Những cung bậc ký ức
Ý tưởng cho triển lãm "Chiến tranh & Hòa bình" bắt nguồn từ một chuyến khảo sát tại kho hiện vật dưới hầm Bảo tàng Hà Nội. Giữa hàng loạt di sản văn hóa, những mảnh xác máy bay và vỏ bom được thu gom từ giai đoạn 1951-1972 đã ngay lập tức thu hút sự chú ý của các nghệ sĩ, trở thành chất liệu chính cho không gian sắp đặt này.
Sự thô ráp của kim loại chiến tranh được đặt trong mối tương quan với các khối hình cầu phủ sơn mài và những dải lụa mềm mại, giàu sắc độ. Vẻ tương phản này tạo nên một trạng thái chuyển động liên tục của ký ức, khiến các tác phẩm không còn nằm im trong kho lưu trữ mà bước vào không gian mở, mỗi cá nhân có thể tự xác lập khoảng cách, suy tư và đối thoại với lịch sử.
Một điểm nhấn đặc biệt là sự cộng hưởng với tác phẩm phù điêu của họa sĩ Nguyễn Hải, khắc họa phi công John McCain sau khi máy bay của ông bị bắn rơi vào ngày 26/10/1967 tại hồ Trúc Bạch. Tác phẩm này trở thành biểu tượng mạnh mẽ cho việc khép lại quá khứ, hướng tới đối thoại và hòa giải.
 |
Không gian triển lãm tại Bảo tàng Hà Nội. Ảnh: BTC |
Trong bối cảnh thế giới hiện nay với nhiều biến động khó lường và xung đột vẫn tiếp diễn, thông điệp của triển lãm trở nên vô cùng thời sự. Nghệ sĩ Thu Trần chia sẻ: "Chiến tranh không chỉ thuộc về quá khứ mà vẫn là câu chuyện của hiện tại. Việc nhìn lại nó là cách để chúng ta thấu cảm và giữ gìn giá trị của hòa bình".
Nếu những mảnh xác máy bay gợi nhắc về sự khốc liệt của chiến tranh, thì chất liệu lụa được chọn làm cầu nối nghệ thuật lại mang ý nghĩa về sự gắn kết dân tộc và giao thoa văn hóa. Qua không gian trưng bày tại bảo tàng, nghệ sĩ Thu Trần gửi gắm thông điệp đến thế hệ trẻ rằng tinh thần đoàn kết không chỉ là một khẩu hiệu, mà cần được học hỏi thông qua tri thức về văn hóa và lịch sử của cha ông.
Bước chuyển về tư duy tiếp cận của Bảo tàng Hà Nội
Triển lãm này đánh dấu bước chuyển mình trong cách tiếp cận trưng bày của Bảo tàng Hà Nội. Thay vì đóng khung hiện vật một cách đơn điệu sau tủ kính, bảo tàng đang nỗ lực xóa bỏ ranh giới giữa quá khứ và hiện tại, đưa di sản ra khỏi kho lưu trữ để được đánh thức bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.
Qua bàn tay của các nghệ sĩ, những mảnh xác máy bay từng là dấu tích chiến tranh nay trở thành chất liệu đối thoại, giúp công chúng suy ngẫm về hiện tại và trách nhiệm với tương lai. Việc dám thay đổi, mạnh dạn cải thiện cách thức trưng bày và ứng dụng các chiến lược truyền thông sáng tạo là bước tiến quan trọng để bảo tàng thực hiện sứ mệnh phát huy di sản dân tộc. Đây là cách biến bảo tàng thành điểm đến văn hóa hấp dẫn, nơi di sản không chỉ được bảo tồn mà còn thực sự sống động trong đời sống hiện đại.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long nhấn mạnh, Trưng bày được hình thành sau quá trình nghiên cứu nghiêm túc về chất liệu, lựa chọn không gian và đề xuất giải pháp sắp đặt gắn kết với khu vực trưng bày ngoài trời của Bảo tàng Hà Nội của nhóm nghệ sĩ Thu Trần và Tây Phong. Đây là một trong nhiều hoạt động thuộc chuỗi sự kiện Lễ hội Thiết kế sáng tạo năm 2026 được phát động từ đầu năm, đồng thời đánh dấu việc bảo tàng mở cửa trở lại sau thời gian chỉnh lý, hoàn thiện nội dung và nâng cấp không gian trưng bày.
 |
Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long phát biểu tại lễ khai mạc. Ảnh: Sở VH&TT Hà Nội |
Theo ông, những sự kiện như triển lãm lần này không chỉ tạo điều kiện để nghệ sĩ hiện thực hóa ý tưởng mà còn góp phần làm phong phú diện mạo không gian trưng bày ngoài trời. Thời gian tới, Sở Văn hóa và Thể thao sẽ tiếp tục nghiên cứu các giải pháp nhằm phát huy hiệu quả giá trị của Bảo tàng Hà Nội, hướng tới mục tiêu xây dựng nơi đây trở thành điểm đến, không gian văn hóa sáng tạo tiêu biểu của Thủ đô.
Tại buổi khai mạc, không gian nghệ thuật càng thăng hoa với phần trình diễn của nghệ sĩ piano Iulian Ochescu người Rumani. Thông qua những giai điệu đan xen giữa âm hưởng dân gian hào hùng và tiết tấu hiện đại, nam nghệ sĩ bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc của mình về lịch sử, con người và tinh thần Việt Nam, tạo nên bầu không khí vừa bi tráng, vừa chan chứa hy vọng cho tương lai.
