 |
PGS.TS Phạm Ngọc Trung - chuyên gia văn hoá, nguyên Trưởng khoa Văn hoá phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định rằng người trẻ giữ vai trò then chốt trong việc gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. |
PV: Theo ông, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ hiện nay, người trẻ có vai trò như thế nào trong việc giữ gìn và lan tỏa các giá trị di sản văn hóa phi vật thể?
PGS.TS Phạm Ngọc Trung: Văn hóa là một dòng chảy liên tục của thời gian và không gian, vậy nên giữa thế hệ trước và thế hệ sau luôn luôn có sự tiếp nối và phát triển. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa và các ngành khoa học công nghệ phát triển như hiện nay, thế hệ trẻ càng có một vai trò đặc biệt quan trọng. Vì chính các bạn trẻ là những người làm chủ công nghệ. Đồng thời, thế hệ trẻ được đào tạo bài bản, có hệ thống để tiếp nối thế hệ cha anh một cách có cơ sở khoa học và chí hướng rõ ràng. Với sự hỗ trợ của công nghệ, sự tiếp nối và duy trì phát triển những giá trị văn hóa dân tộc càng được triển khai chất lượng hơn.
PV: Có ý kiến cho rằng giới trẻ ngày nay đang dành nhiều sự quan tâm hơn cho các sản phẩm văn hóa hiện đại, trong khi khoảng cách với các giá trị truyền thống có xu hướng ngày càng lớn. Ông lý giải như thế nào về vấn đề này?
PGS.TS Phạm Ngọc Trung: Nhiều bạn trẻ hứng thú với những nét văn hoá mới mẻ của nước ngoài, điều đó cũng rất tốt. Bởi vì trên cơ sở họ đã được học tập, hiểu biết và thấm đẫm bản sắc văn hóa dân tộc của nước nhà, rồi họ lại tiếp thu thêm những giá trị tinh hoa của thế giới, khiến sự hiểu biết của các bạn trẻ càng rộng rãi và sâu sắc hơn. Đồng thời, người trẻ có thêm tư liệu và cảm xúc để lựa chọn, sáng tạo và phát triển văn hóa Việt Nam. Từ đó, những giá trị văn hoá của chúng ta được lan tỏa ra thế giới. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một bộ phận sính ngoại, dường như quên đi bản sắc văn hóa dân tộc, mà chỉ hướng tới, thậm chí còn tôn thờ văn hóa ngoại lai.
PV: Trên thực tế, chúng ta đang chứng kiến nhiều người trẻ chủ động tìm hiểu, sáng tạo nội dung trên các nền tảng số để quảng bá các di sản văn hóa phi vật thể. Ông đánh giá như thế nào về xu hướng này?
PGS.TS Phạm Ngọc Trung: Tôi cho rằng xu hướng đó là tất yếu. Sự hội nhập quốc tế và giao thoa văn hoá diễn ra trên quy mô rộng lớn và trong nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Đồng thời, được sự quan tâm, động viên của Đảng và Nhà nước, nhiều nghệ sĩ Việt Nam đã hướng tới sự kết hợp giữa những tinh hoa của văn hóa nghệ thuật truyền thống với văn hóa nghệ thuật hiện đại. Có thể thấy, xu hướng này được chia thành hai nhóm. Một nhóm đã tiếp thu có chọn lọc những giá trị tinh hoa. Còn một nhóm vẫn đang khám phá và tìm kiếm, vì thế sự kết hợp đó đôi lúc còn hơi vội vã và đơn giản hóa. Một ví dụ rất thành công là xiếc Việt Nam, các nghệ sĩ đã vận dụng những kĩ thuật chuyên môn hiện đại trên thế giới kết hợp với những yếu tố văn hoá dân gian.
Thế nhưng, không phải sự kết hợp nào cũng thành công, vì trong quá trình sáng tạo luôn có những yếu tố mạo hiểm. Nhiều nghệ sĩ mặc dù đã cố gắng để khám phá và xây dựng phong cách mới, cách biểu diễn mới nhưng chưa đạt được kỳ vọng của khán giả. Con đường sáng tạo nghệ thuật và tiếp thu văn hoá truyền thống dân tộc vốn đã rất chông gai, nay còn kết hợp với nghệ thuật thế giới thì càng khó khăn và đòi hỏi sự kiên trì cùng tài năng của người nghệ sĩ.
 |
PGS.TS Phạm Ngọc Trung trao đổi cùng phóng viên (Ảnh: Thu Hằng) |
PV: Trong bối cảnh công nghệ số đang làm thay đổi mạnh mẽ cách công chúng tiếp cận văn hóa, theo ông, đâu là những thách thức lớn nhất trong việc đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với khán giả hiện đại, đặc biệt là giới trẻ, mà vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của di sản?
PGS.TS Phạm Ngọc Trung: Đây là một vấn đề mà hiện nay các nhà nghiên cứu về văn hóa, các chuyên gia về nghệ thuật đang trăn trở và suy tư. Vì nghệ thuật truyền thống Việt được hình thành và phát triển trên cơ sở của văn hóa làng xã, văn minh nông nghiệp. Vậy nên những tác phẩm nghệ thuật truyền thống được kết cấu, xây dựng theo những câu chuyện dân gian, diễn ra trong thời gian dài và trong không gian đình làng hoặc sân khấu truyền thống. Nếu muốn hiện đại hóa những tác phẩm ấy, thì các nghệ sĩ cần phải lựa chọn những gì tinh hoa nhất, nội dung cốt lõi nhất, độc đáo nhất và đặc trưng nhất. Đây là những điểm rất khó cho các nghệ sĩ sáng tạo hiện nay. Về phía khán giả trẻ hiện nay, họ không có thời gian, không gian và không được gắn với môi trường sản xuất nông nghiệp nên họ cũng gặp khó khăn trong việc tiếp thu văn hoá truyền thống.
PV: Để việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể thực sự hiệu quả, theo ông, cần có sự phối hợp như thế nào giữa cộng đồng, các cơ quan quản lý văn hóa và chính bản thân những người trẻ?
PGS.TS Phạm Ngọc Trung: Trước hết chúng ta cần tuyên truyền mở rộng để thế hệ trẻ ngày nay có tình yêu với văn hóa Việt Nam, từ đó họ mới có nhiệt huyết và năng lượng để cống hiến và sáng tạo. Bên cạnh đó, các cơ quan có thẩm quyền cũng cần thường xuyên bổ sung, hoàn thiện những bộ luật, văn bản dưới luật để tạo ra những hành lang pháp lý cho những người làm văn hóa nghệ thuật và truyền thông quảng cáo về văn hóa nghệ thuật. Người trẻ phải là chủ thể tiếp nối di sản văn hoá dân tộc. Họ cần nhanh chóng làm chủ khoa học công nghệ và kỹ thuật để góp phần lan toả những giá trị truyền thống. Cuối cùng, cần có cơ chế chính sách để khuyến khích tài năng và xử lý vi phạm trong lĩnh vực văn hoá nghệ thuật, để nghệ sĩ có đầy đủ vật chất và vững vàng tinh thần trong việc sáng tạo và lan toả di sản.
PV: Xin cám ơn ông về những chia sẻ.
