Từ năm 2018, Israel đã âm thầm nhưng quyết liệt dấn thân vào cuộc đua công nghệ được coi là mang tính quyết định của thế kỷ XXI: Điện toán lượng tử. Giống như cuộc chạy đua không gian cách đây 60–70 năm, quốc gia nào giành ưu thế trong lĩnh vực này có thể thiết lập những dạng quyền lực và ảnh hưởng hoàn toàn mới, không chỉ về quân sự mà còn về kinh tế, khoa học và an ninh toàn cầu.
Tuy nhiên, giới hoạch định chính sách Israel cũng hiểu rõ giới hạn của mình. Cuộc đua giành “quyền tối thượng lượng tử” trên thực tế đang diễn ra chủ yếu giữa Mỹ và Trung Quốc. Vai trò của Israel là một cường quốc công nghệ tầm trung: có năng lực lõi rất mạnh, nhưng thiếu quy mô và hạ tầng để tự mình bứt phá.
Quốc gia giành chiến thắng trong cuộc đua lượng tử có thể vượt trội đối thủ trong hàng loạt lĩnh vực then chốt, từ phát hiện máy bay tàng hình, theo dõi tàu ngầm cho tới giải mã thông tin. Một máy tính lượng tử đủ mạnh có khả năng bẻ khóa gần như toàn bộ các hệ thống mật mã hiện nay, vốn chưa được thiết kế để chống lại các thuật toán lượng tử. Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn dữ liệu trên Internet, từ tài chính, quân sự đến thông tin cá nhân, có thể trở nên dễ bị tổn thương.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không chỉ là Israel có thể đi xa đến đâu, mà là liệu nước này có thể giữ vị trí trong nhóm dẫn đầu, hay sẽ bị đẩy ra ngoài top 10 của cuộc đua toàn cầu – một kịch bản có thể kéo theo hệ quả chiến lược nghiêm trọng.
Để bù đắp hạn chế về quy mô, Israel tích cực tìm kiếm các quan hệ đối tác quốc tế. Giai đoạn 2021–2024, các công ty và viện nghiên cứu Israel đã nhận hơn 1,1 tỷ euro từ chương trình Horizon Europe của Liên minh châu Âu (EU) cho các dự án khoa học, trong đó có điện toán lượng tử. Chưa có quốc gia hay khối nào khác đầu tư lượng vốn nước ngoài lớn như vậy cho lĩnh vực lượng tử của Israel.
Ngược lại, dù Mỹ là đối tác an ninh số một của Israel – tài trợ cho các dự án như Iron Dome hay tiêm kích F-35 – thì đầu tư của Washington vào điện toán lượng tử tại Israel lại khá khiêm tốn. Tháng 12 vừa qua, AIPAC hoan nghênh khoản đầu tư 47,5 triệu USD của Mỹ cho Israel trong nhiều lĩnh vực công nghệ, trong đó điện toán lượng tử chỉ là một phần nhỏ. Con số này cho thấy EU có thể đã đầu tư nhiều gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần Mỹ vào lĩnh vực lượng tử của Israel.
Sự chênh lệch này làm dấy lên lo ngại tại Israel, nhất là trong bối cảnh quan hệ Israel–EU tiềm ẩn bất ổn sau khi một số nước châu Âu áp đặt hạn chế đối với xuất khẩu vũ khí sang Israel trong năm 2025, và khả năng chính sách “Nước Mỹ trước tiên” có thể ảnh hưởng tới viện trợ của Washington trong tương lai.
Trong bối cảnh đó, bà Hadas Lorber, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Israel, hiện là người đứng đầu chương trình quan hệ Mỹ–Israel tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS), nổi lên như một nhân vật then chốt. Bà đang nỗ lực xây dựng các mạng lưới tài trợ và hợp tác quốc tế cho lĩnh vực lượng tử của Israel.
Tháng 7/2025, INSS tổ chức một hội nghị điện toán lượng tử chưa từng có tiền lệ, quy tụ các quan chức cấp cao của Israel và Mỹ cùng đại diện khu vực học thuật và doanh nghiệp. Mục tiêu là xác định chiến lược dài hạn để Israel không bị tụt lại phía sau.
Theo bà Lorber, Israel đã công bố Sáng kiến Lượng tử Quốc gia từ năm 2018 với ngân sách 1,25 tỷ shekel, tăng lên 1,5 tỷ shekel vào năm 2020 và tiếp tục bổ sung trong những năm sau. Đến năm 2025, số nhóm nghiên cứu học thuật liên quan đến lượng tử đã tăng từ 144 lên 240, còn số công ty trong lĩnh vực này tăng từ 5 lên 20.
Ngoài Mỹ và EU, Israel cũng tìm kiếm hợp tác với các quốc gia khác như Azerbaijan, Kazakhstan, Uzbekistan, cũng như Saudi Arabia và UAE. Trong khi UAE đã có hợp tác công nghệ chặt chẽ với Israel sau Hiệp định Abraham, tiến trình bình thường hóa với Saudi Arabia lại chững lại do xung đột khu vực.
Sự chậm trễ này khiến Israel đối mặt nguy cơ bị gạt ra bên lề. Năm 2025, Israel không được mời tham gia một thỏa thuận nghiên cứu AI giữa Mỹ, Saudi Arabia và UAE – một tín hiệu cảnh báo rằng các nước vùng Vịnh đang nhanh chóng gia tăng ảnh hưởng trong các công nghệ chiến lược thông qua liên minh quốc tế.
Trong khi đó, Mỹ, Qatar và công ty Quantinuum đã công bố liên doanh 1 tỷ USD về công nghệ lượng tử, vượt xa quy mô hợp tác lượng tử Mỹ–Israel hiện nay.
Giới chuyên gia Israel cho rằng cần phân biệt rõ các giai đoạn của cuộc cách mạng lượng tử. Dù Google từng đạt “quyền tối thượng lượng tử” ở mức thử nghiệm từ năm 2019, các ứng dụng thực tiễn mang tính cách mạng vẫn còn ở phía trước.
Những tiến bộ đáng kể đã xuất hiện trong cảm biến lượng tử và truyền thông lượng tử. Trung Quốc đã thiết lập các kết nối lượng tử xuyên lục địa, còn Australia thử nghiệm dẫn đường không cần GPS bằng cảm biến lượng tử. Tuy nhiên, một máy tính lượng tử phổ quát, có khả năng sửa lỗi và ứng dụng rộng rãi, có thể phải chờ thêm 8–10 năm nữa.
Trong thời gian đó, Israel tập trung phát triển mã hóa hậu lượng tử, nhằm bảo vệ hệ thống số trước các mối đe dọa tương lai. Dù chưa ban hành quy định bắt buộc, Israel đang theo sát Mỹ, nơi Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia (NIST) đặt mục tiêu hoàn tất chuyển đổi sang mã hóa hậu lượng tử vào năm 2035.
Vị trí cuối cùng của Israel trong cuộc đua lượng tử toàn cầu vẫn chưa ngã ngũ. Nhưng với nền tảng khoa học mạnh, mạng lưới hợp tác quốc tế đang mở rộng và nhận thức rõ ràng về tính sống còn của công nghệ này, Israel vẫn đang ở tuyến đầu của cuộc cạnh tranh, nơi kết quả sẽ định hình cán cân quyền lực trong nhiều thập niên tới.
