Các ngân hàng trung ương trên khắp châu Âu đã chịu sức ép từ thị trường về khả năng phải nâng lãi suất sau khi chứng kiến diễn biến phiên giao dịch ngày 9/3, giữa bối cuộc xung đột tại Trung Đông đẩy chi phí năng lượng tăng cao và làm dấy lên lo ngại về một làn sóng lạm phát mới.
Trên thị trường tiền tệ, giới đầu tư đã gia tăng tỷ lệ đặt cược rằng Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) và Ngân hàng Trung ương Thụy Điển (Riksbank) sẽ tăng lãi suất trước cuối năm 2026, trong khi Ngân hàng Trung ương Vương quốc Anh (BoE) được dự báo có thể tham gia chu kỳ thắt chặt chính sách tiền tệ vào năm 2027.
Các ngân hàng trung ương tại châu Á cũng được cho là đang tạm gác kế hoạch cắt giảm lãi suất, thậm chí có thể cân nhắc nâng lãi suất.
Sự điều chỉnh mạnh mẽ của thị trường diễn ra trong bối cảnh các nhà sản xuất dầu lớn cắt giảm nguồn cung và lo ngại gia tăng về khả năng gián đoạn vận tải kéo dài, đẩy giá dầu thô vượt 119 USD/thùng - mức cao nhất kể từ giữa năm 2022.
Đối với nhiều nhà hoạch định chính sách, đà tăng này có nguy cơ gợi lại những “bài học đau đớn” trong quá khứ, khi mà phần lớn các ngân hàng trung ương châu Âu đã chậm nâng lãi suất cách đây bốn năm sau khi cuộc xung đột Nga-Ukraine gây ra cú sốc năng lượng và nhanh chóng lan sang giá tiêu dùng.
Ông Frederik Ducrozet, Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô tại công ty đầu tư Pictet Wealth Management, cho rằng ký ức về giai đoạn đó vẫn còn rất rõ trong suy nghĩ của nhiều nhà hoạch định chính sách châu Âu. Vì vậy, họ không thể bỏ qua nguy cơ xảy ra một cú sốc nguồn cung mới có thể lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng.
Khảo sát thị trường cho thấy giới đầu tư đang đặt cược vào khả năng ECB nâng lãi suất một lần vào khoảng tháng 6/2026 hoặc tháng 7/2026, và thêm một lần nữa vào tháng 12/2026. Trong khi đó, Riksbank được dự báo có thể tăng lãi suất một hoặc hai lần vào mùa Thu năm nay.
SNB được dự kiến sẽ hành động tương tự vào tháng 10/2026 và có thể nâng lãi suất thêm một lần nữa vào năm 2027 - thời điểm BoE cũng được cho là sẽ tham gia chu kỳ thắt chặt chính sách tiền tệ. Bốn ngân hàng trung ương này đều dự kiến tiến hành cuộc họp chính sách tiếp theo vào ngày 18 và 19/3 tới, song thị trường chưa kỳ vọng họ sẽ hành động ngay lập tức.
Các quan chức ngân hàng, đặc biệt tại ECB, nhấn mạnh rằng việc giá dầu tăng tạm thời do xung đột Trung Đông có thể sẽ không làm thay đổi đáng kể triển vọng lạm phát trung hạn, do đó chưa nhất thiết phải có phản ứng chính sách. Tuy nhiên, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tác động sẽ trở nên đáng kể. Giá nhiên liệu tăng cũng sẽ lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế, làm tăng chi phí vận tải và sản xuất - tương tự những gì đã xảy ra trong năm 2022.
Vấn đề cốt lõi mà các ngân hàng trung ương phải đối mặt là nên tuân theo nguyên tắc truyền thống - bỏ qua những cú sốc nguồn cung mang tính tạm thời, hay phản ứng mạnh mẽ hơn dựa trên kinh nghiệm "đắt giá" gần đây.
Ông Reinhard Cluse, nhà kinh tế tại UBS, cho biết nguyên tắc lâu nay của ECB là có sự đánh giá toàn diện đối với các cú sốc nguồn cung năng lượng bên ngoài. Nguyên nhân là cú sốc giá ban đầu thường không thể tránh khỏi và có thể chỉ mang tính tạm thời, trong khi việc thắt chặt chính sách tiền tệ có thể làm đà suy giảm sản lượng kinh tế trầm trọng thêm.
Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng với diễn biến giá năng lượng gần đây và nguy cơ xuất hiện các tác động dây chuyền thứ cấp, ECB có thể buộc phải thực hiện kế hoạch nâng lãi suất sớm hơn dự kiến.
Dù vậy, một số nhà kinh tế cảnh báo thị trường có thể đang phản ứng quá mức. Ông Ducrozet cho rằng SNB có ít khả năng tăng lãi suất nhất, do đồng franc Thụy Sĩ đang mạnh lên - một xu hướng thường thấy đối với các tài sản trú ẩn an toàn.
