Khi việc hóa thân trở thành một phần của đời sống giới trẻ
Một buổi chiều cuối tuần tại Công viên Thống Nhất, hàng trăm bạn trẻ xuất hiện trong những bộ trang phục lấy cảm hứng từ truyện tranh, phim ảnh và trò chơi điện tử. Không khí lễ hội sôi động và đầy màu sắc, tựa như một thế giới hư cấu được tái hiện giữa đời thực, nơi những nhân vật quen thuộc của văn hóa đại chúng được tái hiện thông qua sự sáng tạo của người tham gia.
Cosplay (viết tắt của "costume play") là hoạt động người tham gia sử dụng trang phục, phụ kiện và phong cách thể hiện để hóa thân thành các nhân vật trong truyện tranh, phim ảnh, trò chơi điện tử hoặc các sản phẩm văn hóa đại chúng khác. Với nhiều người trẻ, niềm vui không chỉ nằm ở việc mặc trang phục giống nhân vật yêu thích mà còn ở quá trình tìm hiểu, tái hiện và chia sẻ niềm đam mê với cộng đồng.
 |
Không gian lễ hội nhập vai thu hút đông đảo giới trẻ tham gia giao lưu, chụp ảnh. (Ảnh: Dương Hảo) |
Minh Khôi, người đã có hơn 5 năm tham gia cộng đồng cosplay, chia sẻ rằng điều hấp dẫn nhất của các lễ hội không phải sự chú ý của đám đông mà là cảm giác được thể hiện một phần con người mình theo cách khác.
“Ngoài đời mình khá ít nói. Nhưng khi hóa thân thành nhân vật yêu thích, mình có thể tự tin giao tiếp, biểu diễn và kết nối với nhiều người hơn. Cảm giác đó rất đặc biệt”, Khôi bày tỏ.
Không chỉ xuất hiện tại các lễ hội cosplay, xu hướng trải nghiệm nhập vai còn lan rộng sang nhiều loại hình giải trí khác. Trong những năm gần đây, các phòng chơi thoát hiểm (escape room) và quán cà phê theo mô hình “hầu gái” đã trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều bạn trẻ tại Hà Nội.
Dù có hình thức thể hiện khác nhau, các không gian này đều tạo điều kiện để người tham gia bước vào những bối cảnh được xây dựng theo chủ đề riêng. Tại các phòng chơi thoát hiểm, người chơi được đặt vào những tình huống giả định và phối hợp cùng đồng đội để giải mã thử thách. Trong khi đó, các quán cà phê “hầu gái” mang phong cách hoạt hình Nhật Bản lại đem đến trải nghiệm tương tác dựa trên kịch bản phục vụ và không gian được thiết kế theo chủ đề.
Sự xuất hiện của những loại hình giải trí này cho thấy nhu cầu trải nghiệm và khám phá những vai trò khác nhau của giới trẻ ngày càng đa dạng. Nếu cosplay cho phép người tham gia hóa thân thành nhân vật yêu thích, thì trò chơi thoát hiểm và các không gian theo chủ đề lại mở ra những cách tiếp cận khác để trải nghiệm cảm xúc, góc nhìn và hình thức tương tác mới.
Từ sở thích giải trí đến nhu cầu khẳng định bản sắc
Từ một hoạt động gắn liền với truyện tranh và văn hóa đại chúng Nhật Bản, cosplay ngày nay đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa của nhiều bạn trẻ Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở việc tái hiện hình ảnh nhân vật yêu thích, hoạt động này còn mở ra không gian để người tham gia thể hiện cá tính, sáng tạo và kết nối với những người có chung sở thích.
Bàn về sức hút của loại hình này, Nguyễn Hoàng Anh (22 tuổi) cho biết: “Đầu tư hàng triệu đồng cho trang phục không chỉ để chơi cho vui. Đó là cách mình xây dựng câu chuyện của riêng mình qua phụ kiện và cách tương tác. Nó là ngôn ngữ không lời để khẳng định tôi là ai.”
 |
Nguyễn Hoàng Anh, cosplayer đang chăm chút tỉ mỉ cho đạo cụ trước khi tham gia. (Ảnh: Dương Hảo) |
Trong công trình nghiên cứu về sự tiếp nhận văn hóa đại chúng Nhật Bản tại Việt Nam, TS. Hạ Thị Lan Phi (Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng sự du nhập của manga từ những năm 1990 đã góp phần hình thành nhiều trào lưu văn hóa mới trong giới trẻ, trong đó có cosplay. Theo bà, những hoạt động này góp phần làm phong phú đời sống văn hóa giải trí, đồng thời khuyến khích tư duy sáng tạo và khả năng biểu đạt cá nhân của thanh thiếu niên.
Đối với nhiều người trẻ, cosplay hay các trải nghiệm mang yếu tố nhập vai không chỉ đơn thuần là hình thức giải trí. Đây còn là môi trường để họ khám phá bản thân, thử nghiệm những cách thể hiện mới và tìm kiếm sự đồng điệu trong cộng đồng. Trong bối cảnh mạng xã hội tạo ra nhiều áp lực về hình ảnh và thành tích, những không gian này cũng trở thành nơi để giới trẻ thể hiện những khía cạnh cá nhân mà họ ít có cơ hội bộc lộ trong cuộc sống thường ngày.
Những “phòng thí nghiệm văn hóa” của thời đại số
Không chỉ là hoạt động giải trí, các cộng đồng cosplay và những không gian trải nghiệm theo chủ đề đang trở thành những “phòng thí nghiệm văn hóa” của thời đại số. Tại đó, người trẻ được thử nghiệm những vai trò, cách ứng xử và hình thức thể hiện bản thân khác với đời sống thường ngày.
Thông qua các lễ hội, trò chơi thoát hiểm hay những cộng đồng cùng sở thích trên mạng xã hội, họ có cơ hội khám phá những khía cạnh mới của bản thân, đồng thời xây dựng các mối quan hệ dựa trên sự đồng điệu về đam mê thay vì những khuôn mẫu xã hội truyền thống.
Nhận định về sự chuyển biến trong cách người trẻ tiếp cận văn hóa này, Ngọc Anh - Trưởng ban tổ chức lễ hội “Cosplay Summer Festival” chia sẻ: “Sự thay đổi rõ nhất là họ không còn chỉ đứng chụp ảnh, mà thật sự muốn được hóa thân thành nhân vật mình yêu thích và kết nối với những người cùng đam mê. Họ cùng bàn về trang phục, cùng chụp ảnh, cùng tạo ra những kỷ niệm chung. Với nhiều bạn trẻ, cosplay không phải để trốn khỏi thực tại, mà là cách để thể hiện cá tính và tìm thấy cảm giác thuộc về.”
 |
Ngọc Anh cho rằng văn hóa “cosplay” đang dần trở thành không gian kết nối và thể hiện bản sắc của giới trẻ. (Ảnh: Dương Hảo) |
“Bằng phương pháp nghiên cứu định tính, kết quả chỉ ra rằng cosplay tại Việt Nam không chỉ đơn thuần là hình thức giải trí hay thể hiện cái tôi cá nhân của giới trẻ, mà đã dịch chuyển thành một ‘"kênh ngoại giao công chúng tự nguyện, hiệu quả". Việc tiếp nhận và thực hành loại hình tiểu văn hóa (subculture) này góp phần củng cố hiểu biết đa văn hóa, thắt chặt sợi dây liên kết nhân dân và thúc đẩy hình ảnh các đô thị Việt Nam năng động, khẳng định vai trò rõ rệt của ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo trong việc hiện thực hóa các mục tiêu đối ngoại"
- Trích bài đăng trên tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Đà Nẵng của nhóm tác giả Đỗ Thị Quỳnh Trang & Nguyễn Võ Huyền Dung (Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng)
Từ những bộ trang phục được chăm chút tỉ mỉ đến những câu chuyện được xây dựng công phu, các hoạt động hóa thân và trải nghiệm nhập vai đang cho thấy sự thay đổi trong cách người trẻ tiếp cận giải trí và thể hiện bản thân. Trong thế giới ấy, danh tính không còn là một khái niệm cố định mà trở thành hành trình khám phá liên tục. Chính khả năng được thử nghiệm những cách thể hiện khác nhau của bản thân đã khiến những hoạt động này trở thành một trong những hiện tượng văn hóa đáng chú ý của giới trẻ hiện nay.
