Mười thách thức đối với Liên hợp quốc trong giai đoạn 2021-2022

Các nhà lãnh đạo thế giới tham gia phiên họp cấp cao thường niên của Đại hội đồng LHQ vào tháng 9 có rất nhiều thách thức để thảo luận. Nhiều cuộc trò chuyện tập trung vào biến đổi khí hậu và COVID-19, nhưng sẽ khó có thể bỏ qua một loạt các cuộc khủng hoảng an ninh đã cho thấy những hạn chế về hoạt động và chính trị của LHQ trong năm qua, từ cuộc chiến Nagorno-Karabakh và xung đột ở Ethiopia đến cuộc đảo chính của Myanmar, sự bùng nổ bạo lực giữa Israel và Palestine của May và Taliban tiếp quản Afghanistan.

Khi đối phó với những tình huống này, Hội đồng Bảo an đã tỏ ra không thích rủi ro và thường chia rẽ; Tổng thư ký António Guterres nói chung đã tránh đảm nhận những vị trí táo bạo về mặt chính trị; và các công cụ quản lý xung đột chính của LHQ - chẳng hạn như hòa giải và gìn giữ hòa bình - hầu như không liên quan đến các vấn đề hiện tại.

Thông thường, điều tốt nhất mà LHQ có thể hy vọng đạt được là duy trì viện trợ cứu sinh cho những nhóm dân cư dễ bị tổn thương, giảm thiểu tác động của bạo lực nhưng lại không giải quyết được nguyên nhân của bạo lực.

Tuy nhiên, LHQ vẫn có một vai trò quan trọng.

Các cơ quan cứu trợ của Liên hợp quốc vẫn cần thiết đối với nhiệm vụ giảm thiểu các cuộc xung đột như ở Afghanistan và Ethiopia. Tổ chức này cũng là trung gian hòa giải duy nhất trong các trường hợp từ sự chia cắt kéo dài hàng thập kỷ của Síp đến chiến tranh Yemen.

LHQ thường là tổ chức duy nhất có các cơ chế ứng phó với các tình huống nguy hiểm. Trong những trường hợp như Afghanistan và Ethiopia, nơi chiến tranh có nguy cơ gây ra các cuộc khủng hoảng nhân đạo trong khu vực, các cơ quan của Liên hợp quốc như Chương trình Lương thực Thế giới là cần thiết để quản lý bụi phóng xạ.

Ở những nơi khác, như ở Libya và Yemen, các hòa giải viên của LHQ có vị trí tốt nhất để đảm bảo các thỏa thuận hòa bình bền vững. LHQ từ lâu đã giúp xoa dịu những căng thẳng tái diễn ở những nơi như Síp và Haiti, nơi các động lực chính trị mới có thể gây ra bất ổn. Trong mỗi trường hợp này, Hội đồng Bảo an, Tổng thư ký và các quan chức LHQ trên thực tế có thể thực hiện các bước để bảo vệ dân chúng, xây dựng hòa bình và ngăn chặn các tình huống xấu hơn.

LHQ cũng có phạm vi hoạt động đáng kể khi luận về tương lai của xung đột. Các vấn đề nổi cộm bao gồm: chống lại thông tin sai lệch có thể làm trầm trọng thêm xung đột, giải quyết mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu và bạo lực chính trị, đồng thời giúp giảm thiểu tác động của COVID-19 ở các khu vực dễ biến động.

Tổ chức Khủng hoảng quốc tế ICG chỉ ra 10 lĩnh vực mà Hội đồng Bảo an và Tổng thư ký LHQ có thể đưa ra các sáng kiến ​​để giảm thiểu xung đột.

Trong báo cáo của mình, ICG cũng nhận định danh sách mười thách thức sau này không toàn diện (ví dụ, không bao gồm Myanmar), nhưng nhằm mục đích bao gồm bốn ưu tiên lớn.

Đầu tiên, danh sách làm nổi bật các mối đe dọa xung đột khẩn cấp với những hậu quả nhân đạo lớn tại hai quốc gia Afghanistan và Ethiopia.

Sau đó là hai trường hợp LHQ có thể theo dõi và đưa ra cách tiếp cận hòa giải: Libya và Yemen.

Tiếp theo là ba tình huống mà LHQ nên cảnh giác với việc thay đổi các động lực chính trị và nhân đạo - Haiti, Síp và việc đối xử với các tù nhân do tổ chức Nhà nước Hồi giáo (ISIS) phân tán ở đông bắc Syria.

Cuối cùng của danh sách các thách thức là ba lĩnh vực chuyên đề mà LHQ có thể làm nhiều hơn: đối phó với thông tin sai lệch trong xung đột, an ninh khí hậu, và đem vaccine COVID-19 đến những nơi bị ảnh hưởng bởi xung đột.

Các khuyến nghị ở này có ý nghĩa thực dụng hơn là mang tính tham vọng và kết quả là không chắc chắn. Tuy nhiên, ICG nhận định nếu LHQ muốn duy trì độ tin cậy và phù hợp trong hoạt động, thì đây là những loại khủng hoảng và chủ đề mà tổ chức này không thể bỏ qua. Dù vậy, ngay cả khi các thành viên của LHQ có thể tìm thấy điểm chung về những thách thức được liệt kê ở đây, ngoại giao an ninh đa phương có thể vẫn còn nhiều khó khăn trong năm tới. Căng thẳng địa chính trị làm phức tạp các hoạt động của LHQ sẽ vẫn tiếp diễn và ngay cả khi Mỹ, Trung Quốc và Nga có thể hợp tác trong một số vấn đề, quỹ đạo tổng thể của mối quan hệ của các bên có thể vẫn tiêu cực.