắp nới trên thế giới để tìm kiếm thị trường thay thế. Một số quốc gia đang cân nhắc việc tăng cường quan hệ với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, mặc dù vẫn lo ngại về sức mạnh kinh tế, quân sự của Bắc Kinh cũng như nguy cơ bị Mỹ trả đũa.
Thủ tướng Canada Mark Carney đầu tháng này đã công bố cắt giảm mạnh thuế nhập khẩu đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc và ca ngợi "quan hệ đối tác chiến lược mới" với Trung Quốc. Canada sẽ cho phép 49.000 xe điện sản xuất tại Trung Quốc nhập khẩu với mức thuế thấp hơn đáng kể, trong khi Bắc Kinh giảm thuế đối với dầu hạt cải của Canada. Ông Carney cho rằng động thái này "phản ánh thế giới hiện nay".
Phản ứng gay gắt từ Tổng thống Trump đến ngay sau đó. Hôm 24/1, ông Trump đe dọa áp thuế 100% đối với hàng hóa Canada nếu nước này "đạt được thỏa thuận" với Trung Quốc. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent sau đó làm rõ trên kênh ABC News rằng lời đe dọa liên quan đến thỏa thuận thương mại tự do rộng rãi với Trung Quốc, trong khi ông Carney khẳng định Canada không theo đuổi điều này.
Trong khi đó, Thủ tướng Anh Keir Starmer sẽ đến Bắc Kinh trong tuần này gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của một thủ tướng Anh trong 8 năm. Chính phủ Anh đã tạo điều kiện cho chuyến đi bằng cách phê duyệt xây dựng đại sứ quán Trung Quốc quy mô lớn mới ở London. Dự án này bị tạm hoãn từ năm 2018 sau khi quan hệ hai nước xấu đi liên quan đến vấn đề ở Hong Kong. Anh cũng đã nối lại đàm phán thương mại với Bắc Kinh vào năm ngoái sau nhiều năm gián đoạn.
Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung mới đây cho biết ông muốn "khôi phục hoàn toàn" quan hệ với Trung Quốc. Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo cũng đang thực hiện chuyến thăm tới Bắc Kinh từ ngày 25-28/1 và gặp ông Tập Cận Bình ngày 27/1, còn nhà lãnh đạo Đức Friedrich Merz sẽ đến Trung Quốc vào tháng tới.
Liên minh châu Âu (EU) tỏ ra kín đáo hơn. Khối này đã áp dụng lập trường cứng rắn hơn đối với Trung Quốc trong những năm gần đây thông qua chính sách giảm thiểu rủi ro, mở hàng chục cuộc điều tra thương mại đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.
Tuy nhiên, EU gần đây cho biết sẵn sàng xem xét áp giá sàn thay thế cho thuế quan đối với xe điện Trung Quốc. Khối này đã ban hành hướng dẫn cho các nhà sản xuất xe điện về việc xin mức giá sàn, nêu rõ sẽ xem xét đề xuất từng trường hợp cụ thể nhưng không đảm bảo thuế sẽ được bãi bỏ. Các nhà hoạch định chính sách trong khối vẫn do dự về bất kỳ sự hòa giải rộng hơn nào.
Tìm kiếm phương án đa dạng hóa
Nhận định về các động thái trên, Mikko Huotari, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator tại Berlin, nhận định: "Không phải Trung Quốc trở nên hấp dẫn hơn, mà là trở nên cần thiết hơn" khi các quốc gia phải đối phó với một nước Mỹ khó đoán hơn.
Sự phụ thuộc kinh tế của các đồng minh phương Tây vào Mỹ vẫn quá lớn để được thay thế hoàn toàn. Theo dữ liệu EU, năm 2024 khối này xuất khẩu khoảng 630 tỷ USD hàng hóa sang Mỹ, chiếm khoảng 1/5 tổng xuất khẩu. Xuất khẩu sang Trung Quốc chỉ khoảng 250 tỷ USD.
EU đã tập trung nỗ lực đa dạng hóa thương mại vào việc đạt thỏa thuận với các cường quốc tầm trung. Khối này đã ký hiệp định thương mại với bốn quốc gia Nam Mỹ trong tháng này và hoàn tất thỏa thuận với Ấn Độ trong tuần này. Anh và Canada cũng tìm cách thúc đẩy thương mại với các đối tác khác.
Kyle Chan, chuyên gia tại Viện Brookings, cho biết quan hệ Mỹ-Trung ngày càng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi mối quan hệ giữa Tổng thống Trump và ông Tập Cận Bình hơn là nỗ lực phối hợp với đồng minh. Ngoài ra, một số quốc gia lo ngại hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung dự kiến diễn ra vào tháng 4 tới có thể dẫn đến thỏa thuận đi ngược lại lợi ích của họ hoặc làm suy yếu các thỏa thuận đã đạt được, khiến họ bị kẹt giữa hai cường quốc kinh tế.
