Cú sốc nguồn cung
Theo truyền thông Qatar ngày 30/7, thuế quan và giá dầu tăng cao tạo ra cú sốc nguồn cung, kéo giảm tăng trưởng kinh tế Mỹ trong quý II/2026.
Tăng trưởng kinh tế Mỹ chậm lại khi thâm hụt thương mại gia tăng và áp lực lạm phát ngày càng lớn.
Theo báo cáo do Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA) công bố ngày 30/7, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Mỹ tăng 1,5% trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6, giảm mạnh so với mức tăng 2,1% trong quý I.
Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chính khiến GDP tăng chậm là thâm hụt thương mại nới rộng và giá xăng tăng mạnh.
Ông Michael Klein, Giáo sư về các vấn đề kinh tế quốc tế tại Trường Fletcher thuộc Đại học Tufts, nhận định: “Đây là cú sốc nguồn cung điển hình. Kết hợp giữa thuế quan và giá dầu tăng vọt đúng là điều mà các nhà kinh tế học vĩ mô dự đoán sẽ xảy ra”.
Theo số liệu của BEA, Mỹ đã tăng nhập khẩu các mặt hàng như chất bán dẫn, thiết bị viễn thông và thiết bị công nghiệp. Đầu tư của doanh nghiệp vào thiết bị tăng hơn 15% trong quý II. Đây là những yếu tố cốt lõi phục vụ làn sóng đầu tư nhằm hỗ trợ phát triển trí tuệ nhân tạo.
Bà Rachel Ziemba, nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới, cho biết: “Nhập khẩu tăng do nhu cầu đầu tư và tiêu dùng, khiến xuất khẩu ròng trở thành yếu tố kéo giảm tăng trưởng chung. Nhìn tổng thể, Mỹ đang đầu tư và tiêu dùng nhiều hơn nhưng không sản xuất nhiều hơn”.
Trong khi đó, xuất khẩu không theo kịp đà tăng của nhập khẩu. Theo BEA, thâm hụt thương mại trong tháng 5 tăng lên 77,6 tỷ USD, cao hơn 42% so với tháng trước.
Xuất khẩu giảm 3,2%, xuống còn 317,7 tỷ USD, trong khi nhập khẩu tăng 3,3%, lên 395,3 tỷ USD.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh nhiều quốc gia tìm cách giảm phụ thuộc vào Mỹ do chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump.
Một trong số đó là Canada, vốn từ lâu là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ. Trong những tháng gần đây, Thủ tướng Canada Mark Carney đã thúc đẩy các thỏa thuận thương mại mới với Trung Quốc và Saudi Arabia, trong bối cảnh ông Trump áp thuế cao đối với Canada, nhiều lần cảnh báo sáp nhập nước này thành bang thứ 51 của Mỹ và từ chối gia hạn hiệp định thương mại với Canada và Mexico.
Căng thẳng Mỹ - Iran có phải là một yếu tố?
Trong quý II, giá năng lượng biến động rất mạnh. Đối với người tiêu dùng Mỹ, điều này chủ yếu thể hiện qua giá xăng.
Trong tháng 5, giá xăng tại Mỹ lên tới 4,48 USD/gallon. Đến cuối tháng 6, giá giảm xuống còn 3,96 USD/gallon. Tuy nhiên, đợt giảm này không kéo dài khi thỏa thuận ngừng bắn mong manh không được duy trì, khiến giá xăng tăng trở lại trong suốt tháng 7, sau thời điểm chốt số liệu GDP quý II. Hiện giá xăng đã vượt mốc 4 USD/gallon.
Giá xăng là động lực chính đẩy lạm phát lên trong phần lớn quý II. Từ tháng 3 đến tháng 4, giá xăng tăng 5,4%; sang tháng tiếp theo tăng thêm 7%. Sau đó, từ tháng 5 đến tháng 6, giá giảm 9,7% khi giá dầu chuẩn trên thị trường thế giới hạ nhiệt.
Theo phân tích của Bank of America, chi tiêu của người tiêu dùng tăng mạnh trong tháng 6, tháng cuối cùng của quý II, khi chi tiêu cho các mặt hàng ngoài xăng dầu tăng lên trong lúc giá nhiên liệu tạm thời giảm.
Báo cáo nêu rõ: “Khi giá xăng giảm trong tháng 6, tổng chi tiêu qua thẻ (không tính xăng) tăng 5,6% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 4/2022”.
Làm thế nào để GDP phục hồi?
Người tiêu dùng Mỹ đã tăng chi tiêu cho thuốc kê đơn, ô tô và đồ nội thất mới. Chi tiêu cho nhà hàng và khách sạn cũng tăng, cho thấy sức mua của người dân vẫn tương đối bền bỉ.
Tuy nhiên, theo ông Klein, phần lớn mức chi tiêu này đến từ nhóm thu nhập cao. Điều đó phản ánh nền kinh tế hình chữ K, trong đó người giàu tiếp tục hưởng lợi còn người thu nhập thấp và doanh nghiệp nhỏ phải đối mặt với điều kiện kinh tế khó khăn hơn.
Ông Klein nhận định: “Việc nhóm có thu nhập cao tiếp tục chi tiêu phụ thuộc vào các yếu tố như thị trường chứng khoán và giá nhà duy trì ở mức cao, vì họ cảm thấy giàu có hơn nhờ giá trị tài sản tăng lên. Tuy nhiên, nhiều chỉ số cho thấy thị trường chứng khoán đang được định giá rất cao”.
Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu Conference Board công bố ngày 28/7, niềm tin tiêu dùng của người Mỹ đã giảm tháng thứ ba liên tiếp trong tháng 7. Người tiêu dùng cho rằng nguyên nhân là do điều kiện kinh doanh hiện tại, đồng thời tổ chức này dự báo hầu như không có cải thiện trong thời gian còn lại của năm.
Để thúc đẩy nền kinh tế, đầu tư của doanh nghiệp cũng cần tăng mạnh trên diện rộng. Dù lĩnh vực AI đang bùng nổ, nhưng nhiều ngành khác vẫn chưa sẵn sàng nhập nhiều hàng hóa.
Theo ông Klein, chính sách thương mại ổn định và nhất quán sẽ giúp thay đổi tình hình. Ông nói: “Tình trạng bất ổn lan rộng trong nền kinh tế sẽ ảnh hưởng đến quyết định tuyển dụng và đầu tư của doanh nghiệp. Điều đó cũng góp phần làm tăng trưởng chậm lại, bởi trong môi trường đầy bất định, doanh nghiệp không muốn đưa ra những quyết định có tác động lâu dài khi họ không biết tương lai sẽ diễn biến ra sao”.
Việc tạo ra các điều kiện kinh tế khuyến khích người tiêu dùng và doanh nghiệp chi tiêu sẽ góp phần thúc đẩy GDP trong các quý tới. Tuy nhiên, chính sách thương mại thiếu ổn định và lo ngại về làn sóng cắt giảm nhân sự, như đã xảy ra tại nhiều công ty công nghệ, đang khiến người tiêu dùng thận trọng hơn trong chi tiêu.
Ông Klein kết luận: “Nếu mọi người cảm thấy yên tâm hơn rằng năm sau họ vẫn còn việc làm, nếu họ tin rằng giá cả sẽ không tiếp tục tăng và họ có khả năng chi tiêu nhiều hơn thì tình hình sẽ khác. Nhưng đó không phải là những vấn đề có thể giải quyết dễ dàng. Chỉ nói suông sẽ không thể thay đổi thực tế đầy bất ổn mà người dân đang cảm nhận”.
