Tháng 4/2026, trong số nhiệm vụ được UBND TP.HCM chỉ đạo, giao các Sở, Ngành và địa phương khẩn trương giải quyết có Dự án Xây dựng Trường THCS Hiệp Bình Phước do Ban Quản lý Đầu tư Xây dựng Công trình Q.Thủ Đức cũ làm chủ đầu tư. Dự án có tổng vốn đầu tư 114 tỷ đồng, được khởi công từ năm 2018 nhưng sau đó bỏ hoang cho tới nay.
Bên cạnh những hoang phế tại Dự án Xây dựng Trường THCS Hiệp Bình Phước mà Ngày Nay đã phản ánh, hai dự án giáo dục khác là Xây dựng Trường Giáo dục Trẻ em chuyên biệt Quận 9 vốn đầu tư gần 80 tỷ đồng và Xây dựng Trường THCS Hưng Bình vốn đầu tư hơn 131 tỷ đồng do Ban Quản lý Đầu tư Xây dựng Công trình Quận 9 cũ làm chủ đầu tư cũng bỏ hoang, bỏ hoang một phần... và xảy ra nhiều sai sót, vướng mắc.
Ngày Nay có những trao đổi với Tiến sĩ Kinh tế Lê Bá Chí Nhân về vấn đề các dự án đầu tư công xây dựng dở dang, bỏ hoang nhiều năm dẫn đến xuống cấp cơ sở vật chất, có dấu hiệu lãng phí vốn đầu tư và lãng phí quỹ đất sẽ ảnh hưởng như thế nào đến môi trường giáo dục và kinh tế - xã hội tại TP.HCM nói riêng và cả nước nói chung.
 |
Tiến sĩ Kinh tế Lê Bá Chí Nhân. |
- Thưa Tiến sĩ, ông đánh giá như thế nào về tình trạng thiếu trường lớp tại TP.HCM hiện nay và các nỗ lực cải thiện của UBND TP.HCM thời gian qua?
Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân: Tình trạng thiếu trường lớp tại TP.HCM không chỉ là bài toán ngành giáo dục, mà là hệ quả điển hình của quá trình đô thị hóa nhanh chóng vượt quá năng lực hấp thụ hạ tầng xã hội của một siêu đô thị. Dân số cơ học tăng mạnh, đặc biệt tại các khu ven đô và khu công nghiệp, trong khi quy hoạch quỹ đất giáo dục từ nhiều năm trước chưa được chuẩn bị đồng bộ, dẫn đến khoảng trễ lớn giữa nhu cầu và khả năng cung ứng.
Từ góc nhìn kinh tế vĩ mô, thiếu trường học là “nút thắt mềm” nhưng tác động cứng đến chất lượng nguồn nhân lực dài hạn. Sĩ số lớp quá tải, thời gian học bị co hẹp, chi phí xã hội tăng cao do phụ huynh phải tìm giải pháp thay thế, làm giảm hiệu quả đầu tư giáo dục – nền tảng của năng suất lao động đô thị tương lai. Nếu không giải quyết triệt để, thành phố sẽ đối mặt với rủi ro suy giảm sức cạnh tranh kinh tế trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập sâu.
Thời gian qua, UBND TP.HCM đã có những nỗ lực đáng ghi nhận: điều chỉnh quy hoạch để tăng quỹ đất giáo dục, thúc đẩy xã hội hóa, kêu gọi đầu tư ngoài ngân sách và ưu tiên xây mới trường tại các khu dân cư phát triển nhanh. Việc tích hợp tiêu chí trường học vào phê duyệt dự án nhà ở thể hiện sự chuyển biến trong tư duy quy hoạch tích hợp, hướng tới phát triển bền vững.
Tuy nhiên, giải pháp căn cơ đòi hỏi nhìn giáo dục như hạ tầng thiết yếu ngang tầm giao thông và y tế. Cần cơ chế đầu tư linh hoạt hơn, rút ngắn thủ tục xây dựng trường công, khai thác tối đa quỹ đất công xen kẽ trong khu dân cư, đồng thời cải thiện năng lực dự báo dân số để quy hoạch đi trước một bước. Chỉ khi giáo dục được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển đô thị tổng thể, bài toán thiếu trường lớp mới được xử lý bền vững trong trung và dài hạn.
 |
Dự án Xây dựng Trường Giáo dục Trẻ em chuyên biệt Quận 9 bỏ hoang. |
- Các dự án trường học xây dựng dở dang, bỏ hoang nhiều năm dẫn đến xuống cấp cơ sở vật chất ảnh hưởng như thế nào đến môi trường giáo dục và kinh tế - xã hội, thưa Tiến sĩ?
Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân: Các dự án trường học xây dựng nửa chừng rồi bị “đắp chiếu” nhiều năm tại TP.HCM không chỉ là hình ảnh phản cảm về mặt đô thị, mà còn phản ánh sâu sắc sự lãng phí nguồn lực công và đứt gãy trong quản trị đầu tư. Thiệt hại không dừng lại ở giá trị vật chất (bê tông, sắt thép xuống cấp), mà lan tỏa sang chi phí cơ hội bị mất mát của toàn xã hội.
Về môi trường giáo dục, những công trình hoang hóa giữa khu dân cư dày đặc tạo tâm lý hoài nghi về cam kết của chính quyền, đồng thời làm tăng chi phí khôi phục sau này. Áp lực dồn lên các trường lân cận, dẫn đến quá tải sĩ số, giảm chất lượng dạy và học, thậm chí buộc học sinh phải học ba ca ở một số khu vực. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ – nguồn lực quan trọng nhất cho sự phát triển bền vững của thành phố.
Ở bình diện kinh tế vĩ mô, đây là kiểu lãng phí đầu tư công điển hình: vốn ngân sách đã giải ngân nhưng không sinh ra giá trị sử dụng, tạo ra “vốn chết”. Hơn nữa, quỹ đất dành cho giáo dục – tài sản công có giá trị cao – bị treo dự án sẽ làm méo mó quy hoạch đô thị, kìm hãm phát triển khu vực xung quanh và giảm hiệu quả khai thác đất đai tổng thể. Tác động lan tỏa còn làm suy giảm niềm tin thị trường vào năng lực thực thi chính sách và quản trị dự án công, ảnh hưởng gián tiếp đến môi trường đầu tư và sức hút của đô thị.
Vì vậy, việc xử lý các dự án dang dở không chỉ là khôi phục công trình, mà cần tái cấu trúc quy trình quản lý đầu tư công: rà soát pháp lý, tháo gỡ vướng mắc, xác định rõ trách nhiệm và ưu tiên tái khởi động sớm. Khi những công trình này được “hồi sinh”, TP.HCM không chỉ bổ sung trường lớp mà còn khôi phục niềm tin xã hội và tối ưu hóa giá trị từng đồng vốn công.
 |
Dự án Xây dựng Trường THCS Hưng Bình chỉ mới đưa vào sử dụng giai đoạn một rồi dừng triển khai thi công nhiều năm qua. |
- Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh đấu tranh chống lãng phí và xử lý dự án tồn đọng, song song với việc có nhiều trụ sở công dôi dư sau sáp nhập đơn vị hành chính, Tiến sĩ đề xuất giải pháp nào cho các dự án trường học bỏ hoang, dang dở?
Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân: Trong bối cảnh cả nước kiên quyết chống lãng phí song hành với phòng, chống tham nhũng, các dự án trường học bỏ hoang tại TP.HCM cần được xem là “điểm nghẽn kép”: vừa lãng phí vốn đầu tư, vừa lãng phí quỹ đất giáo dục quý giá. Sau sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính, việc xuất hiện nhiều trụ sở công dôi dư thực chất là cơ hội chính sách để tái cấu trúc nguồn lực một cách thông minh.
Giải pháp không nên chỉ dừng ở việc tiếp tục rót vốn hoàn thiện các công trình cũ, mà cần chuyển sang tư duy tái phân bổ tài sản công trên quy mô đô thị. Những trụ sở dôi dư có vị trí phù hợp có thể được chuyển đổi công năng tạm thời hoặc lâu dài thành cơ sở giáo dục. Đồng thời, các dự án trường học dang dở cần được rà soát, phân loại rõ ràng: dự án nào khởi động lại ngay, dự án nào điều chỉnh quy hoạch hoặc hoán đổi chức năng sử dụng đất để tối ưu hiệu quả.
Ở tầm vĩ mô, đây là bài toán phân bổ lại nguồn lực thay vì liên tục xin thêm ngân sách. Khi nguồn lực hạn chế, cách tiếp cận hiệu quả là khai thác tối đa những gì Nhà nước đã sở hữu: hoán đổi, điều chuyển, cho thuê hoặc hợp tác công tư giữa các tài sản dôi dư để tạo nguồn lực hoàn thiện trường lớp. Quan trọng nhất là xây dựng cơ chế điều phối tập trung giữa các Sở, Ngành, đặt dữ liệu về quỹ đất, trụ sở công và nhu cầu giáo dục trên cùng một nền tảng quy hoạch số, giúp ra quyết định nhanh chóng, chính xác và minh bạch.
Nếu thực hiện tốt, việc xử lý các dự án trường học bỏ hoang không chỉ đáp ứng nhu cầu giáo dục cấp bách mà còn trở thành mô hình mẫu về quản trị tài sản công hiệu quả, góp phần thiết thực vào cuộc chiến chống lãng phí mà Chính phủ đang lãnh đạo.
Xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ!
Sẽ trả lời bằng văn bản
Sau nhiều lần thay đổi do các yếu tố tinh gọn, sáp nhập, sắp xếp đơn vị hành chính..., hiện nay Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng P.Cát Lái (TP.HCM) kế thừa trách nhiệm đối với ba dự án: Dự án Xây dựng Trường THCS Hiệp Bình Phước, Dự án Xây dựng Trường Giáo dục Trẻ em chuyên biệt Quận 9 và Dự án Xây dựng Trường THCS Hưng Bình.
Ngày 20/4, phóng viên lần thứ hai trở lại trụ sở Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng P.Cát Lái, cung cấp các giấy tờ tác nghiệp theo đề nghị trong buổi làm việc ngày 15/4. Đại diện Ban Quản lý cho biết sẽ trả lời bằng văn bản trước ngày 29/4.
