Ẩm thực Việt Nam - Nét tinh tế, bản sắc và sức hút toàn cầu
Nói đến ẩm thực Việt Nam là nói đến hàng trăm món ăn gây ấn tượng với du khách trong và ngoài nước, tiêu biểu như: phở, bún chả (Hà Nội), bún bò Huế, cơm tấm (Thành phố Hồ Chí Minh), bánh xèo, nem rán, bún đậu mắm tôm, canh chua cá lóc (miền Tây)… Mỗi món ăn đều kể một câu chuyện về vùng đất, lịch sử và tư duy của người Việt. Ẩm thực Việt được đánh giá là “ngon và lành”, chú trọng sự cân bằng âm - dương và dinh dưỡng. Những bữa ăn gia đình không chỉ là sinh hoạt thường nhật mà còn là nơi gắn kết, thể hiện tình yêu thương. Vì vậy, ẩm thực trở thành “sứ giả” văn hóa, góp phần quan trọng trong việc thu hút du khách và định vị thương hiệu quốc gia.
Chính vì lẽ đó, những năm gần đây, ẩm thực Việt liên tục được xướng tên tại các giải thưởng uy tín. Giải thưởng Ẩm thực Thế giới (World Culinary Awards) đã vinh danh Việt Nam là “Điểm đến ẩm thực tốt nhất châu Á 2025”; Hà Nội được trao danh hiệu “Thành phố ẩm thực mới nổi tốt nhất châu Á 2025”; trong khi đó, Thành phố Hồ Chí Minh được tạp chí Time Out xếp thứ 4 trong danh sách 20 thành phố có ẩm thực ngon nhất thế giới.
Nhiều người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài cho rằng các món ăn và đồ uống trong nước có giá rẻ hơn đáng kể so với nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước phát triển.
Anh Hoàng Minh - người quê ở Thành phố Hải Phòng, đã sinh sống và làm việc tại Đức hơn 30 năm - chia sẻ: “Dẫu xa quê hương, nhưng tôi và gia đình ở Đức luôn nhớ về các món ăn Việt Nam và thừa nhận rằng món ăn Việt rất ngon mà giá cả phải chăng. Từ bát canh cua, cá kho tương, đĩa bún chả, cốm nếp non mùa thu đến ly cà phê sữa đá vỉa hè đều được chế biến từ nguyên liệu tươi ngon với những cách thức rất riêng. Chính những món ăn ấy khiến tôi, cũng như nhiều người Việt ở nước ngoài, luôn hướng về Tổ quốc và tích cực quảng bá văn hóa, đặc biệt là ẩm thực, đến bạn bè quốc tế”.
Anh Vũ Hoàng Hải, chủ cơ sở thắng cố ngựa tươi tại Sa Pa (Lào Cai), cho rằng anh rất coi trọng ẩm thực vùng cao, trong đó có món thắng cố, và mong muốn truyền tải thông điệp về giá trị của những sản phẩm văn hóa, đặc sản vùng cao được làm từ nguyên liệu tươi, tự nhiên, quy trình chọn lọc kỹ lưỡng, đồng thời thể hiện sự trân trọng đối với sức khỏe người tiêu dùng.
Trong bối cảnh hiện nay, khi các giá trị văn hóa bản địa được đưa ra khỏi không gian truyền thống để giới thiệu rộng rãi hơn, thắng cố cũng bước vào hành trình mới. Món ăn xuất hiện tại các sự kiện văn hóa, lễ hội, không gian du lịch với những điều chỉnh phù hợp với điều kiện vệ sinh và thói quen ẩm thực đương đại.
Theo các nhà nghiên cứu, sự đa dạng vùng miền chính là minh chứng rõ nét cho chiều sâu của ẩm thực Việt Nam. Ở miền Bắc, những món ăn như phở hay bún chả nổi bật với vị thanh nhẹ, nước dùng trong và cách nêm nếm tinh tế, phản ánh lối sống chừng mực, kín đáo của con người nơi đây. Một bát phở Hà Nội, với nước dùng được ninh từ xương trong nhiều giờ, kết hợp cùng bánh phở mềm và thịt bò tươi, không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng văn hóa được thế giới công nhận.
Trái lại, miền Trung mang đến những hương vị đậm đà, cay nồng. Tiêu biểu là bún bò Huế với sắc đỏ hấp dẫn và mùi thơm đặc trưng của sả, mắm ruốc - gợi lên sự mạnh mẽ, chịu thương chịu khó của con người vùng đất này. Trong khi đó, miền Nam chinh phục thực khách bằng sự phong phú và vị ngọt dịu, như cơm tấm với sườn nướng thơm lừng hay canh chua cá lóc thanh mát, phản ánh thiên nhiên trù phú và tính cách phóng khoáng.
Ẩm thực trở thành “đòn bẩy” phát triển du lịch
 |
Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Hoa (Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai), Lào Cai sở hữu nền văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó ẩm thực phong phú và đa dạng là điểm nhấn quan trọng trong phát triển du lịch vùng cao Tây Bắc. Những năm gần đây, công tác bảo tồn và phát huy giá trị ẩm thực truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch luôn được quan tâm, tạo cơ hội để văn hóa ẩm thực lan tỏa mạnh mẽ hơn.
Nhiều món ăn tiêu biểu có thể kể đến như: xôi màu (xôi ngũ sắc) của người Tày, Giáy, Thái, Nùng; khẩu nhục của người Nùng; cơm lam, bánh chưng đen, lạp sườn, thịt lợn cắp nách của người Tày; cá nướng “pa pỉnh tộp”, nộm rau rớn, chẩm chéo của người Thái; rượu cần của người Mường; hay thắng cố ngựa, mèn mén, đậu xị, rượu ngô của người Mông. Tất cả tạo nên dấu ấn riêng cho ẩm thực Lào Cai và góp phần thu hút ngày càng nhiều du khách.
Tại Lào Cai, việc quảng bá ẩm thực gắn với du lịch luôn được chính quyền, các ngành chức năng và người dân quan tâm. Tiêu biểu là Hải Sapa TV (Vũ Hoàng Hải), người đã góp phần quảng bá du lịch Sa Pa và Tây Bắc qua các nền tảng YouTube, TikTok với hàng triệu lượt xem. Thông qua đó, anh giới thiệu văn hóa, ẩm thực đặc sắc và cảnh đẹp bản làng, thu hút đông đảo du khách. Đồng thời, các thực đơn với gần 100 món ăn dân tộc phong phú cũng được giới thiệu rộng rãi, góp phần đưa ẩm thực địa phương đến gần hơn với du khách.
Trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, du lịch ẩm thực được xác định là một dòng sản phẩm quan trọng, góp phần nâng cao lợi thế cạnh tranh và thương hiệu quốc gia. Mỗi địa phương đều có thế mạnh riêng trong khai thác giá trị ẩm thực đặc trưng; tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần có chiến lược và chương trình phát triển rõ ràng, đặc biệt là trong hoạt động quảng bá và kết nối. Từ đó, các địa phương có thể chủ động xây dựng thương hiệu ẩm thực, từng bước nâng tầm giá trị văn hóa trong phát triển du lịch.
Năm 2025, TasteAtlas công bố danh sách “Best Food Cities in the World” với 100 thành phố, trong đó Việt Nam có ba đại diện là Huế, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Ẩm thực Việt được bạn bè quốc tế đánh giá cao nhờ sự đa dạng, phong phú, tươi mới từ nguyên liệu đến cách chế biến. Không chỉ đơn thuần là món ăn, ẩm thực Việt còn chứa đựng bề dày văn hóa và lịch sử được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Ẩm thực Việt đã hiện diện tại nhiều quốc gia, từ những quán nhỏ ở Paris, Tokyo, Thượng Hải đến các chuỗi nhà hàng tại New York. Đối với thực khách quốc tế, ẩm thực Việt không chỉ là trải nghiệm vị giác mà còn là hành trình khám phá văn hóa - nơi mỗi món ăn đều kể một câu chuyện về đất nước và con người Việt Nam.
Để ẩm thực phát triển toàn diện, trở thành động lực thúc đẩy du lịch, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Hiện nay, các ngành chức năng và các tỉnh, thành đang xây dựng chiến lược phát triển ẩm thực gắn với thương hiệu điểm đến; tôn vinh đặc sản vùng miền và chuẩn hóa chất lượng dịch vụ. Đặc biệt, bám sát tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa, coi ẩm thực là một thành tố quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia, vừa bảo tồn bản sắc, vừa thúc đẩy sáng tạo.
