 |
| Người đứng đầu Hội đồng An ninh Iran Ali Larijani đã có cuộc đàm phán tại Oman, nước trung gian hòa giải. Ảnh: Cơ quan An ninh Quốc gia Tối cao Iran/AFP |
Cho đến nay, Iran và Mỹ vẫn chưa ấn định thời điểm tổ chức vòng đàm phán tiếp theo sau cuộc tiếp xúc ban đầu diễn ra tuần trước liên quan đến chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Tehran. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phát tín hiệu cho thấy Washington không vội vàng tiến hành hành động quân sự nhằm vào Iran.
Ngoại giao đang ở đâu?
Theo hãng tin AFP, ngày 6/2, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã tiến hành hội đàm tại Oman với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Donald Trump. Các cuộc trao đổi được thực hiện theo hình thức gián tiếp, với Oman đóng vai trò trung gian. Sau đó, phía Tehran xác nhận hai bên đã có những cái bắt tay.
Trong tuần này, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani, một nhân vật có ảnh hưởng lâu năm trong chính quyền, tiếp tục thực hiện các chuyến thăm tới Oman và sau đó là Qatar - quốc gia đồng minh của Mỹ.
Liên quan tới nội dung một tài liệu được cho là ông Larijani đã đề cập trong chuyến thăm Oman, đã xuất hiện một số đồn đoán, song đến nay chưa có thông tin chính thức về việc ấn định thời điểm mới cho các cuộc đàm phán.
Phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran, ông Larijani cho biết: “Chúng tôi không có thư nào gửi phía Mỹ, nhưng những người bạn Oman của chúng tôi đã có một số liên lạc. Thay mặt Mỹ, Oman đã truyền đạt cho chúng tôi một vài thông tin”, đồng thời từ chối cung cấp thêm chi tiết.
Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump đánh giá các cuộc trao đổi thông qua Oman là “rất tốt” và cho biết có thể sẽ có một cuộc gặp khác “vào đầu” tuần này, tuy nhiên đến nay cuộc gặp vẫn chưa diễn ra.
Khả năng thỏa hiệp?
Trong cuộc phỏng vấn với báo Financial Times, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan bày tỏ lạc quan rằng khả năng đạt được thỏa hiệp về vấn đề cốt lõi là làm giàu urani là điều có thể.
Các nước phương Tây cho rằng Iran đang theo đuổi mục tiêu chế tạo vũ khí hạt nhân - cáo buộc mà Tehran nhiều lần bác bỏ - và kêu gọi chấm dứt hoạt động làm giàu urani, vốn được xem là bước then chốt trong quá trình phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo ông Fidan, tín hiệu tích cực là phía Mỹ dường như sẵn sàng chấp nhận việc Iran làm giàu urani trong một giới hạn được xác định rõ ràng. Ông cho biết thêm bản thân đã có các cuộc trao đổi với các đối tác Iran và Mỹ về vấn đề này.
Sau cuộc gặp Tổng thống Trump tại Washington ngày 11/2, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết nhà lãnh đạo Mỹ tin tưởng đang tạo ra những điều kiện để đạt được “một thỏa thuận tốt”.
Tuy nhiên, Thủ tướng Netanyahu bày tỏ sự hoài nghi và nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng cần đề cập tới chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và sự hỗ trợ của Tehran đối với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, thay vì chỉ tập trung vào chương trình hạt nhân.
Về phía Iran, Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, người trong nhiều năm theo đuổi lập trường cứng rắn với Washington, đến nay chưa đưa ra tuyên bố công khai ủng hộ tiến trình ngoại giao nói trên.
Mối đe dọa quân sự còn hiện hữu?
Tổng thống Trump chưa từng loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự đối với Iran, đặc biệt trong bối cảnh các cuộc biểu tình tại quốc gia này từng diễn biến phức tạp và xảy ra bạo lực. Theo Tổ chức phi chính phủ Human Rights Activists News Agency (NHA) có trụ sở tại Mỹ, hơn 7.000 người đã thiệt mạng trong các biến động, trong đó có 6.506 người biểu tình.
Hiện một nhóm tác chiến hải quân Mỹ do tàu sân bay USS Abraham Lincoln dẫn đầu vẫn hiện diện tại vùng biển Trung Đông, được xem là động thái răn đe đối với Tehran.
Kết thúc cuộc hội đàm tại Washington ngày 11/2 giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Netanyahu, nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh rằng “các cuộc đàm phán với Iran cần được tiếp tục để xem liệu có thể hoàn tất một thỏa thuận hay không”.
Sang ngày hôm sau, Tổng thống Trump tiếp tục khẳng định: “Chúng ta phải đạt được một thỏa thuận, nếu không hậu quả sẽ rất nghiêm trọng. Tôi không mong điều đó xảy ra, nhưng chúng ta phải đạt được một thỏa thuận”.
Tờ Wall Street Journal đưa tin Washington đang xem xét khả năng triển khai nhóm tác chiến tàu sân bay thứ hai tới khu vực, dù chưa có quyết định cuối cùng và kế hoạch vẫn có thể thay đổi. Theo nguồn tin này, việc triển khai có thể diễn ra trong vòng hai tuần, trong đó tàu sân bay USS George H.W. Bush có thể được điều động sớm hơn kế hoạch tập trận hiện tại.
Diễn biến tiếp theo
Ông Ross Harrison, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông (Mỹ) và là tác giả cuốn sách “Giải mã chính sách đối ngoại của Iran”, cho rằng các cuộc tiếp xúc hiện nay mang tính chất giống một “tối hậu thư” của Mỹ đối với Iran hơn là một tiến trình đàm phán thực chất.
Theo ông, việc tham gia đối thoại có thể giúp Tehran kéo dài thời gian nhằm củng cố các chương trình quốc phòng, trong đó có chương trình tên lửa, thay vì chỉ tập trung vào vấn đề hạt nhân. Ông cũng nhận định đối tượng mà Iran hướng tới trong các nỗ lực ngoại giao không chỉ là Washington.
Ông Harrison cho rằng Israel có xu hướng thúc đẩy lập trường cứng rắn hơn của Mỹ, trong khi một số quốc gia Arab như Saudi Arabia, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất đang khuyến khích hướng tiếp cận ngoại giao.
Theo đánh giá của chuyên gia này, việc Iran tham gia đàm phán có thể được xem là tín hiệu thiện chí, song vai trò của các quốc gia Arab vùng Vịnh có thể là yếu tố quan trọng trong việc ngăn chặn nguy cơ xảy ra một cuộc tấn công quân sự.
