Sứ mệnh giữ lửa cho ký ức quốc gia
Nhiều tư liệu gốc về Quốc huy, Quốc kỳ, Quốc ca cùng hàng triệu văn bản khác hiện đang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước. Mỗi tài liệu tại đây không chỉ là một chứng tích của lịch sử, mà còn là một câu chuyện sống động, là hồn cốt của một dân tộc kiên cường, bất khuất, nguồn cảm hứng và bài học sâu sắc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III là nơi lưu giữ những tài liệu lịch sử quan trọng, mang giá trị vĩnh viễn của đất nước. Từ các sắc lệnh của Quốc hội, văn bản của Chính phủ, đến những chỉ đạo, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hay bản phác thảo mẫu Quốc huy, Quốc kỳ, bản nhạc chép tay ca khúc “Tiến quân ca”, mỗi tài liệu đều gợi nhớ lại những ngày đầu lập nước đầy gian khó nhưng rất hào hùng của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. “Các tài liệu được lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III mang ý nghĩa to lớn, đặc biệt là trong giai đoạn đầu dựng nước. Chúng không chỉ là chứng nhân lịch sử, mà còn là nguồn tư liệu khách quan, phản ánh chân thực các sự kiện qua từng thời kỳ”, TS Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III khẳng định.
 |
Bản Tuyên ngôn Độc lập ngày 02/9/1945. |
Việc bảo quản những tài liệu quý báu qua thời gian là một thách thức không nhỏ. Trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt, khi bom đạn trút xuống miền Bắc, nhiều tài liệu đã được sơ tán đến các vùng an toàn để tránh hủy hoại. Những nỗ lực phi thường của các thế hệ cán bộ lưu trữ, bất chấp điều kiện vật chất hạn chế, đã giúp bảo toàn một phần di sản vô giá của dân tộc. Từ những thùng gỗ thô sơ chứa đựng tài liệu, đến những kho lưu trữ được xây dựng kiên cố hơn sau này, mỗi bước đi đều thấm đẫm tâm huyết và trách nhiệm.
Trải qua gần một thế kỷ, dưới sự bảo quản cẩn trọng, các tài liệu này vẫn giữ nguyên giá trị. Các thế hệ cán bộ, nhân viên tại đây đã và đang ngày đêm lặng thầm gìn giữ, nâng niu từng trang sử, từng bản phác thảo, từng bức ảnh... để chúng không bị lãng quên trong dòng chảy khắc nghiệt của thời gian. Đó không chỉ là công việc, mà còn là một sứ mệnh, một sự tri ân sâu sắc với quá khứ, để hiện tại luôn biết ơn và tương lai không bao giờ quên điểm khởi nguồn.
 |
Giới thiệu về Quốc ca Việt Nam. |
 |
Bản nhạc Quốc ca Việt Nam. |
Công tác sưu tầm cũng là một nhiệm vụ trọng tâm của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III. Không chỉ tiếp nhận tài liệu từ các cơ quan nhà nước, Trung tâm còn tích cực, chủ động tìm kiếm, sưu tầm, bổ sung tài liệu từ các cá nhân và gia đình trong nhân dân. TS Trần Việt Hoa chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ lưu giữ những tài liệu do các cơ quan bàn giao mà còn sưu tầm từ cộng đồng. Mỗi tài liệu được đưa về Trung tâm là một câu chuyện, một mảnh ghép góp phần làm nên bức tranh toàn cảnh về lịch sử dân tộc”.
Nhờ những nỗ lực không ngừng, Trung tâm sở hữu những tài liệu độc bản như bản phác thảo Quốc huy của họa sĩ Bùi Trang Chước hay các văn bản gốc về quá trình sáng tác Quốc ca của nhạc sĩ Văn Cao, trở thành nguồn tư liệu vô giá cho các nhà nghiên cứu, nhà báo và công chúng. Điều này cho thấy công tác lưu trữ không phải là một công việc thụ động, mà là một quá trình liên tục, sống động, bám sát từng hơi thở của cuộc sống. Đó là sự tiếp nối và bổ sung không ngừng, để dòng chảy ký ức quốc gia không bao giờ bị đứt đoạn hay thiếu hụt. Mỗi câu chuyện, mỗi kỷ vật của nhân dân khi được lưu giữ tại đây, đều trở thành một phần của tài sản chung của dân tộc, mang trong mình một tiếng nói riêng, một giá trị riêng.
Những tài liệu này mang giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục sâu sắc. Chúng là minh chứng cho tinh thần đoàn kết, ý chí độc lập, tự cường của dân tộc Việt Nam trong những năm tháng đầu tiên sau khi giành độc lập. Hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng hay giai điệu hào hùng của “Tiến quân ca” được thể hiện sống động trong các tư liệu lưu giữ, không chỉ là kỷ vật mà còn là nguồn cảm hứng để thế hệ trẻ tiếp tục phấn đấu, dựng xây đất nước.
 |
 |
 |
Sắc lệnh số 249/SL ngày 30/11/1955 của Chủ tịch nước v/v sửa đổi Quốc kỳ và Quốc ca. |
Hơi thở mới cho di sản lịch sử
Trong bối cảnh kỷ nguyên số bùng nổ, công tác lưu trữ cũng phải đối mặt với những thách thức và cơ hội mới. Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đã và đang tích cực đẩy mạnh công tác số hóa, đặc biệt là các tài liệu quý thuộc giai đoạn đầu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Việc này không chỉ giúp bảo tồn tốt hơn các tài liệu gốc, tránh nguy cơ hư hỏng do tác động của môi trường và thời gian, mà còn mở ra một cánh cửa rộng lớn để công chúng tiếp cận lịch sử một cách dễ dàng và tiện lợi hơn.
TS Trần Việt Hoa cho biết: “Việc số hóa các tài liệu, nhất là những tài liệu quý thuộc giai đoạn đầu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, không chỉ giúp bảo tồn tốt hơn mà còn tạo điều kiện để công chúng, đặc biệt là giới trẻ, dễ dàng khám phá lịch sử dân tộc qua các nền tảng trực tuyến”. Chiến lược đẩy mạnh số hóa tư liệu đã thổi một luồng sinh khí mới vào các tài liệu, giúp chúng "sống" trong thế giới hiện đại. Đây là một bước đi chiến lược, khẳng định vai trò của công nghệ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Công tác số hóa còn tạo cơ hội để Trung tâm kết nối với các tổ chức lưu trữ quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi phương pháp bảo tồn tiên tiến. Các triển lãm trực tuyến và dự án hợp tác nghiên cứu lịch sử đã nâng cao vị thế của Trung tâm trên bản đồ lưu trữ thế giới, đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam - một quốc gia giàu truyền thống lịch sử và văn hóa.
 |
Bản phác thảo mẫu Quốc huy. |
Hơn nữa, các tài liệu lưu trữ đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu, giáo dục và tuyên truyền. Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III nhấn mạnh: “Mỗi văn bản, mỗi hình ảnh lưu trữ là một phần của ký ức dân tộc. Chúng không chỉ phục vụ các nhà nghiên cứu, mà còn là nguồn cảm hứng để thế hệ trẻ tiếp bước cha ông, thực hiện thắng lợi công cuộc phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Từ những bài học lịch sử rút ra qua các tài liệu, thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị của độc lập, tự do và trách nhiệm xây dựng một Việt Nam hùng cường.
Những tài liệu về Quốc kỳ, Quốc ca, Quốc huy, cùng vô số những văn bản khác, tiếp tục kể câu chuyện về một dân tộc kiên cường. Qua những nỗ lực bảo tồn và lan tỏa, di sản lịch sử được thổi hồn, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần để dân tộc Việt Nam vững bước trên hành trình phát triển. Mỗi tài liệu, mỗi câu chuyện từ Trung tâm là một lời nhắc nhở sâu sắc: lịch sử không chỉ là những trang giấy cũ, mà là sức sống mãnh liệt, trường tồn cùng đất nước.
