Tái xuất: Tít mù rồi vòng lại
Năm 2012, Chính phủ cũng đã từng thí điểm cho tái xuất thuốc lá nhập lậu song đến năm 2014 chủ trương này đã dừng lại khi có những chứng cứ cho thấy có quá nhiều bất cập trong cả khâu kiểm soát và thực hiện. Việc cho tái xuất thuốc lá đã có dấu hiệu thẩm lậu lại thị trường. Điển hình, tại Quảng Trị lực lượng chức năng đã đánh dấu một lô thuốc lá lậu trước khi cho tái xuất nhưng chỉ một gian ngắn, chính lô thuốc lá ngoại nhập lậu này lại “tái xuất” ngược vào nội địa.
Theo Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, nếu không có sự kiểm soát chặt chẽ việc thẩm lậu, quay vòng là điều khó tránh khỏi. Công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu thuốc lá đã cho thấy chủng loại thuốc lá điếu nhập lậu vào Việt Nam rất đa dạng, nhưng chủ yếu là thuốc lá JET và HERO, chiếm khoảng 80%. Đây là nhãn hiệu chủ yếu được sản xuất tại Indonesia và nhập lậu vào Việt Nam thông qua đường biên giới của nước ta với Lào và Campuchia.
Các sản phẩm này không in cảnh báo sức khỏe, không in nơi sản xuất, không in thời gian sản xuất và không có giấy xác nhận chất lượng của một cơ quan nào. Các loại thuốc lá giá thấp như Golden Deer, Ram, Nelson…cũng tương tự như vậy. Trong khi đó, thuốc lá khi muốn xuất sang nước khác một cách chính thức thì phải in bằng tiếng nước nhập khẩu nên rất khó tìm được thị trường thích hợp. Bên cạnh đó, theo quy định thuốc lá nhập lậu không được tái xuất cho các nước cho chung biên giới, không được tái xuất bằng đường bộ. Việc tái xuất thực hiện qua cửa khẩu quốc tế (các cảng biển quốc tế, như vậy, khi thuốc lá lậu chỉ cần vượt qua phao số 0 lại sẽ tìm đường thẩm lậu vào thị trường nội địa.
Vẫn nên tiêu huỷ thuốc lá lậu
Thực tế, để bảo quản các sản phẩm sau khi tái xuất không quay trở lại Việt Nam, viết tái xuất phải được thực hiện bằng đường biển và phải xuất đến các quốc gia không có đường biên giới với Việt Nam. Tuy nhiên, thống kê của nhà chức trách cho thấy rất ít các công ty thu mua đáp ứng được quy định này. Bên cạnh đó, việc tìm được thị trường tái xuất cũng là vấn đề khó khăn bởi sản phẩm thuốc lá muốn được nhập khẩu chính thức vào các nước phải đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật đối với sản phẩm thuốc lá của nước nhập khẩu. Đây là những nguyên nhân dẫn đến việc tái thẩm lậu thuốc lá đã được đưa đi tái xuất trở lại thị trường trong nước.
 Thuốc lá nhập lậu cần bị tiêu huỷ để tránh thẩm lậu sau tái xuất |
“Hầu hết các sản phẩm thuốc lá tái xuất đều không được tái xuất sang các nước có ghi trong hợp đồng. Như vậy việc tái xuất vừa không đạt được hiệu quả kinh tế vừa không đạt được mục tiêu của việc tái xuất và đa số các tỉnh trọng điểm về buôn lậu thuốc lá đều ủng hộ việc tiếp tục thực hiện tiêu huỷ thuốc lá.” – Thứ trưởng Bộ Y Tế - Phạm Lê Tuấn khẳng định.
Đại diện Bộ Y tế cũng khuyến cáo rằng: Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá mà Việt Nam là thành viên đã quy định rõ “thực hiện tiêu huỷ thuốc lá nhập lậu bị tịch thu” chứ không tái xuất.
Đồng tình quan điểm không tái xuất thuốc lá nhập lậu bị tịch thu, Bộ Tư Pháp cho rằng, việc tái xuất thuốc lá nhập lậu bị tịch thu đòi hỏi phải có số lượng lớn, trong khi có nhưng trường hợp tịch thu thuốc lá nhập lậu với lượng ít, trường hợp này phải cần có nơi cất và bảo quản thuốc lá để đợi khi có đủ số lượng mới thực hiện tái xuất, vậy sẽ phát sinh thêm các chi phí khác để cất giữ và bảo quan thuốc lá nhập lậu bị tịch thu.
Thống kê của Ban Chỉ đạo 389 và Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cũng cho thấy quy định tiêu huỷ thuốc lá nhập lậu đang phát huy hiệu quả, làm giảm thuốc lá nhập lậu 30% so với năm 2014, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá điếu hợp pháp trong nước phục hồi sản xuất. Nộp ngân sách nhà nước tăng hơn 1.000 tỷ đồng (6,2%).
Cụ thể, trong năm đầu tiên (2015) thực hiện tiêu hủy thuốc lá điếu nhập lậu và hỗ trợ kinh phí tiêu hủy, các lực lượng đã bắt giữ được 15.064 vụ, tịch thu 10.754.247 bao, tiêu hủy 10.147.156 bao.
Trước những ý kiến tái xuất thuốc lá nhập lậu, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam vừa có văn bản đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương, Bộ Công an làm việc với Tổng Cục Hải quan và các cơ quan tại những nước mà trước đây các địa phương đã tái xuất thuốc lá lậu sang để kiểm tra thuốc lá lậu có được tái xuất từ Việt Nam sang thị trường đó không. Các công ty nhập khẩu thuốc lá lậu có thực sự tồn tại không, toàn bộ số thuốc lá lậu đó lại tái thẩm lậu vào Việt Nam hay không. Trên cơ sở này, Hiệp hội mong muốn Chính phủ có quyết định đúng đắn để không xảy ra tình trạng thẩm lậu thuốc lá sau khi tái xuất như từng xảy ra giai đoạn 2012-2014.
