Một phân tích hồ sơ của gần 1.000 bệnh nhân ung thư da và phổi đang ở giai đoạn muộn đã cho thấy, những người được tiêm vaccine mRNA trong vòng 100 ngày kể từ khi bắt đầu điều trị bằng thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoint inhibitors) có thời gian sống gần gấp đôi so với nhóm chưa tiêm. Kết quả này sẽ được kiểm chứng thêm trong một thử nghiệm lâm sàng dự kiến khởi động vào cuối năm nay.
“Kết quả thật đáng kinh ngạc”, Giáo sư Elias Sayour, Đại học Florida (Mỹ), chia sẻ. “Chúng tôi tin rằng một ngày nào đó có thể tạo ra loại vaccine mRNA đặc biệt, như một “chìa khóa vạn năng” giúp đánh thức phản ứng miễn dịch ở mọi bệnh nhân ung thư”.
Hiện các chuyên gia vẫn thận trọng trong việc khuyến nghị tiêm vaccine cho bệnh nhân ung thư đang điều trị, do cơ chế miễn dịch phức tạp có thể dẫn đến những phản ứng ngoài ý muốn. “Cần có thêm bằng chứng trước khi đưa ra khuyến nghị lâm sàng”, ông Sayour nói.
Cách cơ thể chống lại ung thư
Hệ miễn dịch của con người thường xuyên tiêu diệt các tế bào ung thư trước khi chúng gây hại. Tuy nhiên, một số khối u có khả năng “ngừng” phản ứng miễn dịch bằng cách kích hoạt các công tắc ức chế trên tế bào T – ví dụ như protein PD-1.
Các loại thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch hoạt động bằng cách ngăn PD-1 hoạt động, giúp tế bào T tiếp tục tấn công khối u. Dù đã được coi là bước tiến đột phá và từng mang về giải Nobel năm 2018, phương pháp này lại không mang lại hiệu quả đối với tất cả bệnh nhân.
Vì thế, giới khoa học đã thử kết hợp thuốc miễn dịch với vaccine kích hoạt hệ miễn dịch, và kết quả đã mang lại một hiệu quả vượt trội. Đáng chú ý, các thử nghiệm gần đây của nhóm Sayour phát hiện rằng ngay cả những vaccine mRNA không được thiết kế riêng cho ung thư vẫn có thể kích hoạt phản ứng mạnh mẽ.
Theo ông Sayour, vaccine mRNA tạo ra “tiếng còi báo động” cho hệ miễn dịch, khiến các tế bào T rời khỏi khối u, di chuyển đến hạch bạch huyết và kích thích các tế bào khác tham gia tấn công.
Kết quả đầy hứa hẹn
Tại Trung tâm Ung thư MD Anderson (Mỹ), trong 884 bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn muộn, những người được tiêm vaccine mRNA trong vòng 100 ngày kể từ khi bắt đầu điều trị sống trung bình 37 tháng - gần gấp đôi so với 20 tháng ở nhóm không tiêm.
Ở nhóm 210 bệnh nhân ung thư hắc tố, nhóm được tiêm sớm đạt thời gian sống trung bình từ 30–40 tháng, trong khi nhóm còn lại chỉ đạt khoảng 27 tháng.
Một số trường hợp còn ghi nhận khối u teo nhỏ sau khi tiêm vaccine COVID-19, dù bệnh nhân không sử dụng thuốc miễn dịch – gợi mở khả năng vaccine mRNA có tác dụng chống ung thư độc lập. Tuy nhiên, giới khoa học cho rằng cần thêm nghiên cứu để xác nhận hiện tượng này.
Dù mang lại nhiều triển vọng, Mỹ gần đây lại cắt giảm mạnh ngân sách nghiên cứu vaccine mRNA, bất chấp tiềm năng to lớn của công nghệ này trong việc điều trị nhiều bệnh lý khác ngoài COVID-19.
