Điểm độc đáo của Đôi mắt của Mona không chỉ nằm ở cốt truyện xúc động về một cô bé đứng trước nguy cơ mất thị lực, mà còn ở cấu trúc đặc biệt: 52 chương, tương ứng với 52 tuần trong năm, là hành trình khám phá nghệ thuật của Mona dưới sự dẫn dắt của người ông. Mỗi chương là một chuyến tham quan bảo tàng, một khoảnh khắc đối thoại giữa cái nhìn và cảm nhận, giữa con người và nghệ thuật.
Tác giả Schlesser, với nền tảng là Giám đốc Quỹ Hartung-Bergman, đã khéo léo lồng ghép kiến thức hội họa vào cốt truyện một cách mềm mại, biến mỗi tác phẩm nghệ thuật trong sách thành “cánh cửa” mở ra chiều sâu triết lý. Bằng sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn chương và hội họa, ông giúp người đọc cảm nhận vẻ đẹp không chỉ bằng mắt mà còn bằng trí tưởng tượng, bằng trái tim.
Nhằm giới thiệu rộng rãi bản dịch tiếng Việt đến độc giả, Nhã Nam phối hợp cùng Viện Pháp tại Hà Nội tổ chức sự kiện ra mắt Đôi mắt của Mona. Buổi tọa đàm có sự tham dự của hai diễn giả – họa sĩ, giảng viên nghệ thuật thị giác Nguyễn Thế Sơn và dịch giả Phạm Minh Quân – những người có tiếng nói chuyên môn và cảm nhận sâu sắc về sự giao thoa giữa nghệ thuật thị giác và văn học.
Chia sẻ về cuốn sách, họa sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn cho biết ông đánh giá cao cách tác giả Thomas dẫn dắt câu chuyện thông qua nhân vật người ông, một hình ảnh ẩn dụ cho chính tác giả, với lối kể chuyện gần gũi nhưng đầy chiều sâu.
"Trong quá trình đọc, tôi không ngừng liên tưởng đến công việc giám tuyển nghệ thuật của mình. Việc lựa chọn 52 tác phẩm cho 52 tuần trong sách rất giống với quy trình lựa chọn và sắp đặt tác phẩm tại các bảo tàng lớn như Pompidou, Louvre hay Orsay, nơi mà giám tuyển đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc dẫn dắt trải nghiệm của người xem", họa sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn cho biết.
Theo đó, họa sĩ Nguyễn Thế Sơn từng có cơ hội đến thăm những bảo tàng nói trên và cảm nhận rõ sự khác biệt khi đối diện trực tiếp với tác phẩm gốc – một trải nghiệm không gì thay thế được so với việc xem qua sách hay màn hình. Tuy nhiên, khi quay lại thực tế ở Việt Nam, ông rằng nhận thức về vai trò của giám tuyển và bảo tàng nghệ thuật vẫn còn rất hạn chế. Người Việt dường như chưa có nhiều thiết chế thực sự chuyên nghiệp, trong khi ở các nước, bảo tàng là không gian giáo dục nghệ thuật công chúng rất hiệu quả.
"Bởi vậy, cuốn sách Đôi mắt của Mona không chỉ dành cho người chuyên môn mà còn là một cánh cửa mở ra thế giới nghệ thuật cho bất kỳ ai muốn bắt đầu hành trình khám phá. Tôi hy vọng, trong tương lai, chúng ta sẽ có thêm nhiều không gian nghệ thuật công cộng, nhiều tác phẩm lớn và các bảo tàng nghệ thuật hiện đại để công chúng Việt Nam có thể tiếp cận và trải nghiệm nghệ thuật ngay tại chính quê hương mình, chứ không phải đợi đến khi đi nước ngoài mới có cơ hội", ông Sơn nhận định.
 |
Họa sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn và dịch giả Phạm Minh Quân tại sự kiện |
Với góc nhìn cá nhân, dịch giả Phạm Minh Quân cho biết Đôi mắt của Mona không chỉ mang lại chiều sâu của nghệ thuật, mà còn nhận ra tiềm năng của loại hình này trong việc nuôi dưỡng đời sống tinh thần của con người.
Dịch giả Minh Quân đặc biệt đánh giá cao cách tiếp cận đa chiều mà cuốn sách truyền tải. Qua hành trình của cô bé Mona và ông của mình, độc giả không bị ép buộc tiếp nhận nghệ thuật theo một cách hiểu duy nhất. Thay vào đó, họ được dẫn dắt để tự khám phá, cảm nhận và lý giải các tác phẩm theo thế giới quan và trải nghiệm cá nhân của mình. Đây là một phương pháp giáo dục nghệ thuật hiện đại, tôn trọng cảm xúc và sự đa dạng trong tiếp cận văn hóa.
Là một sử gia nghệ thuật, Thomas đã thể hiện vốn kiến thức chuyên sâu của mình một cách mạch lạc và tinh tế. Chỉ riêng bìa sách cũng đã đủ để truyền tải một lớp ý nghĩa biểu tượng – với những đường nét gợi nhớ đến Van Gogh và hình ảnh cô bé mất thị lực đang chiêm nghiệm nghệ thuật như một cách kết nối với thế giới.
Cuốn sách còn khéo léo lồng ghép hai tuyến truyện song song: một bên là hành trình khám phá nghệ thuật trong bảo tàng, và một bên là hành trình phát triển nhân cách trong đời sống thường nhật. Qua đó, nghệ thuật không chỉ xuất hiện như một đối tượng thưởng thức, mà còn như một liệu pháp tinh thần, một người bạn đồng hành trong quá trình trưởng thành của Mona.
Tác phẩm cũng giới thiệu những giai đoạn quan trọng của lịch sử nghệ thuật – từ Phục Hưng, Baroque, Tân cổ điển đến Ấn tượng – đồng thời đặt nghệ thuật vào trong bối cảnh văn hóa, xã hội và chính trị. Đặc biệt, việc đưa nhiếp ảnh vào như một loại hình nghệ thuật ngang hàng với hội họa truyền thống là một thông điệp tiến bộ và giàu tính khơi mở.
Quan trọng hơn cả, cuốn sách là lời nhắc nhở về vai trò thiết yếu của giáo dục nghệ thuật, không chỉ để làm đẹp cuộc sống, mà để hình thành tư duy đa chiều, nhân văn và vị tha. Nó cho phép người đọc sẵn sàng đón nhận cả những tác phẩm gây tranh luận, để tìm hiểu những thông điệp sâu sắc ẩn sau hình thức.
"Và tôi mong rằng trong tương lai, nghệ thuật, đặc biệt là nhiếp ảnh và các thiết chế bảo tàng, sẽ được đầu tư đúng mức tại Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở các triển lãm tạm thời, nghệ thuật cần trở thành một phần sống động của đời sống đô thị và văn hóa đại chúng. Cuốn sách này, với tôi, là một viên gạch nhỏ nhưng đầy ý nghĩa để xây dựng hành trình đó”, dịch giả Phạm Minh Quân nói.
 |
Một số tác phẩm hội họa kinh điển được nhắc tới trong cuốn sách |
Có thể thấy, Đôi mắt của Mona không chỉ là bản giao hưởng về nghệ thuật thị giác mà còn là biểu tượng sâu sắc cho khả năng vượt qua nghịch cảnh. Câu chuyện giữa Mona và người ông là minh chứng cảm động cho sự kết nối giữa các thế hệ, cho cách nghệ thuật trở thành di sản sống động được truyền từ đời này sang đời khác.
Điều đặc biệt, cuốn sách được phát hành đồng thời với phiên bản chữ nổi Braille – một thông điệp đầy nhân văn, cho thấy việc “nhìn thấy” không chỉ là một chức năng thể chất mà còn là hành trình cảm nhận bằng tâm hồn. Với phiên bản này, người khiếm thị cũng có thể cùng đồng hành với Mona qua từng trang sách, từng tác phẩm nghệ thuật.
Một điểm đáng chú ý khác là cuốn sách được xuất bản dưới định dạng bìa flexibinding – kết hợp tinh tế giữa sự chắc chắn của bìa cứng và sự linh hoạt của bìa mềm. Đây là lần trở lại đáng chú ý của công nghệ in ấn từng được Nhã Nam thử nghiệm cách đây hơn 10 năm, giúp mang lại trải nghiệm cầm đọc thoải mái, sang trọng và bền bỉ, rất phù hợp với những tác phẩm có chiều sâu như Đôi mắt của Mona.
Từng được ví như “Thế giới của Sophie” trong lĩnh vực nghệ thuật, Đôi mắt của Mona không đơn thuần là một tiểu thuyết, mà là hành trình khai mở nhận thức – nơi mỗi bức tranh trở thành phương tiện để suy ngẫm về cuộc sống, và mỗi chương sách là một lời thì thầm về vẻ đẹp mong manh nhưng bất diệt của ánh nhìn.
