Mở ngành mới để đón đầu xu thế
Theo thống kê của Bộ GD-ĐT, năm 2025 có hơn 222.000 thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào các ngành STEM, trong đó khoa học máy tính, công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo tăng mạnh. Con số này không đơn thuần phản ánh xu hướng chọn ngành mà cho thấy sự dịch chuyển nhận thức của người học trước bối cảnh chuyển đổi số, cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, đằng sau sức hút đó là yêu cầu cấp thiết về chiến lược đào tạo dài hạn.
 |
Học sinh giỏi lớp 12 trường THPT Tam Phú, TP Hồ Chí Minh trong lễ ra quân đội tuyển thi cấp thành phố năm học 2026. |
Theo Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Cường, giảng viên Khoa học dữ liệu và hệ thống thông tin Trường Đại học Việt Đức, tại trường, hai ngành có chỉ tiêu và lượng thí sinh quan tâm cao nhất là khoa học máy tính và điện - điện tử. Sự quan tâm này, theo Tiến sĩ Tuấn Cường, phản ánh khát vọng làm chủ công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực AI và bán dẫn - những nền tảng được xem là động lực phát triển quốc gia trong tương lai.
Cùng quan điểm, Tiến sĩ Võ Thanh Hải, Phó Giám đốc thường trực Trường Đại học Duy Tân, cho biết xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường, nhiều trường đại học đã mở thêm các ngành mang tính xu thế toàn cầu như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn. Tại Trường Đại học Duy Tân, nhóm ngành máy tính và công nghệ thông tin, cùng các ngành kỹ thuật - công nghệ liên quan đến AI được mở rộng quy mô đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực đang tăng nhanh.
Theo Tiến sĩ Thanh Hải, AI không còn là một chuyên ngành độc lập mà đang len sâu vào nhiều lĩnh vực, từ tự động hóa, công nghệ ô tô, công nghệ sinh học đến kỹ thuật sản xuất… Điều này đặt ra yêu cầu các trường không chỉ mở ngành mới mà còn tích hợp AI vào nhiều chương trình đào tạo khác nhau.
Ở góc độ ứng dụng, Thạc sĩ Trương Thành Công, Trưởng khoa Khoa học dữ liệu Trường Đai học Tài chính - Marketing, nhận định AI và dữ liệu đang trở thành “hạ tầng” của nhiều lĩnh vực, kể cả tài chính, marketing hay quản trị kinh doanh. Vì vậy, đào tạo công nghệ không thể tách rời bối cảnh thực tiễn mà phải gắn với các bài toán doanh nghiệp và nhu cầu chuyển đổi số của nền kinh tế.
Thạc sĩ Dương Thành Phết, Phó trưởng khoa Công nghệ thông tin Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh, cho biết nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực AI, bán dẫn và an toàn thông tin được dự báo tiếp tục tăng trưởng trong khoảng 10 năm tới. Điều này tạo cơ hội lớn cho người học, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi các trường chuẩn bị kỹ về đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và hợp tác quốc tế.
Đào tạo để làm chủ công nghệ
Theo các trường đại học, mặc dù mở ngành mới là bước đi tất yếu, nhưng nếu chỉ dừng ở việc tăng chỉ tiêu tuyển sinh mà không thay đổi cấu trúc chương trình, đại học khó có thể theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Vì vậy, bài toán đặt ra cho các trường đại học không chỉ là dạy “cái gì” mà còn là dạy “như thế nào”.
 |
| Sinh viên Đại học Bách khoa - ĐHQG TP Hồ Chí Minh trong chuyến thực tế nghiên cứu về khoa học địa chất. |
Theo Tiến sĩ Võ Thanh Hải, với các ngành công nghệ thuộc khối STEM, người học cần nền tảng toán và tư duy logic vững chắc. Tuy nhiên, sinh viên không thể chỉ học để sử dụng công cụ, mà phải biết sáng tạo và ứng dụng công nghệ để giải quyết vấn đề thực tiễn. “Đừng để công nghệ dẫn dắt, hãy sử dụng công nghệ để tạo ra giải pháp tối ưu”, Tiến sĩ Hải lưu ý.
Thạc sĩ Trương Quang Trị, Phó trưởng phòng Công tác sinh viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cũng nhấn mạnh, nếu sinh viên quá phụ thuộc vào AI, coi AI là công cụ làm thay thay vì hỗ trợ, họ sẽ đánh mất khả năng tư duy độc lập. Điều cốt lõi vẫn là năng lực giải quyết vấn đề, sự sáng tạo và tinh thần học hỏi liên tục.
Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, Thạc sĩ Vương Văn Khởi, Giám đốc Trung tâm Tư vấn - Tuyển sinh Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP Hồ Chí Minh, cho rằng sinh viên cần phát triển năng lực học tập suốt đời. Đại học không thể cung cấp toàn bộ kiến thức cho cả sự nghiệp mà phải trang bị khả năng tự học, tự cập nhật và thích ứng.
Ở khía cạnh toàn cầu hóa, Thạc sĩ Nguyễn Thị Diệu Anh, Phó trưởng khoa Công nghệ thông tin Trường Đại học Văn Hiến, cho biết đặc thù việc làm trong lĩnh vực công nghệ ngày càng mang tính xuyên biên giới. Sinh viên không chỉ cạnh tranh trong nước mà còn trên thị trường lao động quốc tế. Vì vậy, chương trình đào tạo cần tăng cường ngoại ngữ, kỹ năng làm việc nhóm và hiểu biết đa văn hóa.
Trong khi đó, Thạc sĩ Nguyễn Đặng Thế Vinh, Khoa Kỹ thuật và Khoa học máy tính Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn, nhấn mạnh tính linh hoạt trong đào tạo. Thạc sĩ Thế Vinh cho rằng, sinh viên có thể chưa định hình rõ năng lực ngay từ năm đầu, do đó các trường cần thiết kế chương trình mở, tạo điều kiện chuyển đổi chuyên ngành hoặc học liên ngành khi cần thiết.
Có thể thấy, AI đang tạo ra áp lực đổi mới toàn diện đối với giáo dục đại học, từ chiến lược mở ngành, tích hợp liên ngành, gắn kết doanh nghiệp, đến thay đổi phương pháp giảng dạy và đánh giá. Nếu không chuyển mình kịp thời, giảng đường sẽ tụt lại so với tốc độ phát triển của công nghệ và nhu cầu của thị trường lao động.
Trong kỷ nguyên AI, “vùng an toàn” không nằm ở việc chọn đúng một ngành đang “hot” mà ở khả năng thích ứng, sáng tạo và làm chủ công nghệ. Để hình thành những năng lực đó, đại học buộc phải đổi mới mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
