Được cấu trúc theo ba trụ cột Con người, Lịch sử và Văn hóa, ấn phẩm không đề cao tuyến tính như chuỗi mốc thời gian khô cứng mà như một không gian sống động, nơi số phận cá nhân, biến cố chính trị và di sản tinh thần liên tục đối thoại. Ở đó, lịch sử hiện lên với nhiều sắc độ, vừa sáng rõ tư liệu vừa mở ra những khoảng lặng để người đọc tự suy tư.
Phần Con người gây chú ý với các chân dung quen mà lạ. Tả quân Lê Văn Duyệt được nhìn lại qua bản chế phong của vua Duy Tân, một tư liệu Hán Nôm quý hiếm. Phạm Phú Thứ hiện lên như một trí thức lớn của thế kỷ XIX, vừa nhập thế vừa day dứt trước vận nước. Các nhân vật như Trương Tấn Bửu, Nguyễn Huệ, Nguyễn Ánh, Phan Châu Trinh hay những tư liệu xoay quanh Dương Văn Minh không chỉ được kể lại tiểu sử mà được đặt trong bối cảnh lựa chọn lịch sử đầy va đập. Con người trong cuốn sách không phải biểu tượng bất động mà là những cá nhân mang khát vọng, sai lầm và giới hạn rất người.
Sang phần Lịch sử, tinh thần phản biện được đẩy lên rõ nét. Những câu hỏi tưởng như đã có lời giải tiếp tục được đặt lại một cách tỉnh táo. Quốc hiệu Việt Nam xuất hiện từ khi nào? Loạn thập nhị sứ quân nên được hiểu ra sao? Vai trò của các sứ quân trong việc hình thành nhà Đinh có thực sự chỉ là hỗn loạn? Các kế hoạch cầu viện ngoại bang của Nguyễn Ánh cần được nhìn nhận thế nào trong bối cảnh thời đại? Các bài viết không né tranh luận mà chủ động đối diện, giữ một nguyên tắc nhất quán là lịch sử cần được đọc bằng sự công bằng và minh triết, tránh cả tôn vinh lẫn phủ định cực đoan.
 |
Cuốn sách được Omega phát hành trước thềm xuân Nhâm Ngọ |
Văn hóa, phần trầm tích mềm nhưng bền của dân tộc, được trình bày qua những chủ đề giàu sức gợi. Đó là Tết giữa năm, phép làm lịch của người Việt, tập tục Đoan Ngọ, những luận giải cổ sử về lịch kiến Tý kiến Dần. Đó là tranh gương cung đình triều Nguyễn, văn học và truyền đạo qua chữ Nôm thế kỷ XVII, các dòng gốm, nghi lễ và phong tục dân gian.
Từng mảnh ghép cho thấy vì sao những thực hành như uống rượu nếp, hái lá thuốc, treo ngải trước cửa nhà hay lưu giữ sắc phong, văn bản Nôm cổ lại đóng vai trò then chốt trong việc duy trì tính liên tục của đời sống Việt.
Một điểm đáng chú ý là toàn bộ nội dung sách được tuyển chọn từ các bài viết đăng trên Tạp chí Xưa và Nay trong năm 2025. Điều này bảo đảm độ tin cậy tư liệu và giữ trọn tinh thần học thuật vốn là dấu ấn của tạp chí. Việc hệ thống hóa các nghiên cứu trong một ấn phẩm Tết không chỉ tạo nên một bức tranh tổng quan về những vấn đề lịch sử văn hóa trọng yếu mà còn phản ánh nhịp vận động của giới nghiên cứu trong suốt một năm.
Nhờ sự cân bằng giữa chiều sâu học thuật và lối trình bày dễ tiếp cận, Khi én đưa thoi phù hợp để đọc chậm trong những ngày đầu xuân và cũng đủ độ dày để đồng hành lâu dài. Cuốn sách gợi nhắc rằng con người, lịch sử và văn hóa không tồn tại tách rời mà luôn đan xen, như nhịp thoi đưa bền bỉ của ký ức Việt qua thời gian.
Thuộc Tủ sách hợp tác giữa Omega Plus và Tạp chí Xưa và Nay, ấn phẩm là món quà dành cho những độc giả quan tâm đến lịch sử văn hóa Việt Nam nói chung và triều Nguyễn nói riêng, cũng là lời nhắc nhẹ rằng đọc lịch sử, suy cho cùng, là một cách hiểu sâu hơn về hiện tại và chính mình.
