Lập luận miễn trừ và những vụ kiện dồn dập
Theo Reuters, ngay sau khi chiến thắng trong cuộc bầu cử, các luật sư của ông Trump đã đề nghị một thẩm phán bang Delaware tạm dừng vụ kiện do hai đồng sáng lập công ty mạng xã hội Truth Social đệ trình. Nguyên đơn cáo buộc họ không nhận được khoản thanh toán đã thỏa thuận sau khi giúp xây dựng nền tảng này.
Đội ngũ pháp lý của ông Trump yêu cầu tòa án “công nhận một nguyên tắc miễn trừ tạm thời nhằm bảo vệ chức vụ tổng thống khỏi những xao nhãng, phân tâm và quấy rối từ các vụ kiện dân sự cấp bang”. Lập luận này dựa trên quan điểm rằng tổng thống đương nhiệm cần tập trung vào nhiệm vụ quốc gia, không thể bị cuốn vào tranh chấp dân sự kéo dài.
Tuy nhiên, trước khi thẩm phán đưa ra phán quyết về vấn đề miễn trừ, chính ông Trump lại nộp đơn kiện một tờ báo tại bang Iowa là Des Moines Register. Đây không phải trường hợp duy nhất. Trong thời gian sau đó, ông Trump tiếp tục đệ trình ít nhất năm vụ kiện khác với tư cách cá nhân.
Các vụ kiện này bao gồm cáo buộc phỉ báng nhằm vào nhà xuất bản Penguin Random House và ba tổ chức truyền thông lớn là The New York Times, Wall Street Journal và vụ kiện đáng chú ý nhất là vụ kiện trị giá hàng tỷ USD nhằm vào BBC.
Theo trang BBC, vụ kiện dự kiến được đưa ra xét xử tại Miami vào tháng 2/2027. Tổng thống Mỹ cáo buộc BBC phỉ báng khi chương trình Panorama chỉnh sửa bài phát biểu của ông theo cách khiến ông dường như trực tiếp kích động người ủng hộ tấn công Điện Capitol ngày 6/1/2021. Thẩm phán Florida gần đây đã bác yêu cầu của BBC về việc trì hoãn giai đoạn trao đổi chứng cứ, cho phép tiến trình vụ kiện tiếp tục. BBC cho biết sẽ bảo vệ vụ kiện này và dự kiến nộp đơn đề nghị bác bỏ vào tháng 3/2026, dù trước đó đã xin lỗi về khâu biên tập nhưng từ chối bồi thường và phủ nhận các cáo buộc phỉ báng.
Ông cũng kiện ngân hàng JPMorgan Chase vì cáo buộc đóng tài khoản trái phép, đồng thời kiện Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) với lý do không ngăn chặn việc công khai hồ sơ thuế của ông.
Các tổ chức truyền thông và JPMorgan đều phủ nhận hành vi sai phạm, trong khi IRS chưa đưa ra bình luận chính thức. Vụ kiện tại Delaware cuối cùng bị bác bỏ vào tháng 9, nhưng không dựa trên cơ sở miễn trừ tổng thống.
Đối thủ pháp lý phản công bằng chính lập luận của tổng thống
Một số bên bị ông Trump kiện đã sử dụng chính lập luận miễn trừ của ông để phản biện. Họ cho rằng nếu tổng thống khẳng định mình quá bận để đối mặt với kiện tụng, thì ông cũng không nên chủ động khởi kiện người khác.
Giáo sư luật Richard Primus tại Đại học Michigan ví von lập trường này như việc chơi bóng chày nhưng chỉ mình ông được quyền đánh bóng.
Cuộc tranh luận về quyền miễn trừ tổng thống có nền tảng pháp lý phức tạp. Năm 1997, Tòa án Tối cao Mỹ từng phán quyết rằng tổng thống không được miễn trừ hoàn toàn khỏi các vụ kiện dân sự, trong vụ kiện của Paula Jones chống lại Tổng thống Bill Clinton khi đó. Tuy nhiên, trong một phán quyết riêng năm 2024 liên quan đến ông Trump, tòa án tối cao xác định tổng thống có quyền miễn trừ rộng rãi đối với truy tố hình sự liên quan đến các hành động chính thức khi đương nhiệm, dù phán quyết này không đề cập trực tiếp đến kiện tụng dân sự.
Một ví dụ điển hình về tranh chấp hiện tại là vụ kiện ông Trump đệ trình chống lại nhà thăm dò Ann Selzer và Des Moines Register, liên quan đến một cuộc khảo sát trước bầu cử cho thấy đối thủ Kamala Harris dẫn trước tại Iowa, dù cuối cùng ông Trump giành chiến thắng tại bang này.
Luật sư của các bị đơn cảnh báo rằng nếu ông Trump có thể sử dụng quyền miễn trừ để từ chối hợp tác khi bị kiện, trong khi vẫn yêu cầu tòa án buộc các bên khác cung cấp tài liệu và lời khai, điều này sẽ tạo ra một quy trình pháp lý mang tính một chiều và gây bất lợi cho báo chí.
Một thẩm phán tại Iowa thừa nhận tòa án có giới hạn trong việc buộc tổng thống tuân thủ các mệnh lệnh tư pháp, do các rào cản pháp lý và hiến pháp đặc thù.
Kiện tụng là quyền hiến định
Đội ngũ pháp lý của ông Trump bảo vệ lập trường này, nhấn mạnh rằng quyền miễn trừ là yếu tố thiết yếu của chức vụ tổng thống và được bảo đảm bởi Hiến pháp Mỹ.
Họ cũng khẳng định tổng thống có quyền hiến định vốn có để buộc những người đã bôi nhọ và gây tổn hại cho ông phải chịu trách nhiệm, đồng thời nhấn mạnh rằng việc tuyên thệ nhậm chức không đồng nghĩa với việc từ bỏ quyền này.
Cho đến nay, các tòa án phần lớn đứng về phía ông Trump trong các tranh chấp thủ tục. Một số tòa án đã loại ông khỏi danh sách bị đơn trong các vụ kiện liên quan đến Truth Social, dù không đưa ra phán quyết cụ thể về vấn đề miễn trừ.
Ngoài ra, một tòa phúc thẩm tại Florida cũng bác yêu cầu tạm dừng vụ kiện phỉ báng mà ông Trump khởi kiện Hội đồng Giải Pulitzer. Tòa án cho rằng nếu tổng thống không có thời gian theo đuổi vụ kiện, ông hoàn toàn có thể tự rút đơn, một lựa chọn không có sẵn đối với bị đơn.
Các chuyên gia pháp lý nhận định rằng vị thế tổng thống khiến các vụ kiện do ông Trump khởi xướng mang sức ép lớn đối với bị đơn, đặc biệt là các tổ chức truyền thông. Tuy nhiên, họ cũng cho rằng nếu có yêu cầu pháp lý chính đáng, ông Trump vẫn có thể chờ đến khi kết thúc nhiệm kỳ để theo đuổi các vụ kiện, thay vì tiến hành ngay trong thời gian đương nhiệm.
Cuộc đối đầu pháp lý này đang đặt ra câu hỏi rộng hơn về giới hạn quyền miễn trừ tổng thống và việc sử dụng hệ thống tòa án như một công cụ chính trị, trong bối cảnh ông Trump vừa là nguyên thủ quốc gia, vừa là một bên tích cực tham gia các tranh chấp dân sự.
