Khơi dậy tương lai văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Phát biểu khai mạc, bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng, cho biết suốt gần 70 năm hình thành và phát triển, văn học thiếu nhi luôn là mảng trọng tâm được nhà xuất bản đặc biệt quan tâm và nuôi dưỡng. Lĩnh vực này rất cần những tiếng nói mới mẻ, phù hợp với tâm tư, suy nghĩ và khát vọng của trẻ em trong thời đại hôm nay.

Qua tọa đàm, Nhà xuất bản Kim Đồng mong muốn tạo không gian đối thoại cởi mở giữa chuyên gia, tác giả trẻ và bạn đọc, từ đó góp phần khơi dậy những sáng tác hấp dẫn, giàu giá trị nhân văn và dễ dàng chạm đến trái tim các em nhỏ.

Tham dự sự kiện có Nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng, TS. Nguyễn Thị Năm Hoàng, Phó Trưởng Khoa Văn học, TS. Trịnh Đặng Nguyên Hương thuộc Viện Văn học (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), cùng các tác giả trẻ từng đoạt giải Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất (2023-2025): Nguyễn Hoàng Diệu Thủy, Phạm Thu Hà, Cao Nguyệt Nguyên, Giáp Thị Thùy Dương.

Các tác phẩm đoạt Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất. Ảnh: Nguyệt Linh

Qua các số liệu thống kê, có thể thấy dư địa phát triển văn học thiếu nhi tại Việt Nam hiện nay vẫn còn rất lớn. Những thay đổi nhanh chóng của đời sống xã hội, nhu cầu đọc ngày càng đa dạng của độc giả trẻ cùng khát vọng tìm kiếm những giá trị nhân văn mới đang mở ra nhiều cơ hội cho người viết.

Tuy nhiên, các tác giả viết cho thiếu nhi đang đảm nhận sứ mệnh quan trọng khi không chỉ kể những câu chuyện hay mà còn góp phần bồi đắp tâm hồn, hình thành nhân cách và gìn giữ những giá trị tốt đẹp cho thế hệ tương lai. Bên cạnh đó, cũng tồn tại nhu cầu cấp thiết về những tác phẩm thực sự thấu hiểu tâm lý và nhịp sống của trẻ em đương đại.

Từ góc độ nghiên cứu, TS. Trịnh Đặng Nguyên Hương nhận định văn học thiếu nhi đương đại đang chứng kiến nhiều chuyển biến tích cực về đề tài, hình thức thể hiện lẫn chiều sâu cảm xúc. Dù xã hội không ngừng thay đổi, lĩnh vực này vẫn giữ vững những giá trị cốt lõi như sự hồn nhiên, niềm tin và khả năng chữa lành tinh thần.

“Văn học thiếu nhi không chỉ dành riêng cho trẻ em mà còn mở ra không gian đồng cảm cho cả người lớn, giúp mỗi độc giả tìm lại những rung động nguyên sơ và niềm hạnh phúc giản dị của tuổi thơ”, bà Trịnh Đặng Nguyên Hương nói.

Sự đổi mới của văn học thiếu nhi hôm nay không nằm ở việc chạy theo xu hướng nhất thời, mà ở khả năng đối thoại chân thành với tâm hồn trẻ thơ bằng tinh thần hiện đại, vẫn giữ được sự trong trẻo và nhân ái vốn có.

Thế giới tuổi thơ và bài toán AI

Ở góc độ người trực tiếp cầm bút, các tác giả trẻ tham gia tọa đàm cho rằng sáng tác văn học thiếu nhi đòi hỏi sự quan sát tinh tế cùng khả năng tiếp cận gần gũi với đời sống và tâm lý trẻ em đương đại. Những trang viết không chỉ dành riêng cho lứa tuổi nhỏ mà còn trở thành cầu nối giữa các thế hệ, góp phần nuôi dưỡng lòng nhân ái, sự tử tế và khả năng cảm nhận cái đẹp trong cuộc sống.

Nhà văn, biên tập viên Nguyễn Hoàng Diệu Thủy chia sẻ chị may mắn được nhiều nhà văn trong và ngoài nước ảnh hưởng sâu sắc đến cách viết. Từ nhỏ chị đã là một người đọc không ngừng, sau này trực tiếp làm biên tập, dịch thuật và hỗ trợ cho nhiều tác phẩm ra đời. Chính hành trình “nạp đầy" ấy khiến những câu chuyện bên trong thôi thúc chị phải kể ra, và “một khi đã kể thì không gì cản nổi”.

Nữ nhà văn cũng đặc biệt bày tỏ lòng biết ơn những đứa trẻ trong gia đình mình. Chính các con đã giúp chị sống lại và khám phá trở lại thế giới tuổi thơ, một thế giới tươi vui, sống động với logic riêng biệt. Chỉ khi nhìn qua lăng kính của trẻ em, chị mới nhận ra mình đã “lớn”, thấy rõ sự kỳ diệu của thế giới ấy và nhận ra có rất nhiều điều đáng kể.

Phần chia sẻ của các tác giả tại tọa đám. Ảnh: Nguyệt Linh

Cùng chia sẻ về cách tiếp cận sáng tác, nhà văn Phạm Thu Hà cho biết mỗi tác giả đều có “công thức” riêng để xây dựng câu chuyện. Với chị, điều quan trọng nhất chính là tính độc đáo của từng cuốn sách. Khi viết tác phẩm dự thi, dẫn dắt Phạm Thu Hà không phải là kỹ thuật phức tạp mà là cảm xúc: được kể một câu chuyện từ góc nhìn của thiếu nhi. Qua đó, các em có thể học được tình yêu thương và nhiều giá trị nhân văn khác.

Khi nói về thách thức từ khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo, nhà văn Nguyễn Hoàng Diệu Thủy khẳng định: “Việc cầm bút và biến những hình ảnh sống động trong đầu thành trang giấy mang lại cho người viết niềm hạnh phúc rất riêng”. Theo chị, câu chuyện với AI chính là việc chúng ta có muốn chia sẻ niềm hạnh phúc ấy với AI hay không – đó là lựa chọn của mỗi người.