Tuy nhiên, trong khoảng 147.000 học sinh lớp 9 xét tốt nghiệp năm nay, chỉ có khoảng 130.000 em đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập. Điều đó đồng nghĩa với việc khoảng 17.000 học sinh đã chủ động lựa chọn hướng đi khác như: học nghề, học trường tư thục hoặc giáo dục thường xuyên. Thực tế này cho thấy, nhận thức của một bộ phận phụ huynh, học sinh đang dần thay đổi, khi trường công lập không còn là con đường duy nhất dẫn tới tương lai.
Chọn hướng đi phù hợp
Khi kỳ tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 ngày càng đến gần, nhiều học sinh lớp 9 đã đăng ký dự tuyển đang ngày đêm tăng tốc ôn luyện để thi vào trường trung học phổ thông công lập. Tuy nhiên, trước áp lực cạnh tranh lớn, nhiều giáo viên, phụ huynh cho rằng, việc lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực, sở trường của học sinh đang trở thành ưu tiên được cân nhắc nhiều hơn. Thay vì đặt nặng tâm lý phải vào bằng được trường công lập, không ít gia đình đã chủ động tìm hiểu các mô hình giáo dục nghề nghiệp, trường tư thục hoặc giáo dục thường xuyên để giảm áp lực thi cử cho con. Theo các nhà trường, sự thay đổi này không chỉ giúp học sinh có thêm cơ hội phát triển theo năng lực cá nhân mà còn góp phần tạo tâm lý nhẹ nhàng, thực chất hơn trong mùa tuyển sinh vào lớp 10.
Chị Nguyễn Mai Anh (phường Định Công, Hà Nội) cho biết, cách đây 2 năm, khi con gái lớn thi vào lớp 10, do khá tin tưởng vào năng lực học tập của con nên gia đình chị không đăng ký thêm trường tư thục hay trường nghề nào để dự phòng. Tuy nhiên, đến khi công bố điểm chuẩn, con chị thiếu 0,5 điểm để vào trường công lập khiến cả gia đình rơi vào tâm lý lo lắng, vội vàng tìm phương án khác.
“May mắn sau đó trường hạ điểm chuẩn và cháu đỗ vào trường công lập. Nhưng từ trải nghiệm đó, gia đình tôi rút ra nhiều kinh nghiệm cho con thứ hai năm nay. Ngoài nguyện vọng vào trường công lập, tôi đã chủ động nộp hồ sơ cho con vào một trường tư thục và một trường nghề để có thêm lựa chọn. Nếu không đỗ công lập thì đây cũng đều là những môi trường học tập phù hợp, giúp con tránh áp lực và gia đình cũng bớt hoang mang hơn”, chị Nguyễn Mai Anh chia sẻ.
Không chỉ là dự phòng, nhiều phụ huynh đã cởi mở hơn với các mô hình giáo dục ngoài công lập, đặc biệt là những chương trình đào tạo gắn với kỹ năng, ngoại ngữ và định hướng nghề nghiệp sớm, phù hợp năng lực, tính cách của học sinh và định hướng của gia đình.
Từ góc nhìn của phụ huynh, nhà giáo Đỗ Thu Hà, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Giáp Bát (phường Tương Mai, Hà Nội) cho rằng, việc nhiều gia đình chủ động chuẩn bị thêm các phương án học tập cho con là suy nghĩ phù hợp với sự thay đổi trong nhu cầu nhân lực của xã hội hiện nay. Theo bà, quan niệm về thành công cũng cần dần thay đổi theo hướng thực chất hơn, không chỉ dựa vào bằng cấp hay việc phải vào bằng được trường công lập mà quan trọng là học sinh được học tập đúng năng lực, sở trường và có cơ hội phát triển nghề nghiệp phù hợp trong tương lai.
“Nếu không đỗ công lập, các em vẫn còn rất nhiều lựa chọn khác như, trường tư, học nghề, hệ giáo dục thường xuyên hoặc các chương trình đào tạo kỹ năng. Kỳ thi lớp 10 chỉ là một cột mốc chứ không quyết định toàn bộ tương lai”, nhà giáo Thu Hà nói.
Phân luồng - lựa chọn thực tế
 |
| Đào tạo nghề sửa xe tại trường Trung cấp nghề giao thông công chính Hà Nội. Ảnh: XM |
Mặc dù Hà Nội đã triển khai nhiều đổi mới trong công tác tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 như đăng ký nguyện vọng trực tuyến, mở rộng điều kiện đăng ký nguyện vọng hay bổ sung thêm trường học mới, song áp lực của kỳ thi vẫn chưa giảm đáng kể. Trong khi đó, công tác phân luồng sau trung học cơ sở dù được quan tâm thúc đẩy nhiều năm qua nhưng hiệu quả thực tế vẫn chưa như kỳ vọng, chưa tạo được sự yên tâm và niềm tin rộng rãi trong phụ huynh, học sinh.
Bên cạnh đó, việc tiếp cận thông tin về giáo dục nghề nghiệp của nhiều gia đình còn hạn chế. Tâm lý “phải vào trường công lập”, “ngại học nghề” vẫn khá phổ biến, khiến nhiều học sinh chưa mạnh dạn lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực và sở trường của mình. Đây cũng là nguyên nhân khiến hệ thống giáo dục nghề nghiệp chưa phát huy hết vai trò trong công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở.
Ông Phạm Quang Vinh, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Nghề Cơ khí 1 Hà Nội (xã Thư Lâm, Hà Nội) cho rằng: “Hiện nay xu hướng phân luồng đang có chiều hướng tích cực và phù hợp với sự phát triển chung của thế giới. Chúng ta cần triển khai việc này theo tiêu chí sát với thị trường lao động. Bên cạnh đó, các trường nghề cần chủ động “tiến đến” với các nhà trường phổ thông để giới thiệu hoạt động, chương trình đào tạo, dịch vụ mà nhà trường có thể cung cấp, giúp phụ huynh và học sinh nhận thấy những lợi ích của việc phân luồng”.
Để giải quyết căn cơ vấn đề này, bên cạnh việc tiếp tục mở rộng quy mô giáo dục trung học phổ thông công lập theo hướng hợp lý, gắn với quy hoạch dân cư và nhu cầu thực tế, một giải pháp quan trọng khác cần được đẩy mạnh là phân luồng sau trung học cơ sở theo hướng thực chất.
“Việc tuyên truyền là cần thiết song các trường cần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, mở rộng cơ hội việc làm để phụ huynh, học sinh thấy rõ giá trị của con đường học nghề. Khi các lựa chọn ngoài công lập và giáo dục nghề nghiệp trở nên hấp dẫn, áp lực dồn vào kỳ thi lớp 10 công lập sẽ giảm dần”, ông Quang Vinh chia sẻ.
Để việc phân luồng được hiệu quả, nhiều chuyên gia cho rằng, công tác hướng nghiệp cần được triển khai sớm, bài bản ngay từ cấp trung học cơ sở, giúp phụ huynh và học sinh hiểu rõ năng lực, sở thích của bản thân để có lựa chọn phù hợp, thay vì chạy theo “đám đông” hoặc quan điểm “phải vào trường công mới thành công”. Gia đình và nhà trường cũng cần thay đổi cách tiếp cận, giảm áp lực thành tích, đồng hành cùng học sinh trên cơ sở tôn trọng sự khác biệt.
